Volledig scherm
Archiefbeeld ter illustratie © AP

Ebola in Congo: race tegen de klok

Hulpverleners in Congo moeten alle zeilen bijzetten. Het dodelijke virus Ebola heeft de stad Mbandaka bereikt, waar een miljoen mensen wonen. Maar er staan slechts vijf ziekenhuisbedden klaar die besmette patiënten kunnen opvangen.

Er zijn niet alleen veel te weinig isolatieplekken in de ziekenhuizen, ook het experimentele medicijn kan nog niet worden gegeven aan de bevolking. Deze week werd een voorraad van 4000 vaccins ingevlogen, maar het vervoer over land vormt een groot probleem. Het medicijn moet worden bewaard in stikstof bij een temperatuur van -60 tot -80 graden Celsius.

Het ebolavirus, waardoor hoogstwaarschijnlijk al 23 mensen zijn overleden,  bereikte veel sneller de Congolese havenstad dan Artsen zonder Grenzen had verwacht. De afgelopen weken kwamen zo'n veertig meldingen van patiënten met ebolaverschijnselen uit dorpjes diep in de jungle, zo'n 200 kilometer verderop. Maar gisteren bevestigden de autoriteiten een nieuw geval in de grote stad Mbandaka en dat is heel zorgelijk, zegt Artsen zonder Grenzen. In een afgelegen gebied besmet een ebolapatiënt gemiddeld twee mensen. In een drukke stad, of op plekken waar veel mensen komen, zoals in klinieken en bij begrafenissen, kan dat oplopen naar twintig man. 

Race tegen de klok

De hulporganisatie is bezig met een race tegen de klok en laat deze week 45 medewerkers overkomen uit Europa, bovenop het team van twintig man dat afgelopen weekend al naar Congo ging.  Er zijn nog geen Nederlandse artsen ingevlogen. ,,Alle media zijn ingeschakeld. Vooral de radio is in Congo belangrijk. Daar hameren we constant op hygiëne: 'Was je handen, maak schoon','' vertelt landencoördinator Julien Raickman van Artsen zonder Grenzen vanuit de stad. Ook worden bewoners opgeroepen om hun naasten met ebolaverschijnselen  hoge koorts, braken, bloedingen – zo snel mogelijk te melden bij de klinieken. In een ziekenhuis in Mbandaka is inmiddels een isolatieruimte van vijf bedden ingericht. ,,Niet veel'', zegt ook Raickman. ,,Maar daarmee kunnen we in elk geval de eerste ebolapatiënten opvangen.''

In de komende dagen worden twee behandelcentra uit de grond gestampt in Mbandaka en de verderop gelegen kleinere stad Bikoro, elk met twintig bedden. Raickman: ,,Ook zijn er tonnen medische goederen onderweg. Denk aan infusen, beschermende kleding, desinfecterende middelen als chloor.''

Door snel patiënten te isoleren, kan een epidemie worden voorkomen. In 2014  werd Conakry, de hoofdstad van Guinee, ook drie keer getroffen zonder dat de besmetting epidemische vormen aannam. De vierde keer ging het wel mis. Toen sloeg het virus ook toe in Sierra Leone en Liberia: met ruim elfduizend doden de grootste ebola-uitbraak ooit. 

Het vaccin, waar nog niet officieel goedkeuring voor is, wordt volgens de landencoördinator zo snel mogelijk ingezet. ,,Maar we moeten doorgaan met behandelen alsof het niet voorhanden is. We zijn namelijk bang dat de bewoners anders te veel rekenen op een geneesmiddel en zich niet meer druk maken om de hygiënemaatregelen. Als dat gebeurt, heb je pas echt de poppen aan het dansen.'' Zonder medicatie overlijdt 50 tot 90 procent van de besmette patiënten. 

Verspreiding door vleerhonden en apen 

Congo is al negen keer eerder blootgesteld aan het ebolavirus. Het dodelijke virus werd in dit Midden-Afrikaanse land ontdekt, in 1976, en eiste destijds bijna driehonderd levens. De belangrijkste bron van het virus zijn besmette vleerhonden en apen, die worden opgegeten door de inheemse bevolking. Mensen kunnen elkaar besmetten via lichaamsvocht (bloed, speeksel, sperma). In totaal zijn er ongeveer dertienduizend doden gevallen sinds 1976. De grootste ebola-uitbraak ooit was van 2014 tot 2016 en eiste 11.300 slachtoffers. De angst was toen zelfs voelbaar in Nederland, waar in ziekenhuizen al isolatieplekken werden ingericht voor reizigers naar de Afrikaanse risicolanden.

De Wereldgezondheidsorganisatie hoopt zo snel mogelijk te kunnen beginnen met vaccineren: