Een man loopt langs een ingegooide ruit van een wasserette in Leipzig
Volledig scherm
Een man loopt langs een ingegooide ruit van een wasserette in Leipzig © Getty Images

Er gaan al ramen aan diggelen in nachtelijk Leipzig

Politiepantservoertuigen rijden door de straten in Leipzig. Winkelruiten zijn ingegooid en talrijke auto's staan in brand. Afvalcontainers worden omgeschopt, de inhoud ervan ligt op straat. Een Turkse dönerzaak is tot puin geslagen. Gemaskerde mannen, bewapend met honkbalknuppels, slaan in op toevallige passanten. In het duister gooien zij met stenen en vuurwerk.

Quote

Dit is een elementair gevaar voor de rechts­staat

Sascha Lange
Volledig scherm
© AFP

Dit was het beeld maandagnacht in de middelgrote stad Leipzig, in het voormalige Oost-Duitsland, waar zich burgeroorlogachtige taferelen afspeelden. Zo'n 250 rechts-radicale relschoppers trokken hier door de 'linkse' wijk Connewitz en sloegen er alles wat op hun weg kwam tot moes.

Het waren, zei de historicus Sascha Lange (44) tegen de Leipziger Volkszeitung, 'de ergste rechts-extremistische ongeregeldheden in Leipzig sinds de pogromnacht in november 1938'. Toen maakten nazi's jacht op Joden.

Meer dan tweehonderd relschoppers werden aangehouden. Hun wordt 'ernstige verstoring van de openbare orde' ten laste gelegd. De autoriteiten werden door de aard en de omvang van het geweld verrast. Ook historicus Lange is geschokt: ,,Dit is een elementair gevaar voor de rechtsstaat.''

Rok
Niet ver van het massieve geweld in Connewitz demonstreerden diezelfde avond duizenden 'bezorgde burgers' tegen de 'islamisering' van Duitsland. Maandag vierde Legida, de lokale afdeling van de rechts-populistische anti-islam beweging Pegida, in Leipzig haar eenjarig bestaan. Zo kort na de massale aanrandingen door allochtone mannen in Keulen liepen de gemoederen ook hier hoog op.

Toen een verslaggeefster van de regionale omroep Pegida-voorman Lutz Bachmann wilde fotograferen, die een bord droeg met daarop de tekst 'Rapefugees not welcome' ('Aanrandvluchtelingen niet welkom'), werd zij door een vrouw in het gezicht geslagen. Een andere Legida-demonstrant gaf de journaliste het advies om 'naar huis te gaan en je onder je rok te laten grijpen'.

Opruiïng
Legida-woordvoerster Tatjana Festerling maakte zich - niet voor het eerst - volgens critici schuldig aan opruiïng. Festerling riep haar gehoor op om de 'mestvorken te grijpen en die volksverraderlijke elites uit de parlementen, de rechtbanken, de kerken en de uitgeverijen te schoppen.' Festerlings publiek reageerde enthousiast en riep luidkeels: 'Widerstand, Widerstand!' ('verzet').

Elders in de stad vormden tegendemonstranten, die pleitten voor verdraagzaamheid tegenover asielzoekers, een lichtketen. De escalatie in Leipzig is exemplarisch voor de razendsnelle polarisatie, die zich in de Duitse samenleving afspeelt. Het politieke midden dreigt de controle over de gebeurtenissen te verliezen.

Op verschillende plekken worden ideologische conflicten door 'de straat' overgenomen. In Keulen werd maandagavond door nazi's, hooligans en motorbendeleden regelrecht jacht gemaakt op buitenlanders. Enkele asielzoekers uit Pakistan werden het ziekenhuis ingeslagen.

Quote

De ergste rechtsex­tre­mis­ti­sche ongeregeld­he­den sinds 1938

Sascha Lange
Volledig scherm
© REUTERS

Geweld
Hevig geweld tussen extreem-linkse Antifa's en extreem-rechtse neonazi's komt in Duitsland vaker voor. Maar de context is sterk veranderd onder invloed van de gebeurtenissen tijdens de jaarwisseling in Keulen.

In hoog tempo worden allerlei politiek-correcte taboes geslecht. De retoriek over en weer verscherpt zich. Radicale groepen voelen zich geroepen om het staatsmonopolie op het gebruik van geweld ter discussie te stellen. Her en der worden plannen ontwikkeld om 'burgerwachten' in te stellen, die Duitse vrouwen zouden moeten beschermen tegen 'buitenlandse verkrachters'. 

Leugens
Duizenden mensen sluiten zich aan bij dit soort facebookinitiatieven. De leugens van politietop en stadsbestuur in Keulen, waar de massale aanrandingen door allochtone mannen enkele dagen werden verdoezeld, heeft het vertrouwen in de rechtsstaat ondermijnd. Politiagenten klappen uit de school en vertellen dat zij 'buitenlanders niet eens mogen aanhouden'.

Volgens de publieke omroep ARD vormt zich een 'Volksfront van rechts'. De politieke tak hiervan, de rechts-populistische partij Alternative für Deutschland (AfD), schiet in sommige regio's omhoog in de peilingen. Commentatoren waarschuwen voor 'Weimarachtige toestanden,' toen na de Eerste Wereldoorlog en tijdens de opkomst van Hitler zich in Duitsland een straatoorlog afspeelde tussen 'links' en 'rechts'. De IS-terreuraanslag in Istanbul gisteren, waarbij vooral Duitse slachtoffers vielen, is koren op de molen van de extreem-rechtse islamcritici.

Paniek
De centrum-linkse regeringscoalitie van bondskanselier Angela Merkel (CDU) probeert met strengere maatregelen tegen criminele asielzoekers de 'Wutbürger' - de woedende burgers - enigszins tot bedaren te brengen. Zo moeten asielzoekers die zich schuldig maken aan seksuele en andere delicten in de toekomst snel worden uitgezet. 

Het zijn dit soort ad hoc besluiten, die de paniek bij de gevestigde orde bijna voelbaar maken. De bij populistisch rechts zo gehate 'elites' beseffen: in Duitsland is de geest uit de fles. Voorlopig weet niemand hoe die er weer in te krijgen

Volledig scherm
© getty
Volledig scherm
© getty