Volledig scherm
Koerdische strijders van SDF controleren de laatste vluchtelingen uit Baghouz. © AFP

Het kalifaat is dood, maar Islamitische Staat springlevend

Het is een kwestie van uren voordat Islamitische Staat de witte vlag hijst in Baghouz of – waarschijnlijker – tot de laatsten van de meest fanatieke jihadistische strijder is gedood. Het laatste stukje kalifaat is daarmee dan veroverd door de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF), dankzij Amerikaanse luchtsteun.

Een terrein ter grootte van een paar voetbalvelden was wat er uiteindelijk restte van dat archaïsche kalifaat dat in 2016 de helft van Syrië en twee derde van Irak omvatte. De terreurbeweging IS had de controle over grondgebied waar meer dan tien miljoen mensen woonden. Er werd geregeerd volgens streng islamitische wetgeving en er werden tal van religieuze belastingen geheven.

Vandaag, morgen of anders overmorgen is het verzet van de allerlaatste hardliners gebroken, zeggen SDF-commandanten ter plaatse. Maar wie denkt dat de organisatie Islamitische Staat daarmee verleden tijd is, maakt een grote vergissing. De jihadisten zijn al ruim een jaar bezig met een exit-scenario, volgens experts. Operationele capaciteit wordt al enige tijd overgeheveld of verstopt in slapende cellen. In Irak en ook in Syrië telt Islamitische Staat bovendien nog duizenden handlangers en sympathisanten. Zij zetten de strijd (voorlopig) clandestien voort met (zelfmoord)aanslagen en bedreigingen.

Sympathisanten

Europese veiligheidsdiensten twijfelen er niet aan dat ook in Europa de slapende cellen zijn aangevuld. Ze kunnen geactiveerd worden voor straatterreur als eerder in Parijs. Regelmatig worden terugkerende strijders en IS-sympathisanten opgepakt. Ook in Rusland en vooral in Noord-Afrika is men op zijn hoede wanneer voormalige IS-strijders terugkeren naar hun geboorteland. Tunesië was hofleverancier aan het kalifaat.

Volledig scherm
IS paradeert in Raqqa, eens de hoofdstad van het kotrstondige kalifaat. (archieffoto). © AFP

Hoewel er weleens strijders zijn overgelopen, blijven er grote verschillen tussen IS en Al-Qaeda dat nu de wind in de zeilen meent te hebben. De laatste heeft zich meer dan eens gedistantieerd van IS. Al-Qaeda heeft uit taktische overwegingen (nog) geen staat willen vestigen en vroeg IS vergeefs daarmee te wachten. De opvolgers van Osama bin Laden geven de voorkeur aan spectaculaire aanslagen om de aandacht van de wereld vast te houden en zo politiek gewicht in de schaal te leggen. De wereldschokkende gruwelmethoden (onthoofdingen, massaverkrachting, slavernij) van IS waren zelfs Al-Qaeda teveel. In Mosul voerde IS bijvoorbeeld een etnische zuivering uit, waarbij vrijwel alle christenen, jezidi’s en vele moslims de stad uit werden gejaagd, bekeerd of geëxecuteerd. 

Losser

Anders dan Al-Qaeda dat vooral de Verenigde Staten in het vizier houdt als historische vijand zoekt IS veel lokalere slagvelden. Al-Qaeda financiert zichzelf grotendeels door giften van rijke sponsors in de Emiraten en in Saoedi-Arabië terwijl IS in allerlei illegale activiteiten zit om de strijd te bekostigen, van vrouwenhandel tot mensensmokkel. Al worden Saoedi-Arabië en Qatar vaak ook genoemd als gulle geldschieters in de begintijd. Er worden door beide organisaties verbonden gesloten met lokale geestverwanten als bijvoorbeeld gebeurde in Libië. IS belooft dan van alles en is minder strikt in de leer. Ook in Mali – waar Nederlandse soldaten op missie zijn – wordt door IS-gevochten. Net als in Egypte en Jemen is IS actief als concurrent van Al-Qaeda.

Ook in Azië heeft IS inmiddels de vleugels uitgeslagen, ondermeer in Indonesië en op de Filippijnen. Dat de organisatie wereldwijd terreuraanslagen kan plegen, maakt IS nog steeds zeer gevaarlijk.

Shamima Begum vertrok naar Syrië maar wil nu terug naar het Verenigd Koninkrijk, waar haar terugkomst onderwerp is van felle discussies.