Volledig scherm
Vladimir Vladimirovitsh Poetin © REUTERS

'Het Westen heeft zich vergist in Russische leider Poetin'

Vladimir Vladimirovitsj Poetin. Russen dragen hem op handen, in het Westen wordt hij vooral uitgemaakt voor duivel, moordenaar en losgeslagen macho. Biograaf Steven Lee Myers schetst een evenwichtiger beeld, maar liegen en bedriegen, ja, daar is Poetin een meester in.

Volledig scherm
Poetin met een vaag lachje tijdens een interview met de Duitse krant Bild © AP
Volledig scherm
De Russische president tijdens een oefenrondje met de nationale judocoach Ezio Gamba © reuters

Het beeld van de man van staal in Moskou spat uiteen. ,,Vladimir Poetin is een onzeker mens, iemand met, zoals wij dat in Amerika zeggen, een chip on his shoulder,'' zegt Steven Lee Myers. Wat dat betekent?

,,Hij lijkt voortdurend boos omdat hij het gevoel heeft dat hij tekort wordt gedaan. Dat hij oneerlijk wordt behandeld en dat hij niet zo goed is als anderen. Het is de rode draad in zijn leven,'' zegt de oud-correspondent van The New York Times en auteur van de internationaal geroemde biografie over Vladimir Poetin, De Nieuwe Tsaar. ,,Poetin is een kille man. Heel wantrouwend. Hij ziet al snel de contouren van een complot. Hij leerde met vallen en opstaan om sterk te worden,'' zegt Myers.

Het begint al in zijn jeugd. Hij komt uit een arm gezin, speelt tussen gespuis op de binnenplaats van het krakkemikkige huizenblok in St. Petersburg. Hij is klein, wordt gepest. Krijgt slaag. ,,Daarom doet hij aan judo. Om zichzelf beter te kunnen verdedigen,'' zegt Myers.

Maar de KGB geeft hem een stabiel, beschermd leven? Poetin droomt er als tiener al van spion te worden. Dat komt uit, de geheime dienst wordt zijn 'thuis'.

Myers: ,,Maar in de KGB krijgt hij niet wat hij wilde. Hij klimt wel op, wordt officier, maar de eliteafdeling, met spionnen in het Westen, is een brug te ver. Daarvoor wordt hij niet goed genoeg bevonden. Poetins 'buitenland' houdt op in de DDR. Niet in het gedroomde Berlijn, maar in Dresden. Met vooral kantoorwerk. Dat leidt weer tot frustratie.''

,,Die 'chip on his shoulder' maakt Poetins levensverhaal zo fascinerend. Hij heeft nooit de ambitie gehad om leider van Rusland te worden. Hij heeft zich nooit ergens kandidaat voor gesteld. Niemand ziet hem als een man met een grote toekomst,'' zegt biograaf Myers.

Volledig scherm
Poetin tijdens een kerstviering in het dorpje Turginovo © epa
Volledig scherm
Poetin tijdens zijn nieuwjaarstoespraak in Moskou © AFP
Volledig scherm
De president op de schaats, tijdens een partijtje ijshockey in Krasnaya Polyana, nabij Sochi © epa

Als Poetin van St. Petersburg naar Moskou verhuist, blijft het vooral bij bureaucratisch werk. In de jaren van president Boris Jeltsin glipt hij door alle chaos heen. Na elke nieuwe stoelendans zit hij er nog steeds, wel een trapje hoger. Op 31 december 1999, als Boris Jeltsin onverwachts aftreedt, volgt Poetin hem meteen op, omdat hij de premier was. Dat was hij nog geen halfjaar.

Pas in maart wordt hij bij vervroegde verkiezingen ook gekozen als president. ,,Niemand zag toen in hem een krachtig leider. Velen dachten dat hij binnen een paar maanden het veld zou ruimen. Die scepsis voedt voor de zoveelste keer de verongelijktheid bij Poetin.''

Hij mag dan in de topbaan van wereldleider zijn gestruikeld, hij heeft daarmee toch kwaliteiten. Hij is ook al 15 jaar aan de macht, als president, premier en opnieuw president.

Myers: ,,Hij is een overlever, een harde werker, heeft gevoel voor crises. Hij weet hoe je die moet doorstaan. Zijn zelfvertrouwen is onmiskenbaar gegroeid. Hij drijft zijn zin door omdat hij vindt dat hij dat moet doen in het belang van zijn Rusland. Maar hij wantrouwt mensen, wantrouwt de democratische competitie. Dat maakt van Rusland een autoritaire staat met een autoritair bestuur.''

,,Hij wantrouwt het Westen. Als de westerse leiders meer aandacht aan zijn achtergrond hadden besteed, zouden ze niet zo door hem zijn overvallen in bijvoorbeeld de Krim en in Syrië. Westerse regeringen willen te vaak zien wat ze denken te zien. Hij is en blijft een onberekenbare man, die zijn eigen entourage net zo overvalt met besluiten die afwijken van gegeven adviezen. Weinig Russen zagen de Krim-crisis aankomen.''

Volledig scherm
© ap

Hebben we een totaal verkeerd beeld van hem in het Westen?

,,Nee, dat denk ik niet. Maar dat beeld is wel vaak te simplistisch. Hij is geen dictator in de klassieke zin. Geen Stalin, geen Kim Jong-un. Hij is wel een totalitair leider van een elitair, corrupt financieel en politiek systeem. Kijk naar zijn familieleden, vrienden en collega-miljardairs, met hun fantastische zakelijke successen. Je ziet dat zijn ego met de dag groeit. Poetin, zijn diplomaten, zijn generaals laten zich niet wegzetten. Ze dagen uit, spreken spierballentaal, ondergraven de waarheid met liegen en verdoezelen. Zoals dat is gebeurd rond de ramp met MH17, het passagiersvliegtuig dat boven Oekraïne werd neergehaald. Zonder de medewerking van het Kremlin zullen we daarover nooit alles te weten komen.''

Russen zien toch ook wel dat hun leider de boel bedriegt omdat dat hem beter uitkomt?

,,We weten in het Westen niet half hoe groot de steun van de Russen aan Poetin is. Ze vinden het prachtig dat hij zich niet laat ringeloren door het Westen. Ze geloven dat Amerika hen probeert te kleineren. De propagandamachine - voor Poetin zijn media een instrument dat je kunt kopen - werkt graag mee aan dat beeld. Ook kritische Russische vrienden van me worden erdoor beïnvloed. Dan horen ze of zien ze iets op tv en vragen me: waarom doet Obama dat in hemelsnaam? Dan probeer ik uit te leggen dat de feiten anders zijn. Maar dat maakt weinig verschil. Ze geloven wat ze horen en zien.''

Dat hij al zo lang aan de macht is komt volgens Myers door zijn angst voor instabiliteit. ,,De Arabische Lente heeft hem ervan overtuigd door te gaan. Hij zag de Arabische opstand als een door het Westen georkestreerde beweging die kon overslaan naar zijn Moskou. Russen trokken eind 2011 ook de straat op. Poetin is bang voor boze massa's. Toen hij ze in de nadagen van de DDR zag, zei hij dat de Russen graag met een ijzeren vuist willen worden geregeerd,'' zegt de oud-correspondent.

Uw boek heet De Nieuwe Tsaar. Wordt Poetin zelf graag zo genoemd?

Myers: ,,Nee, hij beroept zich erop dat hij de gekozen president is. Maar hij kan er wel begrip voor opbrengen dat mensen zo over hem denken, uit dank voor wat hij heeft gedaan voor de wederopbouw van Rusland. Hij gedraagt zich in elk geval als een tsaar, vertoont zich zelden onder het volk. Een band met het gewone leven heeft hij niet.''

Volledig scherm
© ap