Volledig scherm
Donald Trump heeft het verbruid bij de Democratische oppositie. Zij begint een ‘impeachment’, een afzettingsprocedure tegen de president. © Videostill

Hoe groot is de kans dat Donald Trump het veld moet ruimen?

Voor de Democratische Partij in de VS is de maat vol. Zij beginnen een zogeheten ‘impeachment’ (afzettingsprocedure) om Donald Trump ten val te brengen. Vijf vragen over dit zware geschut.

1. Wat is ‘impeachment’?

Volledig scherm
Joe Biden is woedend over de beschuldigingen dat hij en zijn zoon Hunter zich schuldig zouden hebben gemaakt aan corruptie en dat Donald Trump hem daarvoor in Oekraïne had willen laten vervolgen. © Olivier Douliery/AFP

Bij een afzettingsprocedure bereidt het Congres, het Amerikaanse parlement, aanklachten voor die de basis moeten vormen voor een proces. Volgens de Grondwet kan een president uit zijn ambt worden ontheven als hij zich schuldig heeft gemaakt aan ‘verraad, omkoping of andere zware misdrijven’. De ‘impeachment’ moet worden opgestart door het Huis van Afgevaardigden, de Amerikaanse evenknie van onze Tweede Kamer. Dat is nu gebeurd bij monde van de Democratische voorzitter van het Huis, Nancy Pelosi. Het Huis kan met een simpele meerderheid van stemmen besluiten tot een ‘impeachment’. Daarna is het woord aan de Senaat. Deze ‘Eerste Kamer’ kan na een proces met een meerderheid van tweederde van de stemmen de president naar huis sturen.

2. Wat is de druppel die de emmer volgens de Democraten doet overlopen?

De uitkomst van het rapport-Mueller gaf de Democratische oppositie nog te weinig munitie voor een ‘impeachment’. Deze speciale aanklager pleitte Donald Trump niet vrij van belemmering van de rechtsgang vond geen bewijs voor samenspanning van de Trump-campagne met de Russen in de aanloop naar de laatste presidentsverkiezingen maar. De Democraten grijpen nu hun kans. Volgens een klokkenluider bij de geheime diensten zou hij zijn Oekraïnse collega Volodimir Zelinsky onder zware druk hebben gezet om een corruptieonderzoek te beginnen tegen de Democraat Joe Biden. De vice-president onder Barack Obama wil het tegen Trump opnemen in de komende race om het presidentschap.

3. Wat wordt de aanklacht van de Democraten?

Volledig scherm
Nancy Pelosi, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden en leider van de Democratische oppositie, kondigt aan dat het parlement een afzettingsprocedure begint tegen Donald Trump. © EPA

De Democraten beschuldigen Donald Trump allereerst van machtsmisbruik. De president zou militaire hulp aan Oekraïne (250 miljoen dollar) hebben vertraagd om collega Zelensky aan te sporen tot het starten van een corruptieonderzoek tegen Joe Biden en diens zoon Hunter. Hij kreeg in 2014 een commissariaat bij het Oekrainse gasbedrijf Burisma en zou zich daar volgens het Trump-team hebben schuldig gemaakt aan corruptie. Bewijzen daarvoor zijn er niet. Een deel van de Democraten wil de aanklacht tegen Trump uitbreiden met andere beschuldigingen. Die lopen uiteen van persoonlijk gewin tijdens het presidentschap, schending van wetgeving over campagnefinanciering, onrechtmatig gebruik van overheidsfondsen voor de bouw van een muur langs de grens met Mexico tot het onrechtmatig verlenen van gratie. Sommige commentatoren en juristen waarschuwen de Democraten ervoor de aanklacht te beperken tot schending van de wet, machtsmisbruik, vervolging van politieke tegenstanders en liegen tegen het volk.

4. Hoe reageert Donald Trump en hoe groot is de kans dat Donald Trump het veld moet ruimen?

Volledig scherm
Bill Clinton overleefde in 1998 een ‘impeachment’ omdat de Senaat na de Lewinsky-affaire niet instemde met de bevindingen van het Huis en de president vrijsprak. © AP Photo/Doug Mills, archief

De president ontkent alle beschuldigingen. Hij spreekt opnieuw van een heksenjacht en politieke intimidatie door de Democraten. Hij rekent op de onvoorwaardelijke steun van zijn Republikeinse partijgenoten. In de Senaat beschikken de Republikeinen over een meerderheid. Als de Amerikaanse ‘Eerste Kamer’ de president wil afzetten moeten 20 Republikeinen hem de rug toekeren. De kans daarop lijkt vooralsnog uiterst klein. Het is voor Trump wel een tegenvaller dat de Senaat unaniem van het Witte Huis het rapport van de klokkenluider over Oekraïne heeft opgeëist.

Verwacht wordt dat de al hevige strijd tussen Republikeinen en Democraten nu nog verder zal escaleren en de campagne voor de presidentsverkiezingen van volgend jaar zal domineren. Nancy Pelosi heeft zich altijd verzet tegen een ‘impeachment’ van Trump uit angst dat de procedure hem in de slachtofferrol mogelijk zou kunnen helpen aan een herverkiezing. Peilingen tot vóór de Oekraine-affaire gaven ook aan dat slechts 35 procent van de kiezers voor ‘impeachment’ was.

5. Hoeveel Amerikaanse presidenten gingen Donald Trump voor?

Volledig scherm
Richard Nixon koos in 1964 eieren voor zijn geld meteen nadat het Huis van Afgevaardigden een afzettingsprocedure had afgetrapt. Hij stapte uit eigen beweging op voordat het Congres hem naar huis kon sturen wegens de Watergate-affaire. © AP, archief

Donald Trump is na Andrew Johnson (1868), Richard Nixon (1974) en Bill Clinton (1998) de vierde president die te maken krijgt met een afzettingsprocedure. Johnson en Clinton konden aan de macht blijven omdat de Senaat niet instemde met de bevindingen van het Huis en de presidenten vrijsprak. Johnson werd beschuldigd van schending van de wet omdat hij in de nadagen van de burgeroorlog de minister van oorlog had vervangen, een besluit waartoe hij als president niet bevoegd was. Clinton werd beschuldigd van obstructie van de wet en van meineed. Hij zou hebben gelogen over zijn affaire met de toenmalige stagiaire van het Witte Huis, Monica Lewinsky. Nixon trad na de Watergate-affaire (het afluisteren van de Democratische oppositie) wel af maar hij koos zelf eieren voor zijn geld voordat het Huis kon instemmen met een ‘impeachment’. Een maand na zijn vertrek verleende zijn opvolger en gewezen vice-president Gerald Ford Nixon gratie.