Volledig scherm
© AP

Irak staat in brand: grootste opstand sinds val Saddam Hoessein

De extreem bloedige volksopstand in Irak heeft de afgelopen weken aan zeker 250 mensen het leven gekost. Alleen afgelopen zondag vielen er al achttien doden en 865 gewonden, onder meer in de heilige stad Karbala. Demonstranten vielen het Iraanse consulaat aan, die ze in brand probeerden te zetten. ,,Weg met Iran, Karbala is vrij’’, scandeerden de woedende jongeren. Twee jaar na de val van IS staat het land in brand. Wat willen de Irakezen?

Volledig scherm
Protesten. © Reuters

De protesten begonnen op 1 oktober in de hoofdstad Bagdad. Aanvankelijk waren het relatief kleine en vreedzame demonstraties van veelal jonge mannen, Later breidden ze zich uit naar bloedige onlusten in steden in het zuiden van het land en inmiddels lopen ook kleine kinderen mee, soms zelfs hele gezinnen, opa's en oma's incluis. Irak kent een zeer hoge werkloosheid, de regering is doordrenkt met corruptie en voorzieningen zoals water en elektriciteit zijn bar slecht geregeld.

Aanvankelijk was de woede van de betogers vooral gericht tegen de eigen politieke elite, die volgens de Irakezen ten koste van gewone burgers profiteert van de forse olie-opbrengsten. Inmiddels keren de demonstranten zich steeds meer tegen Iran. Veel Iraakse inwoners vinden dat de macht van hun buurland veel te groot is op de eigen politiek. De regering reageert op haar beurt meedogenloos op de betogers. De politie jaagt demonstranten met waterkanonnen en traangas uiteen en schiet met scherp. 

Nieuw aan deze protesten, is de spontaniteit ervan. Grote groepen Irakezen verenigen zich, los van hun religieuze achtergrond of politieke voorkeur. Zeven jaar geleden was dat wel anders. Ook toen laaide het tumult op, onder meer omdat de soennitische minderheid zich benadeeld voelde onder het sjiitische regime, dat na de val van Saddam Hoessein aan de macht kwam. Die onvrede onder de soennieten was koren op de molen van terreurgroep IS, die de soennitische frustraties in haar voordeel gebruikte en zo steun mobiliseerde voor het kalifaat.  

Volledig scherm
© AP

Wat willen de betogers?

Volledig scherm
Premier Adel Abdul Mahdi. © AFP

Demonstranten eisen een ingrijpende herziening van het politieke systeem van het land, dat al bestaat sinds de door de VS geleide invasie van Irak in 2003, toen het land werd ‘bevrijd’ uit de klauwen van tiran Saddam Hoessein. Inmiddels heeft de Iraakse premier Adel Abdul Mahdi aangeboden ontslag te nemen. De president van het land, Barham Salih, liet in een televisietoespraak overigens wel weten dat Mahdi pas vertrekt als er een geschikte opvolger is gevonden, zodat er geen machtsvacuüm ontstaat. 

Salih belooft ook hij een nieuwe kieswet zal opstellen en dat er een nieuwe kiescommissie zal worden ingesteld, waarna er vervroegde verkiezingen kunnen worden uitgeschreven. Maar critici twijfelen of premier Mahdi daadwerkelijk ontslag gaat nemen, omdat Teheran hem graag op die plek houdt. En zelfs als hij opstapt, is het misschien te weinig om de frustratie te herstellen die in deze weken van oproer is ontstaan. Voorlopig lijkt de rust in elk geval niet terug te keren. Ook als er inderdaad nieuwe verkiezingen komen, kan het proces daartoe nog maanden gaan duren. 

Nederlands haakje

De protesten hebben inmiddels ook een Nederlands haakje gekregen. Een tweet van oud-minister Jeanine Hennis, tegenwoordig VN-gezant in, zet kwaad bloed bij demonstranten. Hennis riep demonstranten op om de olie-infrastructuur van het land met rust te laten, want dat zou schadelijk zijn voor de Irakese economie. Ze werd bedolven onder een lawine van kritiek: Irakezen vinden dat ze moet opstappen, want zeggen zij, Hennis vindt de westerse oliebelangen belangrijker dan de Iraakse bevolking. ,,Iraakse doden kunnen haar niets schelen’’, klinkt het onder meer. Online zijn jongeren zelfs een campagne gestart tegen Hennis. Onder hashtags als ‘Jeanine Hennis is corrupt schaam je’ en ‘Jeanine Hennis-Plasschaert leugenaar ga Irak uit’ proberen ze de VN-gezant onder druk te zetten om op te stappen. 

In de veelbesproken tweet schreef Hennis: ,,We zijn allemaal verantwoordelijk voor het beschermen van openbare voorzieningen. Bedreigingen/sluitingen van wegen naar olie-installaties en havens veroorzaken miljardenverliezen. Dat is schadelijk voor de economie van Irak en ondermijnt de legitieme eisen van de demonstranten.’’ Hennis probeerde met een nieuwe tweet de gemoederen te bedaren, maar dat is vooralsnog niet gelukt.

  1. Jonge vrouw verdacht van zedenmisdrijf omdat ze beha uittrok toen stiefkinderen toekeken

    Jonge vrouw verdacht van zedenmis­drijf omdat ze beha uittrok toen stiefkinde­ren toekeken

    Een jonge vrouw uit de overwegend conservatieve Amerikaanse staat Utah riskeert een jarenlange vermelding in het register van zedendelinquenten en zelfs een gevangenisstraf omdat ze thuis haar beha uittrok terwijl haar minderjarige stiefkinderen toekeken. De kinderen - 9, 10 en 13 jaar - zouden geschokt hebben gereageerd en het ogenschijnlijk onschuldige incident via familieleden bij de plaatselijke autoriteiten hebben gemeld.