Oud-minister Jan Pronk (archieffoto).
Volledig scherm
Oud-minister Jan Pronk (archieffoto). © ANP

Jan Pronk over Mugabe: 'Hij dacht dat hij een heiland was’

Een ‘steile man’ die zichzelf als een soort Afrikaanse heiland ging beschouwen. Oud-minister Jan Pronk (79) heeft respect voor de vroegere vrijheidsstrijder Robert Mugabe maar bepaald niet voor de persoon Mugabe en de latere dictator van Zimbabwe.

Uiteraard wordt Jan Pronk deze ochtend vaak gebeld. Als PvdA-parlementariër, VN-bestuurder en minister van Ontwikkelingssamenwerking in het kabinet Den Uyl kruiste Robert Mugabe regelmatig zijn pad. Nu de omstreden ex-president van Zimbabwe is overleden is zijn oordeel hard. ,,Mugabe is een typisch voorbeeld van de vrijheidsstrijder die had moeten terugtreden nadat de strijd gewonnen was. Heel veel revolutionairen die een onafhankelijkheid bevechten denken dat ze dan de heiland zijn. Daar is Mugabe een prototype van.”

Pronk ontmoette Robert Mugabe al in 1975. De leider van de ZANU-bevrijdingsbeweging voerde een guerrillaoorlog tegen het bewind van de blanke minderheidsregering in de voormalige Britse kolonie Zuid-Rhodesië. Hij verbleef destijds vaak in het buitenland. 

,,We zaten in Nederland toen net in een periode dat we steun gaven aan bevrijdingsbewegingen. Dat was nogal een politieke kwestie in 1973 aan het begin van het kabinet Den Uyl. Het was ook een aanzienlijk strijdpunt geweest met het kabinet Biesheuvel dat daarvoor regeerde. In dat kader heb ik toen persoonlijk contact gehad met leiders van verschillende bevrijdingsbewegingen als ANC in Zuid-Afrika en Frelimo in Mozambique. Ik heb hem destijds ontmoet en namens Nederland hulp aangeboden. Dat deden we toen. We gaven humanitaire hulp en hulp op het terrein van onderwijs. Dus geen wapens. Het was een uiting van solidariteit.”

Klikte het tussen Mugabe en u?
,,Van alle bevrijdingleiders die ik heb leren kennen was Mugabe de minst aangename persoonlijkheid. Hij hoefde niet dankbaar te zijn maar hij was ook niet toeschietelijk. Hij bleef het westen maar wantrouwen. Dat moest je accepteren. Heel anders gingen we om met de mensen van Frelimo of het ANC. Daarmee kreeg je een bepaalde band. Met hem niet.”

Ook toen u bij de VN ging werken kruiste hij uw pad
,,In die tijd had ik veel contacten in het Britse Gemenebest, dus kwam je hem tegen. Ik hoor weleens dat hij in het begin gematigd was maar daar ben ik het niet mee eens. Hij ontpopte zich al snel als een soort despoot binnen Zimbabwe. De moordpartijen in Matabeleland (een regio in het zuiden van Zimbabwe waar door het Zimbabwaanse leger naar schatting 20.000 mensen zouden zijn vermoord, red.) dateren al van het begin van de jaren 80. Het paste in het beeld dat ik al van hem had gekregen. Steil en meedogenloos.”

Toen u minister van Ontwikkelingshulp was heeft u Zimbabwe geholpen.
,,Dat land kreeg altijd wel enige hulp van Nederland. Er was toen heel veel noodhulp vanwege hongersnoden in dat deel van Afrika. Zimbabwe was daarvan een speciaal slachtoffer. Ook wel omdat Mugabe in een vroeg stadium had geprobeerd de blanke boeren weg te werken. Hij had ze een poosje de hand boven het hoofd gehouden maar plots werd dat onhoudbaar en werden ze tot kolonisatoren gemaakt. Dat ging heel anders dan in Zuid-Afrika, onder Mandela. Het ging dus verkeerd en het werd een extra reden waarom de hongersnood zo groot werd.”

U heeft hem als minister meegemaakt op conferenties. Hoe gedroeg hij zich dan?
,, Ik heb hem een aantal keren ontmoet op topconferenties met Afrikaanse staatshoofden. Daar viel mij op dat hij de pose aannam van de grand seigneur, hij speelde de grote meneer. Hij liet zijn collega’s op hem wachten. Zelfs Mandela liet hij drie kwartier staan terwijl Mugabe de gastheer was. Dat gedrag heb ik een aantal keren gezien. Hij kon zich uitermate autoritair gedragen.”

In Afrika wordt hij vandaag ook herdacht als belangrijke vrijheidsstrijder
,,Dat respect moet je voor hem hebben. Dat neemt niet weg dat het een autoritaire man was. De andere bevrijdingsleiders vond ik toch meer staatslieden. Mugabe was van het begin af aan een despoot. Het eerste gesprek wat ik met hem had gaf me meteen een onprettig gevoel. Ik vroeg me altijd af of je hem kon vertrouwen. Ik begrijp dat wantrouwen tegen voormalige kolonisatoren best wel vanuit zijn standpunt maar hij ging wel heel erg koketteren met die antiwesterse houding. Mandela deed het totaal anders. Wat ik van hem vond heb ik gezegd. Voor veel Afrikanen werd hij de verpersoonlijking van de persoon die het kolonialisme bleef bestrijden. Ook het neokolonialisme.”

  1. ‘Juist nu is het oppassen geblazen, want het virus is nog lang niet weg’
    PREMIUM

    ‘Juist nu is het oppassen geblazen, want het virus is nog lang niet weg’

    Nu het aantal nieuwe besmettingen blijft dalen wordt in Italië openlijk gesproken over fase twee. De fase van de herstart, maar nog voordat er een vaccin is. Wie kunnen het eerst weer naar buiten en hoe? Moeten we voorlopig anderhalve meter afstand houden en een mondkapje op? En zo ja, voor hoe lang? Nu is het vooral nog zaak mensen binnen te houden. Correspondent Angelo van Schaik bericht vanuit Rome. Alle eerdere afleveringen lees je hier.
  2. Belgische buschauffeur slachtoffer van ‘coronaspuger’ na klapband: ‘Nu thuis bang afwachten, met dochter die tot risicogroep behoort’

    Belgische buschauf­feur slachtof­fer van ‘coronaspu­ger’ na klapband: ‘Nu thuis bang afwachten, met dochter die tot risico­groep behoort’

    In de Belgische stad Sint-Niklaas is een buschauffeur slachtoffer geworden van een spuugincident. De bus had pech en toen de chauffeur aan de passagiers vroeg om het voertuig te verlaten, kwam het tot een zware woordenwisseling met één van hen. De passagier bespuugde de chauffeur en zette het daarna op een lopen. De politie is naar hem op zoek.