Jitse Akse
Volledig scherm
Jitse Akse © Ruben Meijerink

Jitse knokt tegen IS in een 'leger op gympies'

Verschanst in een watertoren schoot de Fries Jitse Akse als sluipschutter op IS-strijders in Syrië. Woensdag werd hij hiervoor door de Nederlandse justitie opgepakt. Met de inname van zijn paspoort haalt het OM een streep door zijn plan de Syrische Koerden binnenkort opnieuw te helpen in de strijd.

Quote

Ik wilde helpen. Ik vond ook dat we IS moeten stoppen.

Voor de zoveelste keer tijdens dit interview met de Leeuwarder Courant rolt Jitse Akse (46) een shaggie. 'Roken is dodelijk' staat er op het zakje. Grinnikend: ,,Dat is niet het punt waarover ik mij de meeste zorgen maak.''

Begrijpelijk. De Leeuwarder vocht een groot deel van 2015 aan de zijde van Koerdische troepen in het noorden van Syrië, om de strijders van Islamitische Staat (IS) terug te dringen. De kwaliteit van het Koerdische leger houdt niet over, maar de mentaliteit vergoedt veel, zegt hij. Sinds eind november is hij terug in Nederland, om geestelijk en lichamelijk bij te tanken.

Training is magertjes
'Een leger op gympies,' noemt hij zijn wapenbroeders mild spottend. ,,Het hangt van ijzerdraad en plakband aan elkaar. Onze uitrusting is om te huilen, veel nylon spul. Als je te dicht bij het kampvuur staat, krimpt het om je heen. De training van soldaten is ook, laten we zeggen, magertjes. Mensen sneuvelen uit onkunde. Het is nog net niet zo dat ze bij de opleiding zeggen: 'Dit is een AK-47 en hier zit de voorkant'... Maar het houdt niet over.''

Een enorme overgang voor Akse, die lange tijd in het Nederlandse leger diende, deel uitmaakte van Dutchbat en bij de Luchtmobiele Brigade zat, een eenheid die bestaat uit militairen die een uitzonderlijk zware opleiding hebben doorstaan.

Begin vorig jaar zegde hij zijn woning in Stiens op en vertrok hij naar de Koerdische regio Rojava in Syrië. Na een paar dagen training - van de categorie vederlichtgewicht: ,,Ik ben zelf maar even gaan kijken hoe de Russische wapens in elkaar zitten,'' - vertrok hij naar het front.

Waarom? ,,Tsja, waarom... Ik volgde de berichten over de opmars van IS al. Kobani was de trigger. De Koerden voerden om die stad een felle strijd en ik wilde helpen. Ik vond ook dat we IS moeten stoppen.''

Quote

Ik miste de kick. Plus, de burgermaat­schap­pij is niet mijn wereld. Boswachter of zo had ook gekund, zoiets heb ik overwogen.

Oude leven oppakken
Er was nog een reden: ,,Een prettige bijkomstigheid was dat ik mijn oude leven kon oppakken. Want in de burgermaatschappij kon ik niet mijn draai vinden. Ik ben niet iemand voor in de fabriek of op kantoor. Haha, ik denk dat ik op kantoor binnen een week met Tipp-Ex begin te gooien!''

Het oude leven - dat betekent optrekken met militairen en handelingen verrichten waarvoor Akse langdurig is getraind. De 'rasechte Leeuwarder' wekte thuis weinig verbazing toen hij na de lts het leger inging. Dat was in 1986, op zijn 17de. ,,Mijn vader heeft 3 jaar in Nederlands-Indië gediend, een oom vocht in Korea, een andere oom zat bij de luchtmacht, dus het zat er wel in dat ik die kant ook opging.''

Akse werd technisch specialist en bleef 5 jaar in dienst. In 1994 werd hij toegelaten tot de Luchtmobiele Brigade en er volgde onder andere een uitzending naar het voormalig Joegoslavië. Hij maakte deel uit van Dutchbat 3, dat als onderdeel van de internationale VN-vredesmacht in 1995 in het Bosnische Srebrenica was toen de enclave werd ingenomen door Servische militairen, die vervolgens circa achtduizend mannen en jongens afvoerden en vermoordden. ,,Op dat moment was ik niet in Srebrenica,'' vertelt Akse, terwijl hij een haal neemt van een volgende zelfgerolde sigaret. ,,Ik zat vast in Zagreb en kon niet verder. Maar de gebeurtenissen van toen zijn niet mijn motivatie geweest om naar Syrië te gaan.''

'Lullenpoetser'
Toen zijn contract met de Luchtmobiele Brigade werd beëindigd, kon Akse aan de slag als torpedomonteur bij de marine in Den Helder. ,,Lullenpoetser,'' schampert hij daar zelf over, ,,als burger.''

Door bezuinigingen stopte dat werk in 2003. En toen? ,,Ja, dat was voor mij ook de vraag. Ik heb uiteindelijk een cursus beveiliging gedaan; veel oud-luchtmobielers zitten in dat werk. Misschien zou ik een particulier beveiligingsbedrijfje kunnen opzetten, dacht ik. Maar ja, dan ben je als beveiliger aan het werk bij een evenement en dan zijn er een paar tieners die moeilijk doen - dat is toch niet echt spannend. Ik miste de kick. Plus, de burgermaatschappij is niet mijn wereld. Ik ben korte lijntjes gewend. Boswachter of zo had ook gekund, zoiets heb ik overwogen.'' Het liep net even anders.

Quote

Een huurling ben ik niet en ik ronsel hier in Nederland ook geen strijders of zo. Maar mensen doodgescho­ten? Eh... ja. Hoeveel? Meer dan twee? Eh... ja, dat wel.

Spanning keerde terug
De spanning in zijn leven keerde terug aan het front. ,,Na een dagje oefenen met Russische wapens werd ik ingedeeld bij een tabur, een eenheid van zo'n vijftig man van het Koerdische 'volksbeschermingsleger' YPG. De eerste opdracht was: IS tot staan brengen. De Koerden waren overvallen door de opmars van IS.''

Het werden lange, hete maanden in het Koerdische deel van Syrië, langs de grens met Turkije. ,,Het is daar overdag 45 graden, en 's nachts nog steeds 30. Afwisselend gebied bewaken dat in onze handen was, of oprukken naar het front en gebied veroveren. Het eten is ook niet om over naar huis te schrijven: veel brood, bonen, rijst, af en toe kip. Soms kochten we een schaap van een boer. Met Pepsi, cake en snoepgoed kregen we extra suikers binnen. Dat was een noodzakelijke aanvulling, omdat de voeding tekortschoot.''

Als een van de weinige westerlingen bij het YPG-leger (,,er waren nog twee Engelsen, een Canadees en een Fransman'') drong de eenzaamheid zich wel eens op. Ook al omdat Akse de Koerdische taal niet machtig was en de Koerden weinig Engels spraken. Dan was internet een uitkomst: op zijn telefoon kon hij in een gebied met bereik appen met het thuisfront, het legioen van vrienden en bekenden dat hem moreel steunt.

,,Maar het viel lang niet altijd mee om signaal te krijgen. Samen met een Amerikaan heb ik wel eens een bedspiraal in de lucht gehouden om te kijken of we dan beter bereik hadden.''

Ook biedt de telefoon uitkomst als Akse 'zat is van de Koerdische muziek' en eens een band wil horen die hij zelf leuk vindt: AC/DC.

Sluipschutter
The Dutch Falcon of Rojava, The Flying Dutchman of Berxwedan Shingal - zoals de 'Friese Koerd' Akse wordt genoemd door zijn medestrijders - valt in het leger op door zijn professionaliteit. De laatste periode, voor hij eind november terugkeerde naar Nederland, is hij sluipschutter.

,,Vanuit een watertoren schieten op IS-strijders. Ik kreeg een Russische sniper-rifle, een Dragunov. Die heeft in West-Europa een bereik van 800 meter, maar daar kon ik er 1300 meter nauwkeurig mee vuren. Door de hitte is het geweer altijd warm en de kogels ook. Die komen dan verder.'' Akse noemt het een eer dat hij voor deze klus is gevraagd.

Hoeveel strijders heeft hij geraakt, of gedood? Akse aarzelt. ,,Eh... dat soort informatie hou ik liever voor mezelf. Justitie leest ook kranten. Ik vecht tégen IS, net als Nederland. Een huurling ben ik niet en ik ronsel hier in Nederland ook geen strijders of zo. Maar mensen doodgeschoten? Eh... ja. Hoeveel? Meer dan twee? Eh... ja, dat wel.''

In 10 maanden tijd heeft hij honderden doden gezien, vooral IS-strijders. Bang dat hij zelf sneuvelt is hij niet. ,,Ik heb wél eens gedacht: nou... dat ging maar net goed.''

Er valt een korte stilte. ,,Tja, ik ga er niet heen om dood te gaan, maar ik heb dat altijd wel gezien als beroepsrisico. Als het gebeurt, gebeurt het.''