Volledig scherm
© anp

Jouw zorgen om asielzoekers maken je nog geen racist

Het is een veelgehoord zinnetje in het vluchtelingendebat. ,,Ik ben geen racist, maar...'' Veel mensen zijn beducht om de extreem-rechtse hoek in gedreven te worden. Maar ongerust zijn zonder racistisch te worden: het kan. Vijf redenen waarom je je heel goed ongemakkelijk kunt voelen door de grote toestroom.

1. Het worden er steeds meer

Volledig scherm
© anp

Lange tijd viel het heel erg mee met de stroom asielzoekers die Nederland binnenkwam. Hoewel de oorlog in Syrië al een paar jaar aan de gang is, vertaalde zich dat de afgelopen jaren niet in bomvolle asielzoekerscentra. Dit jaar is het omslagpunt bereikt.

Er zijn bedden te weinig en de toestroom houdt aan. Alleen al de afgelopen 4 weken al kwamen er ruim meer dan tienduizend asielzoekers ons land binnen. Als dat tempo doorzet, laten we zeggen nog 4 maanden, dan zijn er op korte termijn twee keer zo veel bedden nodig als nu. Het lukt nu al amper om iedereen van onderdak te voorzien.

2. Voorlopig houdt dat niet op

Volledig scherm
© afp

Normaal gesproken zorgt het invallen van de herfst voor een daling in het aantal vluchtelingen. Het risico van een boottocht over zee wordt dan immers groter. Veel vluchtelingen anticiperen daarop.

Vorige week kwam op het Griekse eiland Lesbos een recordaantal van 7000 vluchtelingen per dag aan. Eind september waren dat er nog 4500, becijferde de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM). Het gros reist zo snel mogelijk door naar Macedonië, om zo in West-Europa te geraken. Bij slecht weer zal de stroom wellicht slinken. Aan de andere kant: de situatie in Syrië wordt er niet beter op, nu ook de Russen zich er actief mee zijn gaan bemoeien. In de stad Kafr Nabuda, in de provincie Hama, vonden gisteren de zwaarste gevechten in tijden plaats. Met zijn aanvallen, die vooral gematigde rebellen treffen, tart Poetin het Westen en helpt hij Assad. IS dreigt de lachende derde te worden. De vraag is of mensen die zich met dit soort gruwelijkheden geconfronteerd zien, zich laten weerhouden door slecht weer.

3. Een politiek antwoord ontbreekt

Volledig scherm
Antonio Guterres. © reuters

Deze stelling is in twee versies waar. Ten eerste is daar het Europese verhaal. Antonio Guterres, Hoge Commissaris voor vluchtelingen bij de VN, riep Europa vorige week nog op nu eindelijk eens met een geloofwaardig toelatingssysteem te komen.

In Nederland weten we ondertussen nog steeds niet echt wat we met al die vluchtelingen aan moeten. Politiek is het debat gepolariseerd. Dat bemoeilijkt het maken van afspraken. De overheid kondigde vorige week aan dat gemeenten nog dit jaar 10.000 mensen gaan huisvesten. Klinkt daadkrachtig, maar in feite is het een lege huls. Gemeenten hádden al de opdracht om voor het einde van dit jaar 13.000 asielzoekers te huisvesten. Ze hebben slechts beloofd dat nu echt te gaan doen.

4. Meer islam: meer spanningen?

Volledig scherm
© ANP

Nederland heeft de laatste decennia al aangetoond dat het bloed, zweet en tranen kost om moslims op een voor iedereen acceptabele manier een plek te geven in de samenleving. Nu komen er tienduizenden bij, van allerlei pluimage. Een deel van deze mensen is niet gewend om in een land vol vrijheid te leven. Godsdienstvrijheid, om maar wat te noemen. Het zal tijd en moeite kosten om van hun integratieproces een succes te maken.

Dat is één. Een tweede is dat de moslims die ons land binnenkomen soms op gespannen voet met elkaar staan. In het Midden-Oosten liggen sjiïeten in de clinch met soennieten. Syrische vluchtelingen zijn vooral soennitisch, Afghanen sjiïtisch. Het is voorstelbaar dat die het ook hier met elkaar aan de stok krijgen.

Op de achtergrond sluimert nog steeds de angst dat IS-strijders bij de vluchtelingen zitten. Niemand weet zeker of dat zo is en zo ja, hoeveel het er zijn. Maar de angst helemaal wegnemen, kan ook niemand.

5. Jan Modaal heeft het ook niet makkelijk

Het slaat natuurlijk nergens op om een arme Nederlander op één lijn te zetten met een Syriër die moet vluchten voor bommen. Maar bij veel mensen zit dat sentiment er, dat valt niet te ontkennen. Je kunt beweren dat Nederland (en Europa) dat sentiment over zichzelf afgeroepen heeft. Over zijn eigen situatie klaagt Jan Modaal met een reden.

De afgelopen decennia is de economie wel gegroeid, maar mensen in de onderste helft van de samenleving profiteren daar niet van. Volgens de Organisatie voor Economische Samenwerking in Europa (OESO) hebben we het niet meer over de onderste 10 procent die achterblijft, maar over de onderste 40 procent van de maatschappij, bijna de halve bevolking.

Armoede en gebrek aan perspectief zijn altijd een belangrijke voedingsbodem voor vreemdelingenhaat, stellen wetenschappers als Thomas Piketty, de Franse ongelijkheidsprofessor.