Ze worden er zo verdrietig van. En bang, dat ook. Moedeloos. Geïrriteerd.

En dus spraken Tineke en haar man Robert Rep vorige week bij het openen van hun zaak af een dag lang niet over de problemen met asielzoekers in 'hun' Ter Apel te praten.

Dat lukte de uitbaters van Haarhuis Tineke welgeteld 1 minuut, totdat de eerste klant hun winkel aan de Hoofdstraat betrad. Rep: ,,Ze verzuchtte: ik durf niet meer te pinnen bij de automaat van de Rabobank, ze keken over mijn schouder mee.''

'Ze' zijn de bewoners van de aanmeld- en asielzoekerscentrum aan de rand van het Groningse dorp. Honderden vluchtelingen komen er nu aan, per dag. Mannen, vrouwen, kinderen. Ze hebben allemaal dezelfde gelaatsuitdrukking: onwaarschijnlijk moe en tegelijkertijd buitengewoon opgelucht.

Goede zaken
Voor de poort doet de Syriër Kevork - in 1999 vanuit Aleppo naar Nederland gevlucht - uitstekende zaken met zijn rijdende Winkel van Sinkel. Vanuit een trailer verkoopt hij de vluchtelingen wat ze maar willen. Komkommers, teenslippers, chips, melk, paprika's, sigaretten, knoflook, wilde perziken, mini-Snickers, energiedrankjes, zonnebloempitten. En dat is nog maar een klein gedeelte van zijn riante assortiment. Kevork glundert, terwijl hij bankbiljetten in vier verschillende zakken stopt. ,,Laat maar zo veel mogelijk mensen komen.''

Voor de grote boodschappen wandelen de bewoners van het centrum af en aan naar de kern van het Groningse dorp, onderdeel van de gemeente Vlagtwedde. Een Afrikaanse vrouw draagt een shopper van de Action op haar hoofd, terwijl ze door het op-en-top Nederlandse dorp banjert. Het is zo'n onalledaags, bizar en daardoor bijna komisch tafereel. Tussen de loempiakar op de Markt en een kraampje voor de Jumbo waar droge worst wordt verkocht, loopt de dame uit pakweg Sudan of Eritrea met die Actiontas op haar hoofd.

Noodnummer
Maar hier lacht niemand. Door de gigantische vluchtelingenstroom naar Europa kraakt en piept Ter Apel, waar iedereen die asiel in Nederland wil aanvragen langs moet. Een tweede aanmeldcentrum, gepland in het Brabantse Gilze, moet de druk op het Groningse dorp wat verlichten.

Onlangs is er een burgerpreventieteam opgericht, vol potige vrijwilligers. Een man of veertig en drie vrouwen hebben zich er bij aangesloten. Er is een noodnummer dat 24 uur per dag bereikt kan worden als zich een onveilige situatie voordoet in het dorp. En alle vrijwilligers zitten in een groepsapp. Als de nood echt hoog wordt, is één woord in die app genoeg om de meute in beweging te krijgen.

,,Maar we zijn geen knokploeg,'' stelt initiatiefnemer Harry Siemers. ,,We hebben nog niet één keer gevochten. Alleen vorige week, toen een Rus op winkeldiefstal werd betrapt en hij agressief deed tegen ons, toen hebben we hem met gepast geweld op de grond laten zitten tot de politie er was.''

Wijkagent
Die agenten moeten bij een melding vaak uit Stadskanaal komen, stelt Siemers (kaal hoofd, onafscheidelijke zonnebril, ringbaardje, flinke tatoeages op beide armen), en dat ligt 20 kilometer verderop. ,,De wijkagent van Ter Apel zit alleen maar binnen, aan zijn papierwerk. Hem zien we nooit.''

En dat terwijl de hoeveelheid winkeldiefstallen en inbraken vergeleken met vroeger gigantisch is, bromt de voormalige discotheekmedewerker. Zeker de laatste tijd. De daders zijn volgens hem en kapper Robert Rep vaak uitgeprocedeerde asielzoekers.

Siemers: ,,Meestal Oostblokkers. Niet de echte vluchtelingen die gewoon hulp nodig hebben, uit Syrië en Eritrea. Die houden zich kalm. Afrikanen zijn alleen razend nieuwsgierig naar alles en enorm brutaal. Ze draaien in de Lidl een pot pindakaas open en stoppen hun vinger er in, omdat ze het willen proeven. En bij de pinautomaat staan ze over je schouder mee te kijken, waarschijnlijk omdat ze het niet kennen. Maar de mensen hier vinden dat maar niets. Hier botsen verschillende culturen. Zij fluiten onze vrouwen na, dat vinden ze gewoon. Maar de meiden durven hier niet meer met elkaar te joggen 's avonds, wat ze vroeger wel altijd deden.''

Maar de criminaliteit, stellen Siemers en Rep, die komt van de Russen. Oekraïners. Roemenen. Bulgaren. Georgiërs. Rep: ,,Zij worden toch teruggestuurd, ze hebben niets te verliezen.'' Siemers: ,,En dan is het: pakken wat je pakken kunt. Iedere ondernemer heeft er mee te maken, met diefstal. Ook al zeggen de gemeentebestuurders dat het allemaal meevalt.''

Rep, voormalig raadslid namens Gemeentebelangen: ,,Want zij willen geen ruzie met het COA (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers, red.). Daar hebben ze een 30-jarig contract voor 75 miljoen euro mee afgesloten, ze kijken wel uit.''

Siemers: ,,Ik zal ook niet ontkennen dat het aanmeldcentrum ook z'n goede kanten voor de regio heeft. Werkgelegenheid bijvoorbeeld.''

In hun zaak luistert Reps vrouw mee, emotioneel. ,,Ik voel me gegijzeld hier in deze streek. Vaak zou ik op handen en voeten weg willen kruipen, maar dat lukt toch niet. De crisis is hier zo hevig, de werkloosheid - zeker onder jongeren - problematisch. En al die minima hier zien de asielzoekers met hun flitsende gympies en dure jeans in de winkels. Hun boodschappentassen zijn zo vol en zwaar, dat ze ze eigenlijk niet naar het asielzoekerscentrum terug kunnen dragen. Heel veel mensen van hier zouden ook zoveel spullen willen kopen, maar kunnen dat niet betalen. De laatste 3 weken, nu er zo ontzettend veel vluchtelingen bij komen, proef ik onder die mensen echt een kentering. Ze kunnen er niet meer tegen.''

Vrome christen
Haar man knikt en vult aan: ,,De sfeer in het dorp verandert. Als er zo veel vreemdelingen bij komen, verandert zelfs de meest optimistische, vrome christen in een geïrriteerd mens.''

Siemers rechterhand in het burgerpreventieteam, Aldert, heeft de hele middag meegeluisterd en gezwegen. Nu opent hij zijn mond en waarschuwt: ,,De mensen hier zijn er echt klaar mee, er broeit hier heel veel.''

Met de Actiontas op haar hoofd loopt de Afrikaanse vrouw verder. Voor het asielzoekerscentrum passeert ze straks een bordje, in de berm: 'Welkom in Vlagtwedde'.