Kiescommissie: Erdogan herkozen als president

UPDATEZittend president Recep Tayyip Erdogan heeft de Turkse presidentverkiezingen al in de eerste ronde gewonnen. Dat heeft de voorzitter van de kiescommissie, Sadi Güven, gezegd in Ankara. Hoeveel procent van de stemmen Erdogan precies binnenhaalde, maakte hij niet bekend. Het huidige staatshoofd had de overwinning zelf al opgeëist.

Momenteel zijn volgens de kiescommissie 97,7 procent van de stemmen ingevoerd in het centrale informaticasysteem. ,,Uit de resultaten blijkt dat de heer Recep Tayyip Erdogan de absolute meerderheid van de geldige stemmen heeft binnengehaald", zei Güven in de nacht van zondag op maandag. ,,Het aantal stemmen dat nog niet in het systeem zit, zal geen invloed hebben op het resultaat."

Meerderheid kwijt

Erdogans AK partij is wel de absolute meerderheid in het parlement kwijt. Dat wil hij ondervangen door samen te gaan werken met de MHP, beter bekend als de Grijze Wolven. 

In zijn overwinningsspeech zei Erdogan dat ‘onze natie ons volgens de onofficiële uitslagen de verantwoordelijkheid heeft gegeven om president met uitvoerende macht te zijn, terwijl onze volksalliantie een meerderheid heeft gekregen’.

Hij bedankte en feliciteerde ook de andere kandidaten voor het presidentschap en voor het parlement. Hij waarschuwde de oppositie echter voor protesten. ,,Ik hoop dat niemand zal proberen een schaduw te werpen op de verkiezingen om hun eigen mislukking te verdoezelen", zo voegde hij er aan toe. ,,De boodschap is duidelijk: Turkije heeft een les in democratie gegeven met een opkomst van bijna 90 procent."

Feest

Terwijl het staatspersbureau Anadolu en regeringsgezinde tv-zenders beweerden dat Erdogan de verkiezingen met een comfortabele voorsprong had gewonnen en AKP-aanhangers op straat feest vierden, liet de oppositie weten dat miljoenen stemmen nog geteld moesten worden geteld.

Volgens de officiële uitslagen stond Erdogan, nadat bijna 98 procent van de stemmen was geteld, een straatlengte voor op zijn belangrijkste rivaal, de sociaaldemocraat Muharrem Ince: 52 tegen 31 procent.

De belangrijkste oppositiepartij CHP meldde echter dat Erdogan niet meer dan 46 procent had en Ince 40 procent. Zij beschuldigen het staatspersbureau van manipulatie. Een hoge functionaris van een oppositiepartij zei over de ernstige discrepanties tussen de cijfers: ,,Het lijkt wel alsof we naar de uitslagen van een ander land zitten te kijken."

Als cijfers van de oppositie zouden kloppen dan zou Erdogan wel ruimschoots de meeste stemmen hebben vergaard, maar de verkiezingen niet in de eerste ronde met een vereiste meerderheid van minimaal 50 procent plus een stem hebben gewonnen. Dan zou er op 8 juli een tweede ronde nodig zijn. De Kiesraad heeft het laatste woord en zal naar verwachting niet eerder dan vandaag (maandag) met de officiële uitslag komen.

Volledig scherm
© REUTERS

Kiesdrempel

De pro-Koerdische partij HDP kon zondagavond alvast feest vieren. Onder de inspirerende leiding van hun achter tralies zittende presidentskandidaat Selahattin Demirtaş slaagde de partij erin om over de hoge kiesdrempel van 10 procent heen te komen. HDP krijgt daardoor zeker 60 zetels in het parlement, ondanks alle tegenwerking van Erdogan en de staatsmedia die hun partijleider consequent brandmerken als een ‘terrorist’. 

Een van de vreemdste uitslagen was zondagvond die voor de ultranationalistische partij van de Grijze Wolven, de MHP. Die was vorig jaar uiteengevallen en scoorde in geen enkele peiling meer dan 5,5 procent. Onmogelijk dat de partij van de kiezers nu ineens het dubbele aantal stemmen krijgt, zo zeiden waarnemers.

Nu de MHP als coalitiegenoot van de AKP met waarschijnlijk rond de 50 zetels in het parlement komt, hebben de rechts-nationalistische bondgenoten samen toch een comfortabele meerderheid in het parlement van tegen de 340 van de 600 zetels.

De keuze

Vijf jaar meer van hetzelfde of herstel van vrijheden en rechtstaat? Dat was de keus waarvoor de Turkse kiezers stonden.

Het was voor president Recep Tayyip Erdogan, al ruim 15 jaar de populairste leider van Turkije, en historische dag. Zou de meerderheid van de kiezers hem steunen bij het verwezenlijken van zijn droom om president te worden met bijna absolute macht? De verenigde oppositie zag deze verkiezingen als de laatste kans ‘om te voorkomen dat Erdogan van Turkije een echte dictatuur maakt’, zoals oppositieleider Muharrem Ince zei.

Volledig scherm
Recep Tayyip Erdogan. © AP

Vorig jaar kon Erdogan zijn teleurstelling niet verbergen toen hij met de hakken over de sloot en met veel klachten over fraude het groene licht kreeg voor het invoeren van het door hem gewenste presidentieel stelsel. Iets meer dan 51 procent stemde toen voor een nieuwe regeringsvorm die hem als president vrijwel alle macht geeft en de controlerende rol van het parlement bijna volledig uitkleedt.

De opkomst bereikte een record van 87 procent. De motivatie om te gaan stemmen werd door alle waarnemers erg hoog genoemd. President Erdogan en zijn vrouw Emine brachten in Istanboel in een school hun stem uit. Erdogan zei ook een hoge opkomst te verwachten.

,,De opkomst ziet er goed uit”, zei hij na het verlaten van het stembureau. ,,Dit zijn speciale verkiezingen waarmee Turkije een democratische revolutie doormaakt naar een presidentieel systeem met uitvoerende bevoegdheden”.

Volgens Erdogan waren er over het algemeen geen serieuze problemen met het stemmen in het land. En er zijn geen berichten van grootscheepse fraude.

In het oosten en zuidoosten van Turkije, waar vrijwel alle kiezers Koerden zijn, meldden de oppositiepartijen diverse incidenten. In de stad Suruç, in de provincie Sanliurfa, dwong de politie een auto te stoppen door in de lucht te schieten. In de wagen zouden ze vier zakken met verzegelde stembiljetten hebben aangetroffen. Drie verdachten werden daarop gearresteerd.

De spanningen over de verkiezingen liepen ruim een week geleden in Suruç al op. Vier mensen werden met messen en pistolen gedood en acht liepen verwondingen op toen er een ruzie ontstond tussen leden van Erdogans AKP en plaatselijke winkeliers. Ook in de twee parlementsverkiezingen in 2015 was er sprake van gewelddadige incidenten in de provincie Sanliurfa, waar de regerende AKP en de pro-Koerdische HDP keihard naar de gunst van de kiezers dingen.