Volledig scherm
Op 12 December 2015 werd in Parijs een historisch klimaatakkoord gesloten. Wat is daar nog van over? © EPA

Klimaattop in Katowice wordt testcase: wie ontpopt zich tot nieuwe Obama?

Drie jaar na de historische klimaattop in Parijs verzamelen wereldleiders - en zo’n andere 25.000 deelnemers - zich vanaf zondag op de klimaattop in het Poolse Katowice. Sinds ‘Parijs’ is de wereld nogal veranderd. Vijf vragen over wat er op het spel staat.

1. Alweer een klimaattop? In Parijs is toch al een akkoord gesloten?

Klopt, bijna alle landen in de wereld spraken daar af dat ze alles op alles zouden zetten om de opwarming van de aarde onder de 2, liever nog 1,5 graden Celsius te houden. Dat is de grens waarbij het klimaat volgens wetenschappers onomkeerbaar en oncontroleerbaar verandert, met zeer grote gevolgen voor mensen overal in de wereld. Dat willen de landen dus voorkomen, maar hoe gaan ze dat doen? Daar gaat deze klimaattop over.

Het VN-klimaatpanel IPCC waarschuwde onlangs in een alarmerend rapport dat het eigenlijk al te laat is om de Parijsdoelen te halen. De temperatuur op aarde is al 1 graad gestegen ten opzichte van het tijdvak voor de industriële revolutie, de zeespiegel is afgelopen eeuw al zo’n 15 centimeter gestegen, we kampen al vaker met droogtes, overstromingen en andere weersextremen. Volgens de Wereld Meteorologische Organisatie zitten er al zo veel broeikasgassen in de atmosfeer dat we nog deze eeuw afstevenen op een temperatuurstijging van 3 tot 5 graden Celsius.

,,Met de plannen die er nu liggen, gaat het stoppen van verregaande klimaatverandering zeker niet lukken’’, verklaart klimaatgezant Marcel Beukeboom, die namens de Nederlandse overheid aan de onderhandelingstafel zit. ,,De ambities moeten dus omhoog, en alle landen moeten aan de slag met het verminderen van broeikasgassen.’’

Laat me raden: over de aanpak zijn de wereldleiders vast niet zo eensgezind als over het doel dat ze destijds afspraken in Parijs?

Inderdaad. Want zoals altijd komt het uiteindelijk aan op de vraag: wie gaat dit betalen? Elk land brengt zijn eigen eisen mee, afhankelijk van zijn politieke en economische situatie. Natuurlijk maakt het daarbij nogal wat uit of je een rijk land bent met veel waterkrachtcentrales (zoals Noorwegen) of arm en vrijwel volledig afhankelijk van kolen (zoals India). En wie er aan de macht is: een progressieve linkse regering die vaart wil maken met de energietransitie, of een conservatieve klimaatontkenner à la Donald Trump. En dan heb je nog straatarme eilandstaatjes als Tuvalu en Kiribati die wel willen, maar niet kunnen vechten tegen klimaatverandering, omdat ze nu al bijna verzuipen.

Volledig scherm
Klimaatgezant Marcel Beukeboom © Frank Jansen

De grootste uitdaging in Katowice wordt dan ook om de rijke en arme landen met de neuzen dezelfde kant uit te krijgen. Volgens ‘arme’ landen is dat vooral de taak van de rijke: die hebben hun welvaart te danken aan het verstoken van fossiele brandstoffen en zijn ze de grootste schuldigen aan klimaatverandering – en zij moeten dus opdraaien voor de kosten.

Die verantwoordelijkheid kunnen de rijke landen toch ook moeilijk ontkennen?

Klopt, in Parijs hebben ze die ook erkend. Daar beloofden ze ontwikkelingslanden te helpen om zich tegen de gevolgen van klimaatverandering te wapenen. Ze zouden daar 100 miljard dollar per jaar voor uittrekken. Het probleem is dat te veel landen zichzelf verschuilen achter de status van ontwikkelingsland, zegt Beukeboom. ,,Ook landen als China en Saoedi-Arabië, die inmiddels grote uitstoters zijn. Zij baseren zich op een lijst van de OESO, die dateert uit 1992. Dat is niet vol te houden, want de zogenaamde ontwikkelingslanden zijn inmiddels verantwoordelijk voor bijna 70 procent van de mondiale CO2-uitstoot. Daarom moeten we nu toch kijken wat zij bij kunnen dragen.’’

Wie werpt zich op als bruggenbouwer tussen die kampen?

In elk geval niet de VS. In 2015 stond de toenmalige president Barack Obama nog te shinen in die voortrekkersrol. Hij sloot, heel slim, nog vóór de top begon een deal met de Chinese president Xi Jinping. Daarna wilde niemand meer achterblijven. Sindsdien is de wereld echter nogal veranderd. Obama heeft plaatsgemaakt voor Donald Trump, die zijn land juist uit het klimaatakkoord wil terugtrekken. Ook Australië en Brazilië hebben inmiddels nieuwe machthebbers die zich weinig lijken aan te trekken van de afspraken die in Parijs zijn gemaakt.

Volledig scherm
De toenmalige Amerikaanse president Obama en zijn Chinese collega Xi Jinping gooiden het al voor de historische klimaattop van Parijs op een akkoord © AFP

Europa, dat als één blok onderhandelt, wil zich opwerpen als de nieuwe Obama. De Europese Commissie gaf deze week al een voorzet met de presentatie van zijn nieuwe klimaatambitie: in 2050 moeten de 27 lidstaten, als eerste grote economie ter wereld, volledig klimaatneutraal zijn. Nederland wil laten zien dat het bij de voortrekkers hoort. Het kabinet stuurt daarom een zware delegatie naar de top met zo’n twintig onderhandelaars en maar liefst vijf kabinetsleden. Maandag is premier Mark Rutte bij de officiële opening; later reizen ook ministers Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat), Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking), minister Cora van Nieuwenhuizen en staatssecretaris Stientje van Veldhoven (beiden Infrastructuur en Waterstaat) af naar Katowice.

Wanneer is de top geslaagd?

‘Katowice’ zal geen nieuw akkoord of juichmoment opleveren. De onderhandelingen moeten op 14 december uitmonden in een zogenaamd rulebook: een dik pak uitwerkingen van de toezeggingen uit Parijs. Daar moet minimaal instaan hoe de landen hun uitstoot gaan meten en rapporteren aan de rest van de wereld, zegt Beukeboom. ,,Daarnaast hopen we op afspraken over het ophogen van nationale ambities, financiering en de manier waarop landen elkaar gaan helpen.’’

Daarbij worden komende twee weken de grote test voor de wereld: wat is er nog over van het vertrouwen van ‘Parijs’? En wie ontpopt zich in de Poolse mijnstad tot nieuwe morele klimaatleider?

De voorzitter van de top, de Pool Michał Kurtyka, zei eerder dat een wonder nodig is om een succes te maken van de top. Wel voegde hij eraan toe dat wonderen een Poolse specialiteit zijn.

Volledig scherm
Het conferentiecentrum van de klimaattop bevindt zich bovenop een oude kolenmijn in Katowice, een industriestad in de zuidelijke Poolse mijnstreek Silezië. © AFP