Volledig scherm
Een delegatie bij de conventie heeft enkele knuffelversies van dieren die met uitsterven worden bedreigd, waaronder de olifant en de giraffe, meegenomen naar de vergaderruimte in Genève. Waarom de uitgestorven dinosaurus er tussen staat, is niet duidelijk © AFP

Krijgt de bedreigde giraffe een ‘knuffelstatus’?

In Genève staan bedreigde dier- en plantensoorten, waaronder olifanten en haaien, een week lang op de agenda. 183 landen met uitlopende belangen proberen sluitende afspraken te maken over de bescherming van de dieren.

Het begin van de 18de Conventie over Internationale Handel in Bedreigde Soorten (Cites) liet een extra halfjaar op zich wachten. In april was de mens op gastheer Sri Lanka plots een bedreigde soort, met meer dan 300 doden door aanslagen van moslimextremisten. Op het eiland kon daardoor de veiligheid van de 183 delegaties, waaronder die van Nederland, niet langer worden gewaarborgd en moest het beraad worden uitgesteld. Genève, met New York een van de twee ‘hoofdsteden’ van de Verenigde Naties, is nu een logisch alternatief.

Maar ook daar zal het er soms fel aan toegaan. Er ligt een recordaantal voorstellen (56) op tafel voor aanpassing van het al bestaande, bindende verdrag dat sinds 1975 5600 diersoorten en 30.000 plantensoorten beschermt. Sommige landen willen een versoepeling van de afspraken, zoals heropening van de handel in ivoor, andere willen juist strenge regels ter bescherming van sommige diersoorten. Over ruim een week zal duidelijk zijn wie er aan het langste eind trekt over onder meer deze vijf belangrijke strijdpunten:

Volledig scherm
Stropers doden elk jaar 30.000 tot 40.000 olifanten © AFP

Olifant

Iedereen is het erover eens dat de olifant moet worden beschermd. In de jacht op ivoor doden stropers elk jaar naar schatting 30.000 tot 40.000 olifanten. Als deze slachting niet snel wordt afgeremd, is de olifant in de vrije natuur over ruim tien jaar uitgestorven. Er zijn er nu nog ongeveer 400.000.

Vier Afrikaanse landen (Botswana, Namibië, Zuid-Afrika en Zimbabwe) pleiten voor versoepeling van het verbod op handel in ivoor dat sinds 1989 van kracht is, omdat zij erin zouden slagen om hun olifantenbestand op orde te houden. Handel in ivoor, op minder strenge voorwaarden, zou volgens hen de stropers de wind uit de zeilen nemen.

Zeker tien andere Afrikaanse landen, onder leiding van Kenia en Ivoorkust, zijn daar mordicus op tegen, omdat legale handel de stroperij juist alleen maar zou aanwakkeren. Omdat een twee derde meerderheid nodig is, lijkt de kans klein dat het viertal zijn zin krijgt - maar de opstelling van andere landen is onduidelijk.

Volledig scherm
Een van de zwaar overbeviste haaiensoorten is de makreelhaai © =

Haai

Zes jaar geleden, in Thailand, nam de Conventie voor het eerst haaiensoorten in bescherming. Vijf soorten, waaronder de witpunthaai, mochten alleen nog met een Cites-vergunning worden verhandeld. Omdat de vraag naar haaienvinnen blijft groeien, moeten daar volgens delegaties nog eens achttien bedreigde, zwaar beviste haaiensoorten – waaronder de makreelhaai en ook roggen – aan worden toegevoegd.

Het lijkt erop dat dit voorstel kan rekenen op een ruime twee derde meerderheid. Instemming betekent dat alle leden deze soorten actief in bescherming nemen. De slachting onder de haaien is enorm. Wereldwijd zijn de populaties met 65 tot 80 procent gedaald. Jaarlijks zouden zo’n 100 miljoen haaien ten prooi vallen aan vissers.

Volledig scherm
(De giraf valt ten prooi aan een ‘vergeten uitsterven'. De populatie daalt schrikbarend © AFP

Giraf

Voor het eerst staat de giraf op de Cites-agenda. Volgens sommige Afrikaanse landen en internationale natuurbeschermers wordt dat hoog tijd. Zij spreken van een ‘vergeten uitsterven’. De laatste 30 jaar is het aantal giraffen met liefst 40 procent afgenomen. Niet alleen door verlies aan leefgebied en geweldsconflicten, maar ook door stroperij en de internationale handel in lichaamsdelen van de giraf.

In Aziatische landen worden botten en staart een geneeskrachtige werking toegedicht. De vraag ernaar groeit omdat andere ‘leveranciers’, waaronder de tijger, steeds zeldzamer worden. Afrikaanse landen pleiten nu voor bescherming van de giraffen. Sommige landen vinden beperkte bescherming genoeg (Appendix-2) met het volgen en regulieren van de handel in lichaamsdelen. Andere landen pleiten voor de hoogste beschermstatus (Appendix-1) die de handel nagenoeg verbiedt.

Volledig scherm
De zeekomkommer is een delicatesse in Azië en wordt daardoor bedreigd in zijn bestaan © Australian Antarctic Division.

Zeekomkommer

Ook minder bekende diersoorten staan hoog op het programma. Behalve haaien worden ook onder meer zeekomkommers zwaar overbevist. Deze ongewervelde dieren zijn een delicatesse in Azië. De Europese Unie, enkele Afrikaanse landen waaronder Senegal en ook de Verenigde Staten pleiten voor bescherming onder het Cites-verdrag. Biologen noemen de zeekomkommers, een ongewerveld dier, de ‘stofzuigers’ van de oceanen. Zij reinigen de zeebodem, waardoor ze ook van groot belang zijn voor het behoud van de koraalriffen en het ecosysteem.

Volledig scherm
Palissander is gewild onder musici. Instrumenten die zijn gemaakt van deze zeldzame houtsoort, hebben de allerbeste klankkleur © AFP

Palissander

Op de vorige Conventie in 2016 kreeg de zeldzame houtsoort palissander (in het Engels ‘rosewood’), een Cites-predikaat. De handel in 250 soorten palissander, waaronder het zeer gewilde Rio-palissander, werd aan banden gelegd. In Genève zal worden gesproken over de aanpak van de aanhoudende, illegale handel in palissander (vooral in West-Afrika).

Sommige landen, waaronder India en Bangladesh, willen de beperkingen weer versoepelen. De Europese Unie en Canada pleiten ervoor een uitzondering te maken voor muziekinstrumenten. De keiharde houtsoort met zijn karakteristieke rood- tot zwartbruine kleur met adertekening zorgt voor een unieke klankkleur. Volgens kenners is er geen betere houtsoort voor akoestische gitaren.