Volledig scherm
Khalid Sheikh Mohammed vlak na zijn arrestatie in maart 2003. © AP

Martelen van 9/11-verdachten kan proces frustreren

Khalid Sheikh Mohammed, het brein achter de aanslagen van 11 september 2001, komt eindelijk voor de rechter. Maar ook al heeft hij al bekend, een veroordeling staat nog lang niet vast.

De Amerikanen smachten naar de finale vergelding voor de aanslagen in New York en Washington, die aan 2976 mensen het leven kostten. Kathleen Vigiano, de weduwe van een van de slachtoffers, vat in de New York Times het sentiment precies samen: ,,Mensen vragen: ‘Is dat proces nou nog steeds aan de gang?’ Nee, zeg ik dan, het is nog niet eens begonnen.’’

Een Amerikaanse rechter bepaalde zaterdag dat het selecteren van de jury op 11 januari 2021 begint. Dat betekent dat snel daarna Khalid Sheikh Mohammed en vier andere leden van Al-Qaeda zich moeten verantwoorden voor hun rol in de terreuraanvallen op het World Trade Center in New York en het Pentagon in Washington. Ze worden beschuldigd van samenzwering, schending van het oorlogsrecht, het aanvallen van burgers en terrorisme. Op dit moment zitten ze vast in Guantanamo Bay.

Waterboarding

De vijf werden al in 2002 en 2003 opgepakt in Pakistan. Daarna verdwenen ze in een van de beruchte ‘black sites’, geheime gevangenissen verspreid over de wereld, die de CIA voor dit soort mannen heeft ingericht. Daar werden ze onderworpen aan uiteenlopende vormen van marteling, zoals waterboarding en slaaponthouding. Dat was volgens de toenmalige regering van George Bush en Dick Cheney een geoorloofde manier om terreurverdachten te ondervragen.

Khalid Sheikh Mohammed (‘KSM’) is in die tijd 183 keer gewaterboard. Hij werd vastgebonden op een tafel, kreeg een doek over zijn gezicht, waarna water over hem heen werd gegoten. Bij deze zeer omstreden techniek krijgt de gevangene het gevoel dat hij verdrinkt. Mede op basis van deze verhoren stelde de CIA een zeer omvangrijk dossier samen van de geboren Pakistaan.

Osama bin Laden

KSM groeide op in Koeweit en zou op zeer jonge leeftijd zijn geradicaliseerd. Op zijn twaalfde toonde hij al belangstelling voor de jihad, vier jaar later sloot hij zich aan bij de Moslimbroederschap, een politiek-religieuze organisatie die onder meer de VS als terroristisch beschouwen. In het begin van de jaren 80 studeerde hij aan een universiteit in North Carolina. In 1986 vertrok hij naar Afghanistan om tegen de Russen te vechten. Daar ontmoette hij ook Osama bin Laden, de leider van Al-Qaeda.

Volgens de CIA was hij niets minder dan ‘de belangrijkste operationele planner, ronselaar en financier van Al-Qaeda’ en de ‘mastermind van 9/11’. Hij zou meerdere grote aanslagen hebben bedacht en georganiseerd, waaronder die op het World Trade Center in New York in 1993, op de Amerikaanse ambassade in Nairobi in 1998 (waarbij 275 doden vielen) en op een synagoge op het Tunesische eiland Djerba in 2002. Hij zou betrokken zijn geweest bij de productie van het uiterst giftige anthrax (miltvuur) en hij zou opdracht hebben gegeven tot de moord op de Amerikaanse journalist Daniel Pearl, die in 2002 werd ontvoerd en onthoofd in Pakistan. Volgens zijn ondervragers zou KSM zichzelf als ‘vijand van de VS’ hebben bestempeld en gezworen hebben een ‘nucleaire storm’ over Amerika los te laten.

Volledig scherm
KSM op een foto van twee jaar geleden, in Guantanamo Bay. © AP

MRI-scan

De grote vraag is nu of zijn bekentenissen wel rechtsgeldig zijn. Er bestaat zelfs een kans dat het hele proces niet doorgaat, omdat de CIA de verdachten martelde. De vijf mannen gaan binnenkort door een MRI-scanner, om vast te stellen of ze schade hebben opgelopen en zo ja, welke. Hun advocaten hebben al aangekondigd dat ze gaan proberen het proces tegen te houden.

Het zou voor veel Amerikanen een schok zijn als de zaak in duigen valt. Een van de openbaar aanklagers verwoordde het deze zomer zo: ,,Onze cliënt, dit land, verdient een afrekening.’’