Volledig scherm
Gewapende pro-Russische militanten bij resten van de MH17-vlucht. © EPA

MH17: Vijf vragen over de Oekraïense amnestiewet

Er was deze week kortstondige maar heftige ophef over de kans dat daders van de MH17-ramp niet zouden worden vervolgd. Dat zij geen amnestie krijgen staat echter al maanden op papier. Wat was er aan de hand?

Wat is er over amnestie afgesproken in het akkoord van Minsk?

Het zogeheten Minsk-2-akkoord dat deze week is gesloten gaat natuurlijk vooral over een staakt-het-vuren en meer zelfstandigheid voor Oost-Oekraïne. Maar er staat ook in, dat er een amnestiewet moet komen, die verbiedt om mensen 'te vervolgen en te straffen voor gebeurtenissen' in Oost-Oekraïne. Die formulering deed in Nederland alle alarmbellen afgaan, maar exact dezelfde bepaling stond al in het Minsk-1-akkoord dat op 5 september 2014 is gesloten.

Wat staat er in die amnestiewet?

De wapenstilstand in het akkoord van september werd direct geschonden, maar de regering in Kiev heeft destijds wel andere afspraken gewoon uitgevoerd. Zo is er een 'Wet op de Speciale Status' gemaakt met meer bevoegdheden voor Oost-Oekraïne. Ook is er toen een Amnestiewet aangenomen die amnestie regelt, maar ook tal van misdrijven uitsluit. Geweld tegen overheidsfunctionarissen, moord en verkrachting vallen bijvoorbeeld niet onder de vrijgeleide. De wet is door het parlement aangenomen op 16 september 2014 ligt startklaar om in werking te treden.

Wat betekent dit voor de vliegramp met MH17?

MH17 wordt in de wet heel expliciet genoemd. Uitgezonderd van amnestie zijn in de wet ook 'mensen die een misdaad pleegden in verband met het neerstorten van Malaysia Airlines vlucht MH17'. Hoewel de wet dus in aangenomen op basis van het - inmiddels waardeloze - Minsk-akkoord van september 2014, wordt in het nieuwe Minsk-2-akkoord van deze week naar deze wet verwezen. Premier Rutte liet dat vrijdagmiddag uiteindelijk ook weten. Rutte had het donderdag nog alleen over mondelinge toezeggingen door Oekraïne. Vraag blijft wel wat de uitzondering waard is, als de daders zich niet in Oekraïne bevinden, maar bijvoorbeeld in Rusland. Dat levert tal van juridische puzzels op.

Waardoor ontstond deze week de onrust?

De formulering in het akkoord is heel breed gesteld en spreekt over 'gebeurtenissen', zonder dat duidelijk is dat in de wet tal van uitzonderingen staan. Dat leidde tot onrust bij Kamerleden. De mondelinge geruststellingen op donderdag van Rutte en president Porosjenko hielpen maar ten dele. Zo maakte hoogleraar internationaal recht Geert-Jan Knoops zich zorgen zolang niets op papier staat. Met kennis van de uitzonderingen in de wet, laat Knoops weten nu geen belemmeringen te zien.  

Is vervolging en berechting nu zeker?

Allerminst: de vraag is wat pro-Russische rebellen zich gelegen laten liggen aan wetten uit Kiev, al zal een amnestiewet hen goed uitkomen. Of zij potentiële daders van het neerhalen van MH17 zullen oppakken en uitleveren is echter zeer de vraag. Ook als de daders inmiddels bijvoorbeeld in Rusland zitten, doemen tal van juridische puzzels op over de reikwijdte van de amnestiewet en de uitlevering van verdachten.

  1. Echtpaar op huwelijksreis zwaar verbrand bij vulkaanuitbarsting

    Echtpaar op huwelijks­reis zwaar verbrand bij vulkaanuit­bar­sting

    Onder de gewonden van de vulkaanuitbarsting op het Nieuw-Zeelandse White Island zijn de Amerikaanse toeristen Lauren en Matthew Urey (32 en 36). Zij waren op huwelijksreis en hadden een excursie naar White Island geboekt. Op het moment dat de vulkaan uitbarstte waren er 47 mensen op het vulkaaneiland. Van hen zijn 31 met verwondingen naar het ziekenhuis gebracht. 27 van hen hebben op meer dan 70 procent van hun lichaam brandwonden.