Volledig scherm
Een deel van de neergestorte MH17 © ANP

MH17: wie heeft er zitten slapen?

Diplomaten in Kiev zijn op 14 juli, 3 dagen voor de ramp met vlucht MH17, bijgepraat over het neerstorten van een ander, militair toestel. Tweede Kamerleden willen weten wat er met die kennis is gebeurd, maar het kabinet laat weinig los. Op basis van wat nu bekend is, schetsen we drie scenario's over de gebeurtenissen tussen 14 juli 2014 en de rampdag 17 juli 2014.

Volledig scherm
De ontmoeting op 14 juli 2014, met in het midden de Nederlandse vice-ambassadrice © AD

Scenario 1: Zwaar geschut niet gemeld aan Den Haag
Op de bijeenkomst van 14 juli was de vice-ambassadeur van Nederland aanwezig. Zij heeft in elk geval íets over de briefing naar Den Haag gestuurd. Dat gebeurde volgens het kabinet al diezelfde dag en 'via de gebruikelijke interdepartementale kanalen'. Wát de vice-ambassadeur heeft gemeld, wil het kabinet niet zeggen.

De briefing was vlak voor de Europese Raad op 16 juli. Oekraïne drong aan op een stevig Europees standpunt tegen Rusland. Het kan zijn dat de hele terugkoppeling aan Den Haag hierover ging. Destijds speelde er helemaal geen discussie over de veiligheid van civiele luchtvaart boven conflictgebieden: het neerhalen van de Antonov is toen nog niet relevant gevonden.

Quote

Uit de informatie die toen bekend was, is niet geconclu­deerd dat extra maatrege­len moesten worden getroffen

Kabinet

Scenario 2: Geen actie ondernomen in Den Haag
Optie twee is dat het verslag van de ambassade wél de Antonov vermeldt, maar dat in Den Haag niemand alarm sloeg. Het was reces, ambtenaren waren met vakantie. Ook lieten de Oekraïners het luchtruim boven 9,7 kilometer open en - zo benadrukte premier Rutte vorige week - Oekraïne is verantwoordelijk voor het eigen luchtruim. Al eerder waren militaire toestellen neergestort.

Het kabinet schrijft zelf: ,,Dát er militaire vliegtuigen boven Oost-Oekraïne werden neergeschoten, was algemeen bekend.'' Dat nu zwaarder en hoger reikend materieel werd gebruikt, is dan over het hoofd gezien. Er werd geen reden gezien voor extra overleg. ,,Uit de informatie die toen bekend was, is niet geconcludeerd dat extra maatregelen moesten worden getroffen.''

Volledig scherm
Leden van de Oekraïense veiligheidsdienst zoeken naar overblijfselen van de MH17 © AFP

Scenario 3: Rampdag 17 juli kwam 'te snel'
De laatste mogelijkheid is dat op ministeries in Den Haag wel degelijk alarm is geslagen, op basis van de rapportages uit Kiev, input van veiligheidsdiensten en mediaberichten. Maar daarna was nog geen besluit genomen. Men was nog bezig informatie over het neerstorten van vliegtuigen na te pluizen. Het kabinet schreef onlangs: ,,Zowel het aantal als ook de oorzaken zijn onduidelijk en niet gevalideerd.''

Kamerleden willen nu prompt weten wat 'valideren' betekent. Uit de kabinetsbrief blijkt wel dat de inlichtingendiensten met Oekraïne bezig waren. Het kabinet zegt dat neergeschoten vliegtuigen algemeen bekend waren, maar ook dat 'onze inlichtingendiensten' informatie over neergestorte toestellen 'niet kunnen verifiëren'. Het kan dat dat proces nog gaande was op 17 juli, de dag dat MH17 werd neergehaald.

Volledig scherm
CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt © ANP

'Verslag uit Kiev moet openbaar'
De oppositie in de Tweede Kamer wordt steeds kritischer over de houding van het kabinet in het MH17-dossier. Na het CDA en D66 eist ook de PVV dat zo snel mogelijk 'totale openheid' wordt gegeven over wat Nederland wel en niet wist in de dagen voor de ramp.
,,Het kabinet heeft gewurmd en gedraaid om maar niet het volledige verhaal te hoeven vertellen,'' zegt PVV'er Raymond de Roon. ,,Het kabinet kan die verdenking alleen wegnemen door volledige openheid te geven.''

Pieter Omtzigt (CDA) wil dat het verslag van de bijeenkomst in Kiev uiterlijk vandaag om 12.00 uur openbaar wordt. ,,Het kabinet heeft dat steeds geweigerd, maar daar is geen enkele goede reden voor.''

Volgens Sjoerd Sjoerdsma (D66) lijkt het er steeds meer op dat Nederland kort voor de ramp belangrijke informatie verkeerd heeft ingeschat. Dat vindt ook Louis Bontes (VNL). ,,En ik heb het idee dat de regering dat zo lang mogelijk voor zich uit wil schuiven, ook omdat het de campagne naar de verkiezingen in maart kan schaden.''