Volledig scherm
In mei haalde de Libische kustwacht vijf boten met 500 vluchtelingen uit zee die op weg waren naar Europa. © afp

Miljonairs door gewetenloze mensensmokkel

Mered Medhanie en Ermias Ghermay runnen een imperium van het kwaad. Zij verdienen honderden miljoenen met mensensmokkel over de Middellandse Zee. Dat er 'vrachten' verloren gaan, zal ze een rotzorg zijn.

Volledig scherm
© Privéfoto
Volledig scherm
Mered Medhanie. © Privéfoto

Ze doen zich voor als zakenlieden en discussiëren over waar ze hun verdiende geld het best kunnen investeren. Maar telefoongesprekken, opgenomen door de Italiaanse politie na onder meer de arrestatie van enkele 'medewerkers', geven een ontluisterend, cynisch beeld van Mered Medhanie en Ermias Ghermay. Ze zijn meedogenloos. De twee belangrijkste mensensmokkelaars in het Middellandse Zee-gebied beheersen met hun wijdvertakte bendes een groot deel van de 'markt'. Vaak werken ze samen. Voor de aanschaf van boten. Voor onderlinge handel in 'vrachten'.

Medhanie en Ghermay zijn trots op wat ze doen. ,,Het deugt natuurlijk niet, maar wat verwacht je van ons? We zijn geen overheidsbedrijf,'' zegt de Eritreeër Medhanie (34) in een van de opgenomen gesprekken. Zijn bijnaam luidt De Generaal. Hij noemt zijn bende de Soprano's van Libië. Met een lachje klaagt hij er soms over dat er zoveel werk is. ,,Daardoor moeten de boten soms wel erg vol. Maar ik had het laatste jaar een topjaar,'' zegt Medhanie die zijn verdiende geld 'het liefst investeert in Amerika en Canada'.

Visvoer

De Ethiopiër Ghermay, die ongeveer 40 jaar oud zou zijn, doet in cynisme niet voor hem onder. In een gesprek roept hij een bendelid tot de orde: 'Veel mensen zijn visvoer geworden, maar daar praten we niet over'. Als iemand erop wijst dat hij te veel mensen inscheept, zegt hij: 'Dat kan zijn maar ze stappen maar al te graag in'. Ghermay is ook verantwoordelijk voor een dramatisch ongeluk met een overvolle boot migranten bij Lampedusa in oktober 2013. De boot had naar schatting 500 mensen aan boord. Een paar honderd lijken konden worden geborgen. Het jongste slachtoffertje was een pasgeboren baby die nog met de navelstreng aan zijn moeder vastzat. Als Ghermay ervan hoort, zegt hij via de telefoon: 'Insjallah. Het is de wil van Allah'.

Met de arrestatie vorige maand van veertien bendeleden in Italië en de afgeluisterde telefoongesprekken lukt het een beter beeld te krijgen van de twee grootste smokkelbendes en hun leiders. ,,Vooral Ghermay is een professional,'' aldus Italiaanse rechercheurs. ,,Hij is zeer geslepen. Het vraagt veel van iemand om zo'n complexe organisatie te leiden.'' Medhanie en Ghermay verblijven of in Tripoli, of in Zuwara, aan de Libische kust. Ze betalen beschermgeld. In Tripoli aan de militant-islamitische militie, in Zuwara aan Islamitische Staat.

De bazen en veel bendeleden, onder wie de arrestanten in Italië, waren zelf ooit vluchteling. Sommigen van hen hadden een verblijfsvergunning. Het zijn vooral Eritreeërs, Ethiopiërs en Ghanezen die in bendes aan de touwtjes trekken. Ze werken in Libië samen met lokale milities en in Italië zou er voor onderdak en transport kunnen worden geleund op de maffia.

Goudmijn

De aanhoudende vluchtelingenstroom is een goudmijn voor de bendes. Enkele honderdduizenden mensen zijn al verscheept, in Libië wachten nog een half miljoen mensen op de oversteek. Tot nu toe zouden de twee bendeleiders al meer dan 500 miljoen euro hebben verdiend. Als het drama aanhoudt, levert het miljarden op. De twee bendes bieden vluchtelingen een 'totaalpakket' aan. Een reis van hun thuisland tot 'eerste-klas-bestemmingen' in Duitsland, Zweden, Noorwegen, Groot-Brittannië en Nederland kost 7000 dollar en meer. Overal onderweg krijgen ze hulp van handlangers.

Een vluchteling uit West-Afrika, de Hoorn van Afrika of Syrië betaalt voor een reis door de Sahara naar Libië 5000 dollar. De overtocht kost minimaal 1500 dollar en een vervolgreis in Europa 500 dollar of meer. Onderweg worden soms extra betalingen geëist, te voldoen via bijvoorbeeld Western Union of islamitisch bankieren.

Nu Europa intensiever patrouilleert op de Middellandse Zee en boten voor de oversteek steeds moeilijker zijn te vinden, breiden beide bendes hun organisatie uit. Vooral de 'landroute', via de Balkan, speelt daarin een rol. ,,Medhanie en Ghermay zijn niet voor een gat te vangen,'' zegt openbaar aanklager Maurizio Scalia in Palermo.