Volledig scherm
© Marco de Swart

'Misschien wel miljarden hebben begrip voor IS'

De westerse aanpak van jihadisme deugt niet, waarschuwt terrorismedeskundige Peter Knoope. 5 miljard mensen elders op de wereld haten ons om ons 'neokolonialisme'. Hoe moet het dan wel?

Quote

Op de korte termijn is het nuttig om met bommen IS te bestrijden

Peter Knoope

Zijn citaten in Vrij Nederland, eind oktober, waren bijna profetisch. Een groot deel van de wereld haat het Westen, zei Knoope, voormalig directeur van het Internationaal Centrum voor Contraterrorisme (ICCT). ,,Wij dringen ons denken over de geschiedenis op aan de rest van de wereld. En dat gaat helemaal fout. We hebben geen idee wat zich aan het ontwikkelen is. De woede, ontevredenheid, antiwesterse sentimenten.''

Zijn boodschap is na de aanslagen in Parijs actueler dan ooit. Knoope, die in Zuid-Afrika woont en de wereld rondreist voor onderzoek naar terrorisme, is deze dagen in Nederland.

Hij bepleit beter inzicht in de reden voor de haat tegen het Westen, die een vruchtbare voedingsbodem is voor radicale groepen als IS, Boko Haram, al-Shabaab en al-Qaeda. Op de TU Delft en in De Balie nam hij zijn toehoorders mee in de hoofden van jihadisten.

,,Ik probeer uit te leggen waarom veel mensen sympathie hebben voor de acties. Laten we even afscheid nemen van het idee dat jihadisten duivels of demonen zijn, en eens doen alsof ze mensen zijn.''

Na 9/11 was het niet gepast om je te verdiepen in de drijfveren van terroristen. Willen we dat wel begrijpen?
,,De wil is er wel. Barack Obama heeft het roer omgegooid en gezegd dat het belangrijk is om uit te zoeken wat er in die landen speelt. Het enige probleem is dat ze het conflict te veel individualiseren. We zitten achter de daders aan, hun achtergrond. We kunnen het probleem maar niet oplossen, omdat we er verkeerd naar kijken. We hebben een beperkt perspectief van wat er in de wereld aan de hand is.''

Direct na de aanslagen in Parijs riepen politici dat we in oorlog zijn met IS. Wat vindt u van die retoriek?
,,Daar heb ik geen moeite mee. Maar het is belangrijk om te weten wat het conflict inhoudt en hoe het eruitziet. Het Westen moet begrijpen wat er gaande is. Parijs staat niet op zichzelf. De indruk wordt gewekt dat het probleem hier ligt, in Gouda of Brussel. Dat is absolute onzin. We hebben de neiging om te denken dat alles om ons draait. Dit is geen Nederlands probleem, maar een wereldprobleem.''

Volledig scherm
© Marco de Swart
Quote

Laten we eens doen of jihadisten geen duivels, maar mensen zijn

Peter Knoope

Deskundigen zeggen: je moet veel meer de problemen in de wijken hier aanpakken. Helpt dat niet?
,,Dat moet je óók doen. Het gaat vaak om lokale boosheid en frustratie. Als je wordt bespuugd in de tram omdat je een hoofddoek draagt, of geweigerd wordt bij een discotheek, alleen omdat je een Marokkaans uiterlijk hebt.

,,Die lokale woede wordt in het proces groter en internationaal gemaakt. Dat individuele gevoel wordt een groepsgevoel. Ze denken: als je moslim bent, word je buitengesloten. De perceptie van uitsluiting en vernedering is de drijvende kracht achter de stap om aansluiting te zoeken bij een groep als IS.

,,Een kleine minderheid van 100.000 mensen heeft die stap gezet. Maar het draagvlak is nog veel groter. Er zijn honderden miljoenen, misschien wel miljarden mensen in de wereld die begrip hebben voor de acties en snappen waarom iemand zich aansluit.''

Tegelijk zien we dat in landen waar het Westen probeert democratie en modernisering te brengen, eerder meer chaos en armoede is gekomen.
,,De vrijheidsbeweging in de voormalige koloniën is een teleurstelling geworden. Het bracht niet het gehoopte elan. De nieuwe leiders hebben alle macht en rijkdom naar zich toe getrokken. Het moderne wettelijke, juridische systeem met rechterlijke instituten dat wij geïntroduceerd hebben, functioneert niet, omdat het gecorrumpeerd is.

,,Wie besluit wat modern is? Moderniteit is gesublimeerde onzekerheid, een gebrek aan sociale structuur, toegespitst op verandering en beweging.

,,Militairen die uit Afghanistan terugkomen, zeggen: de mensen daar lopen 1000 jaar achter. Achter wat? Klaarblijkelijk lopen wij voor. Wie heeft besloten wat voor en achter is? We zijn voortdurend bezig de wereld de maat te nemen, en die maat zijn wij. Wij lopen voor, zijn moderner.

,,Een Afghaan vindt het niet leuk om te horen dat hij 1000 jaar achterloopt of voortdurend overspoeld te worden door buitenlanders die dat zeggen. Als reactie daarop gaan mensen juist terug naar hun eigen traditie, religie en cultuur.

,,Het merendeel van de mensen in de wereld leeft niet in de toekomst, maar in de zekerheid van hun verleden, tradities en voorouders. Ze gaan terug naar hun eigen kleine wereld. De moderniseringsagenda wordt in een groot deel van de wereld gezien als neokolonialisme, als ontkenning van die eigen traditie, geschiedenis en cultuur. Daar worden mensen opstandig van.

,,Een groep als IS heet die mensen welkom, biedt zekerheid en laat zien dat ze weerbaar en militant zijn. Ze zeggen: je kunt wél invloed hebben. Obama en Hollande zijn bang voor ons. Wij bieden structuur, helderheid over wie je bent en waar je vandaan komt en wat de redenen zijn.''

Hoe moet het Westen dit dan wél oplossen?
,,Op de korte termijn is het nuttig om met bommen IS te bestrijden. Maar ik denk dat bij een militaire overwinning de woede nog agressiever naar boven komt. Dat zagen we ook bij de aanpak van al-Qaeda.

,,Bescheidenheid van het Westen is nu het belangrijkste. Erkennen van de eigenheid en culturele diversiteit, en de jongeren alternatieven bieden. Er is een urgente noodzaak om burgers en overheid weer met elkaar in contact te brengen.

,,We weten wat er moet gebeuren, maar ik denk dat de kans dat het gaat gebeuren, beperkt is. Wat dat betreft ben ik niet zo optimistisch. Uit christelijke hoek komt op dit moment ook een militante anti-islamitische tegenbeweging op gang die op soortgelijke wijze mensen naar zich toe probeert te trekken.''