Volledig scherm
© ANP

Moeten we ons niet schamen voor onze zelfmoordterroristen?

Voor de vierde keer in 2 jaar tijd heeft een Nederlandse jihadist uit naam van IS een zelfmoordaanslag gepleegd in Irak of Syrië. We schrikken even, maar gaan dan over tot de orde van de dag. Zouden we ons niet moeten schamen, omdat een landgenoot tot zo'n gruweldaad in staat is?

Quote

We schamen ons niet. Deze jongens staan te ver van ons af

Paul van Tongeren

De 19-jarige Sultan Berzel liet na zijn zelfmoordaanslag op een politiebureau in Bagdad een videoboodschap achter. Hij sprak met Limburgse tongval over de achtergrond van zijn daad. De jihadist volgde enkele maanden voor vertrek uit Nederland nog een opleiding toerisme in Maastricht. Lotfi S., die woensdag in het Irakese Fallujah een aanslag zou hebben gepleegd, groeide op in Amsterdam-noord.

Nederlandse zelfmoordterroristen. Die ellende hebben gebracht. Die vaders en moeders, vrienden en buren in groot verdriet hebben gedompeld. De terreurdaden van deze vier mannen zouden ons tot in de tenen hebben geschokt, als ze in Parijs of Brussel waren gepleegd. Maar voelt het nu ook alsof één van ons het heeft gedaan? Schamen we ons?

Te ver
,,Nee,'' zegt hoogleraar ethiek Paul van Tongeren. ,,Iemand schaamt zich pas, als hij zich met iemand identificeert. Deze jongens staan te ver van ons af. Het is zoals het is, maar er zit een gevaar in.''

Ben Bot, voormalig minister van Buitenlandse Zaken, ziet ook het mechanisme om weg te kijken van door Nederlanders gepleegde terreurdaden. ,,Maar het is wél ons probleem. Wij zijn er niet in geslaagd te voorkomen dat jonge mensen dit pad hebben gekozen. Jongeren die voortkomen uit onze maatschappij, die lang niet zo ellendig is als het leven in Syrië of Irak. Deze terreurdaden zijn ook onze verantwoordelijkheid. Daar wordt te makkelijk aan voorbij gegaan.''

De impact van de door Nederlanders gepleegde aanslagen dringt onvoldoende door, stelt hij. De eerste twee waren in 2013. Eén jihadist blies zich bij een burgerdoel met rugzak en al op, de andere liet een autobom ontploffen in Syrië. Hun identiteit is onbekend, het aantal slachtoffers ook.

Bij de aanslag door Berzel in november zouden 20 doden zijn gevallen. De aanslag van Lofti S. is nog niet bevestigd, evenmin is duidelijk hoeveel slachtoffers er zijn.

,,Het zou meer indruk maken,'' stelt Bot, ,,als er foto's zijn, als duidelijk wordt of er ook kinderen zijn getroffen. Als een moeder in een persoonlijk verhaal huilt om haar omgekomen zoon. Nu is het abstract, te ver weg en we zijn afgestompt als het gaat om ellende uit Irak en Syrië. Zelfs als een Nederlander die veroorzaakt.''

Bij de Nederlandse veiligheidsdiensten en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid heeft het geen prioriteit om te achterhalen hoeveel slachtoffers er bij de aanslagen zijn gevallen, stelt een woordvoerder. ,,We willen de identiteit van de dader weten en de bevestiging dat hij dood is, dat wel.''

Pieter Nanninga, die als jihadisme-onderzoeker bij de Rijksuniversiteit Groningen in het brein van zelfmoordterroristen probeert te kruipen, stelt dat de Nederlandse aanslagplegers óók ons probleem zijn. ,,IS, het jihadisme, dat is internationaal. Door hun Nederlandse paspoort te verbranden, tonen jihadisten zich geen Nederlander te voelen. Maar ze zijn in ons land opgegroeid, hier geradicaliseerd en hun manier van godsdienstbeleving past bij moderne jongeren. Het is een probleem van onze samenleving.''

Buitengesloten
We zijn er goed in om zelfmoordterroristen als niet van ons te beschouwen, stelt hoogleraar radicaliseringstudies Bertjan Doosje. ,,Zo doen we het ook met ons koloniale verleden. Dit zijn Marokkanen of Turken, dit zijn wij niet.''

Er schuilt een gevaar in, stelt ethicus Van Tongeren. ,,Het lijkt mij verstandig dat de Nederlandse overheid haar verantwoordelijkheid neemt en medeleven betuigt met nabestaanden. Dat was ook gebeurd bij een aanslag in Zweden of Canada. Doet de overheid dat niet, dan maakt ze het gevoel dat het om 'zij' gaat, nog sterker. Met het gevaar dat de groep die wordt buitengesloten, veel groter wordt dan terroristen of jihadisten.''

Voormalig minister Bot waarschuwt politici als Wilders en de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb, die stellen dat jihadisten of moslims die zich hier niet thuis voelen 'moeten oprotten'. ,,Besef dat juist deze personen die gruwelijke aanslagen plegen in Irak of Syrië. Laat je ze allemaal gaan, dan zijn het er straks geen vier meer, maar veertig. Het is niet fair je eigen probleem naar elders te verschuiven.''