Volledig scherm
Premier Robert Fico. © EPA

Slowaakse premier bereid op te stappen na moord op journalist Kuciak

UpdateDe Slowaakse premier Robert Fico heeft vanmiddag zijn ontslag aangeboden bij de president in de nasleep van de moord op journalist Ján Kuciak (27) en zijn partner. Fico is bereid morgen te vertrekken, maar alleen onder enkele voorwaarden. Ondertussen stellen zowel het Europees Parlement als de Europese Commissie dat het onderzoek naar Kuciaks dood moet worden uitgebreid met Europol en EU-fraudebestrijder Olaf.

Fico wil alleen opstappen als zijn SMER-partij een opvolger mag aanwijzen, zei hij vanavond bij een persconferentie. De sociaaldemocraat stond onder grote druk om vervroegde verkiezingen uit te schrijven, maar wil dat absoluut niet. Ze zouden alleen maar zorgen voor chaos en instabiliteit, verwacht hij. Mede dankzij de huidige regering gaat het volgens de premier goed met Slowakije en daarom wil hij dat de coalitie van drie partijen haar termijn uitzit.

Voor president 
Andrej Kiska waren nieuwe verkiezingen wel een optie, zei hij eerder. Maar wat hem betreft konden grote veranderingen in de bestaande regering ook volstaan. De roep om een nieuwe stembusgang kwam vooral van de burgers. Zo gingen tienduizenden mensen de afgelopen weken de straat op om het ontslag van Fico te eisen. Een van de drie regeringspartijen dreigde uit de coalitie te stappen als geen akkoord zou worden bereikt over vervroegde verkiezingen.

Volledig scherm
De vermoorde onderzoeksjournalist Ján Kuciak © AP

Maffia

Vanmiddag spraken het Europees Parlement en de Europese Commissie zich nog uit over de moord. De organen hopen dat hulp van Interpol en Olaf bij het onderzoek kan voorkomen dat de daders aan berechting ontsnappen.

Zes Parlementsleden die vorige week een korte fact finding missie naar Bratislava ondernamen stuitten bij diverse gesprekspartners op grote zorg over de vergaande invloed van maffia en georganiseerde misdaad op de overheidsinstellingen in de EU-lidstaat. Ambtenaren van de Slowaakse premier die zelf nauwe banden hebben met de misdaad zorgden ervoor dat maffiose Italiaanse figuren zich vrijelijk in Slowakije konden vestigen. 

Wettelijk lijkt alles er goed geregeld maar er is een parallelle werkelijkheid waarin corruptie en fraude hoogtij vieren, aldus D66-Europarlementariër Sophie in ’t Veld, die deel uitmaakte van de parlementaire missie. Het politie- en Justitieapparaat zijn verziekt door reeksen politieke benoemingen, de strijd tegen corruptie levert weinig tot niets op, wat misdaadgroepen nog extra aanmoedigt hun gang te gaan, en het wantrouwen van burgers in overheidsinstellingen en de frustratie over hun functioneren zijn groot. 

Journalisten en pressiegroepen worden geïntimideerd en bedreigd. Zij voelen zich vogelvrij en zijn zelfs in eigen 'huis' niet veilig omdat oligarchen doordrongen in de eigendom van Slowaakse media. Europa is nauw betrokken omdat er ‘georganiseerde structuren’ zijn die de landbouwpotten leegroven en de Europese subsidies uitkeren aan landeigenaren die met grond zelfs niets hoeven te doen.

Bedreigd

Aan een plenair debat vanmiddag met de Bulgaarse raadsvoorzitter en EU-Commissaris van Veiligheid Julian King namen tientallen Europarlementariërs deel. Veel van hen vroegen zich af waarom de Slowaakse autoriteiten 40 dagen niets deden met de melding van Kuciak dat hij zich bedreigd voelde, en welk klimaat je hebt als toppolitici journalisten ongestraft voor ‘hoeren’ kunnen uitmaken. 

,,Journalisten moeten in alle vrijheid hun werk kunnen doen. We moeten ze niet alleen met rust laten, we moeten ze zelfs actief beschermen”, aldus de Vlaming Mark Demesmaeker, zelf oud-journalist. Sir Julian was dat met hem eens: ,,Geen enkele democratie kan zonder vrije pers. Daarom moeten we zorgen dat zij in vrijheid kan werken.” 

Volgens Sophie in ’t Veld is de nu al tweede moord op een onderzoeksjournalist in een EU-lidstaat in enkele maanden tijd, na die op de Maltese Daphne Caruana Galizia, ‘een aanval op de democratie’. ,,Zij raken niet alleen de Maltese of Slowaakse democratie, maar de Europese Unie als geheel.” De christendemocraat Ivan Stefanec stelde voor binnenkort een Europese vergaderzaal naar Kuciak te vernoemen. Dat dreigt een traditie te worden nu er in Straatsburg en Brussel al een Daphne Caruana Galiziazaal en Anna Politkovskaïazaal (vermoord in Moskou, najaar 2006) zijn.