Het zijn net touroperators. Ze doen aan marketing, op Facebook bijvoorbeeld. Er zijn bureautjes en bemiddelaars, in vluchtelingenkampen of bij busstations. En ze bieden een reis voor elk budget. ,,Wie geld heeft, kan met het vliegtuig. Geen geld? Dan ga je derde klas in een bootje en loop je risico," schetst Andrea di Nicola, criminoloog van de universiteit in het Italiaanse Trento. Hij reisde met journalist Giampaolo Musumeci 2 jaar rond de Middellandse Zee om twaalf topsmokkelaars en hun gevolg te interviewen en schreef het boek 'Bekentenissen van een mensensmokkelaar'.

Miljoenenbedrijven
Zo leerde hij de grote jongens in de business kennen, de mannen die vanuit landen als Turkije en Egypte soms 6, of 7 miljoen dollar per jaar verdienen door vluchtelingen de Middellandse Zee over te laten varen. Hij sprak minder met de amateurs die de laatste maanden in Libië aan de slag zijn gegaan. De chaos in dat land is zo groot en de vraag naar nieuwe levens in Europa zo kolosaal, dat veel Libische broddelaars zich op de markt voor mensensmokkel hebben gestort, weet Di Nicola. ,,Zij geven niks om de doden die nu zijn gevallen."

Voor de grote smokkelbazen ligt dat anders. ,,Mond-tot-mondreclame levert nieuwe klanten op, dus het is in hun belang mensen in leven te houden. Een Egyptische smokkelaar die het hele traject van sub-Sahara Afrika via Egypte en Libië naar Italië verzorgde, zei me: Dit is een bedrijf, en dus een kwestie van goede reputatie. Die wil ik niet kwijt, ik wil niet dat mensen onderweg sterven. Maar het gebeurt, dat erkende hij."

Netwerk
Di Nicola legde een netwerk van ondergrondse reisbureaus bloot. Grote organisaties, kleine groepjes en eenpitters, die allemaal samenwerken. Een van de grootste vissen is Muammer Küçük, een Turk die alle segmenten van de markt beslaat. Vrachtschepen vanuit Turkije voor rijkere Syriërs en bootjes voor de Afrikanen die soms jaren reizen voordat ze onderweg genoeg geld hebben verdiend om de Noord-Afrikaanse kust te bereiken. Hij bedacht ook het smokkelen per luxejacht - lekker onopvallend.

Smokkelaars zijn slim en inventief, wil Di Nicola maar zeggen. ,,Ze veranderen hun routes als dat nodig is, gaan naar waar het makkelijk is. En ze werken beter samen dan Europese overheden. Ze vertrouwen elkaar en zijn snel." Precies waar het in de EU aan schort, vindt de criminoloog. ,,Ze lachen Europa gewoon uit. Een van hen zei: Wij leven van Europa's onmacht. Als Europa actie ons probeert tegen te werken, groeit onze business alleen maar. Dan stijgen de prijzen en verdienen we meer. Want smokkel was er altijd, en zal er altijd zijn. Mozes was de eerste mensensmokkelaar."

Wat kan Europa doen? Vluchtelingen ontmoedigen om een boot te nemen?
,,Dat werkt niet. We hebben met heel veel migranten gesproken die zeggen: ik ga dood als ik níet ga, ik kan beter op de Middellandse Zee omkomen dan thuis. Dus de vraag is oneindig. Het is haast onmogelijk om de smokkel te stoppen, tenzij je de kloof tussen rijke en arme landen dicht."

,,Maar je kunt het ze wel moeilijk maken. Het gaat namelijk zo. Syriërs betalen een Syrische smokkelaar om naar Turkije te komen. Die werkt weer samen met een Turkse criminele groep, die de route richting Italië controleert. De Syrische klant betaalt 8000 euro. Waarom kunnen we niet in Turkije vluchtelingenkampen van de EU opzetten, en daar asielaanvragen afhandelen, in plaats van te wachten tot mensen stranden op onze kusten? Dan geven we ze ook asiel, want daar hebben Syriërs gewoon recht op."

Dit is een ingekort artikel. Lees het volledige artikel in het AD van vandaag.