Trump zegt atoomakkoord met Iran op

VIDEODe Verenigde Staten trekken zich terug uit het kernakkoord met Iran en straffen het land opnieuw met ‘de strengst denkbare sancties’. Dat heeft president Donald Trump net bekendgemaakt. Hij houdt wel de deur open voor onderhandelingen over een nieuwe overeenkomst die ‘wel hout snijdt’.

Met zijn besluit, toegelicht vanuit het Witte Huis, houdt Trump woord. Sinds de ondertekening in 2015, dank zij de inspanningen van zijn voorganger Barack Obama, noemt Trump het akkoord ‘een van de slechtste ooit’. Volgens de president geeft de overeenkomst geen enkele garantie dat Iran afziet van kernwapens. ,,Als deze deal in stand zou blijven, zou er snel een nucleaire wapenwedloop in het Midden-Oosten volgen'', aldus Trump. Bovendien beschikken de VS, aldus de president, over bewijs dat Iran ondanks alle afspraken in het geheim blijft werken aan de ontwikkeling van een kernwapen. Deze beschuldiging staat haaks op uitspraken van het Internationaal Atoomagentschap en veiligheidsdiensten, waaronder Amerikaanse. Zij zeggen dat Iran zich wel houdt aan alle bepalingen en controles.

Quote

Als deze deal in stand zou blijven, zou er snel een nucleaire wapenwed­loop in het Mid­den-Oos­ten volgen

Donald Trump

Iran heeft furieus gereageerd op het besluit van Trump. President Hassan Rouhani noemt het ‘illegaal, onwettig en een ondermijning van internationale afspraken’.

Rouhani kondigde aan dat Iran zich ook zonder de VS wil houden aan de overeenkomst maar andere aartsconservatieve partijen in Iran pleiten ervoor de ontwikkeling van een kernwapen zo snel mogelijk te hervatten als de gemaakte afspraken toch geen waarde hebben.

De Republikeinse Garde is ‘voorbereid op de gevaarlijkste scenario’s’, parlementsleden eisen een ‘keiharde reactie op de onwettige Amerikaanse eisen’. Zij steunen hun regering in het besluit om niet opnieuw te onderhandelen over het kernakkoord.

Israël, een van de felste tegenstanders van de overeenkomst met Iran, reageert met instemming op Trumps beslissing. Saudi-Arabië, een andere aartsvijand, viel Trump ook bij en meldde de nieuwe sancties te steunen.

'Recept voor een ramp'

Volgens premier Benjamin Netanyahu van Israël was de Iran-deal ‘een recept voor een ramp. Een ramp voor onze regio en voor de vrede in de wereld’. ,,De Iraniërs hebben laten zien dat zij alleen begrip hebben voor dreigementen en macht’’, aldus minister Israël Katz (Veiligheidszaken). Volgens Netanyahu werkt Iran nog altijd in het geheim aan kernwapens. Een voormalig chef van de inlichtingendienst Mossad, Tamir Pardo, is het niet met hem eens. ,,Teheran houdt zich volledig aan de overeengekomen afspraken’’, aldus Pardo.

Volledig scherm
President Donald Trump kondigt aan uit het atoomakkoord met Iran te stappen © REUTERS

Onmiddellijk na de tv-rede van Donald Trump klonk er in Noord-Israël alarm in het gebied van de Golan-hoogte dat grenst aan Syrië. Volgens het leger zouden er ‘onverwachte Iraanse troepenbewegingen zijn gezien’. Het was de eerste keer sinds het uitbreken van de oorlog in Syrië waar Iran het regime van president Assad steunt, dat burgers de oproep kregen naar de schuilkelders te gaan.

Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië reageren teleurgesteld. President Emmanuel Macron zei dat hij wil werken aan een bredere overeenkomst die ook voorziet in afspraken over het Iraanse raketprogramma en de stabiliteit in de regio. De EU-commissaris voor het buitenlandbeleid, Federica Morgherini, verwacht dat de internationale gemeenschap vastbesloten is de Iran-deal te blijven steunen, ook zonder de VS.

Duitsland, Frankrijk en de EU menen, in navolging van het internationale atoomwaakhond IAEA, dat Teheran zich aan de beloftes heeft gehouden en alleen nog uranium verrijkt om aan de energiebehoefte te voldoen, of voor medische doeleinden. 

Slecht nieuws

Minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok noemt het besluit van Trump ,,slecht nieuws voor de Nederlandse en de Europese veiligheid''. De deal met Iran is volgens Blok nog altijd de beste verzekering dat dat land niet in het geheim aan kernwapens werkt. ,,Het draagt bij aan stabiliteit in de regio, en het draagt bij aan de veiligheid van Nederland en Europa'', aldus de bewindsman.

Het is volgens Blok zaak nu snel om tafel te gaan. ,,Met de EU, maar ook met de Amerikanen. Om een nieuw pad uit te stippelen en aan een oplossing te werken.'' Hij is volgende week bij de VN-Veiligheidsraad in New York, ,,waar Iran natuurlijk een prominent onderwerp van gesprek zal zijn.''

Gemengde gevoelens

Ook de Tweede Kamer heeft gemengde gevoelens bij Trumps besluit. Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma van D66 spreekt van ,,een geopolitiek eigen doelpunt'' van de Amerikanen. ,,Trump verzwakte de Iraanse hervormers, vergroot de kans op een conflict en doet niks tegen de nucleaire ambities van Iran.''

Bram van Ojik van GroenLinks vreest eveneens dat het opzeggen van het akkoord door de VS verdere veranderingen in Iran in de weg zal staan. VVD-Kamerlid Bente Becker waarschuwt dat Iran de situatie kan aangrijpen om zijn atoomprogramma te hervatten, terwijl de strenge internationale controle daarop wegvalt.

Joël Voordewind van de ChristenUnie benadrukt dat zijn partij altijd kritisch is geweest over de deal. Maar de keerzijde van het opzeggen daarvan, is dat aanscherping nu niet meer mogelijk is. Nederland moet zich wat hem betreft in EU-verband inzetten voor nieuwe, strengere afspraken.

Handel

Het terugtrekken van de VS uit de Iran-deal creëert extra onzekerheid en maakt de relatie voor ondernemers met het land waarschijnlijk lastiger. Dat zegt Hans de Boer, voorzitter van VNO-NCW in een reactie op het besluit van de regering-Trump.

De ondernemersorganisatie benadrukt dat sinds het akkoord en het opschorten van de sancties tegen het land in 2015, de belangstelling van Nederlandse bedrijven voor Iran flink is toegenomen. VNO-NCW wijst op de 80 miljoen mensen die er wonen en die over het algemeen hoog zijn opgeleid. Ook heeft Iran op tal van terreinen een flinke achterstand in te halen. Dit schept volgens de organisatie kansen voor onder meer de Nederlandse tuinbouw, de olie- en gasindustrie en de watersector.

Spanningen

Het besluit van president Donald Trump zorgt voor extra spanningen in het Midden-Oosten. Mocht Iran de confrontatie aangaan met de VS, kan dat leiden tot een nieuwe wapenrace en gewapende conflicten, eventueel ook met Irans aartsvijand Israël. De terugtrekking uit het akkoord is ook een forse tegenslag voor de bondgenoten Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland die het akkoord mede hebben ondertekend. President Emmanuel Macron en kanselier Angela Merkel probeerden vorige week nog bij een bezoek aan het Witte Huis Trump op andere gedachten te brengen. ,,Laten we het kind niet met het badwater weggooien'', luidde een laatste oproep van de Britse minister van Buitenlandse Zaken, Boris Johnson.

In 2015 kwamen Iran en zes mogendheden, Rusland en China incluis, overeen dat de sancties tegen Iran werden opgeheven in ruil voor de stopzetting van het Iraanse kernwapenprogramma. Behalve een gebrek aan vertrouwen en het genoemde ‘bewijs’ stoort Trump zich aan de korte looptijd van het verdrag – tot 2030, daarna mag Iran weer doen wat het wil, en het ontbreken van afspraken over de productie van ballistische raketten door Iran en ’s lands ‘agressieve politiek’ in het Midden-Oosten, voorop in Syrië en Jemen.  

Volledig scherm
Hoofdpunten Iran-deal © ADR