Volledig scherm
Frans Timmermans. © epa

Verbijstering over Gülen-uitspraken Timmermans

In een interview met het Vlaamse weekblad Knack zegt Frans Timmermans 'steeds meer indicaties' te zien voor de betrokkenheid van de Gülen­beweging bij de staatsgreep in Turkije in juli. Hij beroept zich op 'Amerikaans onderzoek'. Maar in de Verenigde Staten weet niemand waar de eurocommissaris het over heeft. Zijn uitspraak zorgt voor veel verbaasde reacties.

Volledig scherm
Fethullah Gülen © AFP

De woordvoerster van de Europese buitenlandchef Federica Mogherini valt van haar stoel en de Tweede Kamer vraagt zich af waar hij zich op baseert. Timmermans zelf reageert via zijn woordvoerster op de vraag van deze krant op welke onderzoek hij zich baseert: ,,Ik sprak slechts over indicaties die ik gezien en gehoord heb in de vele contacten die ik heb. Niet meer, niet minder." Op nadere vragen gaat zijn woordvoerster niet in.

Beweging
Turkije beschuldigt de in Amerika wonende Turkse geestelijke Fethullah Gülen er al maanden van het brein achter de mislukte coup te zijn, maar veel bewijs is daarvoor tot nu toe niet geleverd. Toch zegt Timmermans vandaag in Knack: ,,Het is ondertussen duidelijk dat wat president Recep Tayyip Erdogan zegt over de rol van de Gülenbeweging geen totale onzin is. Op basis van Amerikaans onderzoek zijn er steeds meer indicaties dat die beweging wel degelijk een rol heeft gespeeld."

Onderzoek
De VS heeft publiekelijk geen uitlatingen gedaan over de uitkomst van een onderzoek. De Amerikaanse overheid heeft geen invloed op het juridische proces rond een uitleveringsverzoek, is herhaaldelijk gezegd. Onder anderen vice-president Joe Biden stelde dit toen hij in augustus in Turkije was om steun voor bondgenoot Erdogan uit te spreken. Een rechter moet beslissen of er voldoende bewijs is om Gülen voor vervolging naar Turkije te sturen. Vermoedelijk komt er geen uitsluitsel over uitlevering voordat de huidige regering Obama afscheid neemt.

Quote

Ik ben verbaasd dat iemand in zijn positie dit vuurtje opstookt

Turkijekenner Joost Lagendijk

Osama bin Laden
Een van Donald Trumps belangrijkste adviseurs, generaal Michael Flynn, publiceerde op de verkiezingsdag een opiniestuk dat in Turkse regeringskringen met gejuich ontvangen zal zijn. Hij riep op Gülen niet langer een veilige haven te bieden, en prees Turkije als 'sterkste bondgenoot in de strijd tegen IS'.

,,Professionals in de inlichtingengemeenschap zien overal het stempel terreur op de uitspraken van mullah Gülen", schreef Flynn, voormalig directeur van de militaire inlichtingendienst. ,,Van­uit Turks perspectief biedt Washington onderdak aan Turkije's Osama bin Laden."  

Turkijekenner Joost Lagendijk, die zelf al weken het land niet in mag en nu noodgedwongen op duizenden kilometers afstand van zijn (Turkse) vrouw verblijft, vindt de uitspraken van Timmermans ronduit gevaarlijk. ,,Het gaat om een heel gevoelig onderwerp. Als je dan dit soort ruige uitspraken doet, en ook nog eens op basis van een onderzoek dat jij blijkbaar kent maar de rest van de wereld niet, dan is dat niet erg verstandig. Ik ben verbaasd dat iemand in zijn positie dit vuurtje opstookt."

Quote

Timmermans moet met bewijzen komen of zijn mond houden en niet de Amerikanen na-papegaaien."

Joël Voordewind

Coup
De woordvoerster van buitenlandchef Federica Mogherini houdt zich na overleg met haar baas op de vlakte. ,,We weten dat in Turkije nog onderzoek loopt naar de betrokkenheid van de Gülenbeweging. We weten dat de Turkse regering haar van betrokkenheid beschuldigt en dat Gülen zelf dat ontkent." Meer commentaar wil ze niet kwijt.  

Ook PvdA-Europarlementariër en Turkijeraporteur Kati Piri wil niet op Timmermans reageren. Zelf zei ze half september in een Turkse pro-Erdogankrant dat 'het aannemelijk is dat mensen uit de Gülenbeweging' bij de coup betrokken waren, maar dat het de Gülenbeweging als zodanig bij de coup betrokken was wil ze niet voor haar rekening nemen.

Betrokkenheid
Lagendijk is het volledig met Piri eens. ,,Betrokkenheid van individuele Gülenaanhangers lijkt ook mij aannemelijk, maar dan meteen maar de hele beweging beschuldigen is wel erg kort door de bocht." 

In de Tweede Kamer wordt met verbazing gereageerd op de uitspraken van Timmermans in Knack. Kamerleden vinden dat de eurocommissaris ook met bewijzen moet komen. ,,Wie stelt, moet bewijzen", vindt D66'er Sjoerd Sjoerdsma. ,,Het is niet handig om dit te zeggen zonder bewijs op tafel te leggen. Anders maak je je schuldig aan hetzelfde als wat Erdogan doet." 

Na-papegaaien
Volgens zijn ChristenUnie-collega Joël Voordewind zal de Turkse president blij zijn met deze steun 'uit onverdachte hoek'. ,,Timmermans moet met bewijzen komen of zijn mond houden en niet de Amerikanen na-papegaaien."

Ook SP'er Harry van Bommel, die de uitspraken 'zeer opmerkelijk' noemt, vindt het gek dat niemand de bewijsvoering waar Timmermans over spreekt kan inzien. ,,De gouden regel is dat politici zwijgen over zaken die onder de rechter zijn."  

Er wordt op het Binnenhof ook druk gespeculeerd over het motief van Timmermans om met deze onthulling te komen: zijn de verhoudingen tussen de EU en Turkije zo slecht dat hij dit zegt?, vraagt GroenLinks-Kamerlid Rik Grashoff zich af. ,,Kennelijk wil hij het humeur in Turkije verbeteren."  

Amerikaans onderzoek
CDA'er Raymond Knops speculeert of het een reactie is op de VS, waar de volgende president Trump zinspeelt op een uitlevering van de Turkse prediker Fethullah Gülen, die in Amerika in ballingschap woont. ,,Hoe dan ook: het vraagt om meer uitleg."   De coalitiepartijen zijn milder in hun oordeel. ,,Timmermans beroept zich op Amerikaans onderzoek, dus hij zal dit niet voor niets zeggen", stelt VVD'er Han ten Broeke.

PvdA-Kamerlid Marit Maij wil bij een komend debat eerst vragen wat het kabinet ervan vindt.   Joost Lagendijk wil geen vergelijking maken met de door hem zelf ook betreurde slipper die Timmermans eerder maakte, toen hij op tv begon over een zuurstofmasker bij één van de MH17-slachtoffers. ,,Maar ik moest er wel meteen aan denken."

Algemeen Dagblad gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement