Volledig scherm
Een van de verbrande papyrusrollen © Universiteit van Kentucky

Verbrande papyrusrollen Pompeï binnenkort waarschijnlijk weer leesbaar

Wetenschappers van de universiteit in Kentucky (Amerika) hebben een methode ontdekt waarmee papyrusrollen mogelijk weer leesbaar worden die in het jaar 79 na Christus verkoolden tijdens de uitbarsting van de vulkaan Vesuvius in Italië. Het gaat om geschriften die zijn gevonden in Pompeï en Herculaneum, plaatsen die door de ramp totaal werden vernietigd.

Volgens professor Brent Seales, hoofd van de afdeling computerwetenschappen van de universiteit, start binnenkort een experiment met twee ongeopende, flink verbrande papyrusrollen die samen met 1798 andere geschriften in 1752 werden aangetroffen bij opgravingen in Herculaneum. De rollen zullen worden blootgesteld aan zogenoemde high energy-röntgenstraling die het mogelijk maakt extreem diep in de rollen door te dringen.

De gegevens die dat oplevert, gaan vervolgens de computer in waar een geavanceerd programma de geschriften met behulp van virtual reality en kunstmatige intelligentie zal proberen te ‘ontrollen’ en lezen. De eerste proeven met de methode zijn succesvol, vertelde Seales vandaag aan The Guardian.

De gevonden geschriften zijn bijzonder, omdat ze zijn aangetroffen in een ooit fraaie villa in Herculaneum. De woning zou van de schoonvader zijn geweest van de in 44 voor Christus vermoorde Romeinse leider Julius Ceasar. Eerdere pogingen om de bijzondere rollen te openen en lezen zijn mislukt. Het lukte in eerste instantie wel de verbrande geschriften open te ‘pellen’, maar toen de inkt aan lucht werd blootgesteld, vervaagden de letters en tekeningen waardoor alles onleesbaar werd.

Leviticus

Of het met de futuristische werkwijze lukt de papyrusrollen daadwerkelijk te lezen, is nog de vraag. Een soortgelijk experiment met een 1700 jaar oude boekrol uit Israël slaagde een paar jaar geleden, omdat de inkt metaaldeeltjes bevatte. Het bleek te gaan om in het Hebreeuws geschreven passages uit bijbelboek Leviticus. Bij de geschriften uit het gebied rond de Vesuvius worden meer problemen verwacht. Die bevatten namelijk inkt op basis van koolstof: dezelfde stof waar de verbrande papyrus nu van is. Maar er zit ook een beetje lood in de vloeistof waarmee de Romeinen schreven. En dat kan waarschijnlijk wel worden ‘gezien’ door de krachtige röntgenstraling en de computerprogramma's.

Hoe het kan dat kunstmatige intelligentie iets kan lezen wat vrijwel onzichtbaar is? Volgens professor Brent Seales lukt dat door de computer te ‘voeren’ met gegevens van Romeinse geschriften uit dezelfde periode die nog wel te lezen zijn. Seales stelt dat ‘alles bijna klaar is’ voor de eerste proef. ,,De komende maanden gaat het lezen van de verbrande rollen daadwerkelijk beginnen. Spannend.”

De wetenschappers denken dat de rollen Griekse filosofische teksten zullen bevatten of anders Latijnse geschriften. Ze hebben stille hoop dat er pikante gedichten van de Griekse dichteres Sappho (overleden in 580 voor Christus) tevoorschijn komen of anders verhandelingen van de Romeinse politicus en generaal Marcus Antonius (83-30 voor Christus). Die beschreef, volgens de overlevering, hoe hij meestal ladderzat zijn werk deed. 

Door de uitbarsting van de Vesuvius werden Pompeï en Herculaneum bedekt met een metersdikke laag as en gesteente. Bij de ramp kwamen tienduizenden mensen om het leven. Beide plaatsen zijn opgegraven en tegenwoordig een populaire toeristische attractie. 

Volledig scherm
Pompeï © REUTERS