Volledig scherm

'Vluchtelingenboten kunnen maar beter zinken, toch juf?'

Groep-8-leerlingen die een steen gooien door een ruit van een asielzoekerscentrum, of een kind uit groep 3 dat opmerkt; 'Wat maakt dat nou uit, zo'n aanslag in Parijs?' Steeds vaker breekt juffen en meesters op de basisschool het zweet uit door extreme opmerkingen van leerlingen.

Dat blijkt uit een rapport van Diversion, een bureau dat nieuwe antwoorden op maatschappelijke vraagstukken zoekt, dat vrijdag verschijnt. Soms al in de jongste groepen zijn de reacties extreem. Hun leerkrachten weten vaak niet goed hoe te reageren. ,,Ze zeggen bijvoorbeeld dat boten met vluchtelingen beter kunnen zinken. Of boksen tegen elkaar op om de felste mening over het vluchtelingendebat te hebben en gooien uiteindelijk een ruit in van een asielzoekerscentrum'',  beschrijft onderzoeker Dieuwertje de Graaff.

Terreur
Met name in de grote steden was het op middelbare scholen al een bekend tafereel. Leerlingen verstoorden bijvoorbeeld een minuut stilte na de aanslagen in Parijs, omdat ze niet begrijpen waarom de school wél stilstaat bij deze slachtoffers, maar niet bij al die mensen die in het Midden-Oosten omkomen door terreur. Het waren vooral islamitische leerlingen die hard oordeelden.

Ook op basisscholen én in klassen buiten de grote steden krijgen leraren het vaker Spaans benauwd van de opmerkingen die kinderen maken. Ze komen niet alleen uit de monden van islamitische leerlingen. Op plattelandsscholen uiten 'witte' kinderen felle teksten over de vluchtelingencrisis. Ze krijgen extreme ideeën mee van thuis of via sociale media.

Serieus

Quote

Neem de kinderen serieus als gespreks­part­ner en door de hele klas erbij te betrekken laat je ze verschil­len­de standpun­ten horen

Dieuwertje de Graaff, onderzoeker

Het devies van Diversion: ga de confrontatie aan, voer een gesprek over waarden en daag leerlingen uit hun vooroordelen en achterliggende redenen te delen. Maar stel ook grenzen als dat nodig is. ,,Probeer door te vragen'', zegt De Graaff. ,,Waarom denken ze er zo over? En wat vinden andere leerlingen ervan? Zo neem je de kinderen serieus als gesprekspartner en door de hele klas erbij te betrekken kan je ze toch verschillende standpunten laten horen.''

Debat
Op de openbare basisschool Overvecht in de gelijknamige Utrechtse achterstandswijk gaan ze het gesprek al jaren niet uit de weg. Sterker, hier is elke dag ruimte voor debat. ,,Daar gaan veel andere scholen de fout mee in. Die praten alleen als er een incident is. Wij doen dat continu en kunnen daardoor makkelijk gevoelige onderwerpen bespreken'', vertelt locatieleider Dennis de Vries.

Volledig scherm
Vreedzame basisschool in de wijk Overvecht. Kleuters krijgen filosofieles. © Shody Careman
Quote

Sommige leerlingen hebben familie in Jemen. Dat is voor hen veel dichterbij dan Brussel

Dennis de Vries, locatieleider

Op de zwarte school is het gros van de kinderen van Marokkaanse afkomst. ,,Sommige leerlingen hebben familie in Jemen. Dat is voor hen veel dichterbij dan Brussel'', vertelt De Vries. In de klas praten de leraren met de kinderen over de Europese aanslagen. De vragen zijn open: waarom is er zo veel nieuws over Brussel en niet over de aanslagen in het Midden-Oosten? ,,De kinderen komen vaak zelf met goede antwoorden, bijvoorbeeld dat Brussel dichterbij is'', ervaart De Vries.

De gesprekken in de klas zijn slechts een deel van wat hier op school gebeurt. OBS Overvecht is een zogenaamde 'vreedzame school'. De kinderen leren van jongsaf aan dat ze van mening mogen verschillen. Dat ieder mens anders is en dat ze anders mógen zijn.

Een kijkje in de klas bij de allerjongste leerlingen bewijst dat. De kleintjes zitten in de kring, klaar voor een lesje filosoferen. Filosoferen? Ukkies van een jaar of 4? Jazeker, dat doen ze hier. En de vraag waarover ze moeten nadenken, is niet eenvoudig. ,,Wat zou er gebeuren als we allemaal hetzelfde zijn'', vraagt juf Eveline. ,,Zouden jullie wel of niet willen dat iedereen krulletjes heeft?''

Schreeuwen
Ja, de ene kleuter lijkt dat wel wat. Maar nee, een klasgenootje ziet daar niets in. ,,En'', vervolgt de juf, ,,wat zouden jullie ervan vinden als er alleen maar jongetjes zijn?'' Nou, daar zijn de meisjes het zeker niet mee eens. Nee, de conclusie in deze groep: het is best fijn dat iedereen anders is.

Zo maar iets schreeuwen is er op deze school niet bij. De leerlingen  kunnen vertellen waarom ze een bepaalde mening hebben. Én ze leren luisteren naar de ideeën van anderen. Ook lossen ze zelf conflicten op, waar nodig met behulp van mediators - leerlingen die met ruziemakers om de tafel gaan.

Houvast
De vreedzame school probeert leerlingen meer bij te brengen over democratie en burgerschap. Steeds meer scholen zoeken dergelijke houvast. Vorig jaar groeide het aantal scholen dat met de methode werkt explosief, naar ongeveer 800. ,,Door de aanslagen komt het gesprek op scherp te staan in de klas. Scholen zoeken hulp'',  merkt bedenker Leo Pauw.

Volgens Diversion is het van groot belang om al op zo'n jonge leeftijd het gesprek aan te gaan. ,,Het wereldbeeld van middelbare scholieren zit al zo veel dieper. Als ze jonger zijn, kun je dat beeld veel makkelijker helpen verbreden'', verklaart adviseur Femke Pluymert. Diversion heeft samen met een aantal lerarenopleidingen een methode ontwikkeld om studenten te trainen in het voeren van moeilijke gesprekken. De Graaff: ,,Leraren moeten een open houding hebben, ook als de haren recht overeind gaan staan door wat leerlingen zeggen.''

  1. Rus draait volledig door, probeert medepassagier te wurgen en overlijdt zelf kort na landing
    Video

    Rus draait volledig door, probeert medepassa­gier te wurgen en overlijdt zelf kort na landing

    Een doodenge vlucht gisteren voor passagiers van een Russische lijnvlucht van Moskou naar Simferopol, gelegen op de Krim. Nadat het toestel was opgestegen draaide een passagier volledig door. De man probeerde een vrouwelijke medepassagier te wurgen, bedreigde de crew en medereizigers en riep dat iedereen dood zou gaan. De doorgedraaide passagier raakte zwaargewond. De piloten besloten direct terug te vliegen naar Moskou, waar de man na aankomst vrijwel direct overleed.