Volledig scherm
De gemoederen liepen soms hoog op bij een informatieavond over de komst van een azc in Tilburg © Jeroen de Jong

Vluchtelingenvrees, maar waar zijn we bang voor?

Omwonenden van toekomstige azc's vrezen voor asielzoekers. Waar zijn ze precies bang voor? En waarom? 'Het is geen oerinstinct. Anders zou iedereen zo reageren.'

poll

Een azc in mijn omgeving...

  • Prima, waarom niet (24%)
  • Ik vrees voor mijn veiligheid (19%)
  • Dat wil ik echt niet hebben (51%)
  • Ik ga direct helpen (6%)
26948 stemmen

Hij is een bange, boze man die woensdagavond uit het raam van de Goudse PWA kazerne kijkt. Met zijn naam wil hij niet in de krant, o nee. ,,Dan weten ze me te vinden."

'Ze', dat zijn de 500 asielzoekers die vanaf volgend jaar een plek krijgen in de voormalige kazerne in de woonwijk in Gouda-Noord. Op die plek was oorspronkelijk een moskee gepland, na veel heibel werd dat plan ingetrokken. En nu dit.

Waarom hier?
,,Weet je," zegt de man. ,,Over 2 jaar ga ik de AOW in. En mijn pensioentje, dat staat dáár." Met een bezorgde blik wijst hij naar zijn huis, een eindje verderop. ,,Wie wil daar nog wonen, als hier een azc staat? Hoe krijg ik het ooit verkocht? Ik snap niet dat ze zo veel mensen duperen. Ik heb niks tegen asielzoekers, maar waarom hier?"

Het zijn geluiden die op tientallen plekken in Nederland weerklinken, overal waar azc's en noodopvanglocaties ontstaan. Naast een hoop naastenliefde, dekens en voedsel, is er angst. ,,Er kunnen criminelen en terroristen tussen zitten," aldus Maikel Boon, aanwezig op een debatavond in Etten-Leur.

Niet alle omwonenden vrezen azc's. ,,Ik ben niet tegen asielzoekers," zegt Gouwenaar Johan van Eijk. ,,Ik wil weten hoe voorkomen wordt dat bewoners op straat gaan hangen."

Onbekende
De angst voor asielzoekers kun je met psychologie van de koude grond verklaren vanuit oerinstinct: angst voor het onbekende. Maar dat is een misvatting, stelt Leo Lucassen, hoogleraar migratiehistorie in Leiden. ,,Dan zou iedereen zo reageren. Je ziet echter ook veel mensen juist erg hun best doen voor vluchtelingen."

Er is dus een andere verklaring. ,,Ik denk dat het voortkomt uit een soort hetze tegen moslims en de islam die eigenlijk al gaande is sinds Fortuyn, en verder is aangewakkerd door Wilders. Daarnaast heb je natuurlijk de gruwelijke beelden van IS. Die vluchtelingen zullen ook wel zo zijn, denken sommige mensen. Ten slotte heb je de media, die vol staan met berichten over vluchtelingen, en daarmee de angst aanwakkeren."

Vijf veronderstellingen: Waar of niet waar?

Onder die vluchtelingen zitten ook IS-strijders, heeft IS zelf gezegd!
IS heeft er inderdaad op gehint dat het met de vluchtelingenstroom strijders naar Europa wil sturen om aanslagen te plegen. Ook de paus, de Russische president Poetin en de Libanese overheid trokken aan de bel. Maar bewezen is het (nog) niet, er zijn (nog) geen aanslagen via deze route gepleegd. De Nederlandse geheime diensten stellen geen aanwijzingen te hebben dat er IS-strijders onder de vluchtelingen zitten. Ze sluiten ook niet uit dat het kán gebeuren. De Deense geheime dienst stelde eerder het niet aannemelijk te vinden. De overtocht is gevaarlijk, daarna is er de kans ontmaskerd te worden door mede-vluchtelingen of politiecontroles. Als ze komen, reizen ze op een andere manier.

Een Syrische bewoner van de noodopvang in de Jaarbeurs zei eerder in deze krant tijdens zijn vlucht IS-strijders gezien te hebben. Hij baseerde dat op het feit dat ze hun baard en snor niet afschoren, hij had ze niet herkend. Kortom: bewezen is er nog niets.

Het zijn allemaal criminelen. Ze hebben geen geld, dus gaan ze in de buurt inbreken
Kennen asielzoekers het verschil tussen 'mijn' en 'dijn'? De feiten suggereren van wel. In Breda, waar in het najaar van 2014 een asielzoekerscentrum werd gevestigd, is de criminaliteit sindsdien zelfs gedaald, met 18 procent. Er wordt minder gestolen en er is minder verkeershinder. Wel neemt de geluidsoverlast toe. Eerdere onderzoeken tonen ook geen duidelijke toename van buurtoverlast.

Dat wil natuurlijk niet meteen zeggen dat asielzoekers niet crimineler zijn. Misschien stelen ze wel, maar liefst niet in hun eigen wijk. Rotterdamse onderzoekers concludeerden in 2010 dat asielzoekers gemiddeld vaker van een misdrijf verdacht worden dan autochtone Nederlanders. Voor die laatste groep bedraagt het verdenkingspercentage 1,5 procent. Voor asielzoekers zit dat tussen 3,4 procent (met verblijfsvergunning) en 10 procent (illegalen). ,,Dat is vergelijkbaar met andere groepen allochtonen in Nederland," zegt onderzoeker Erik Snel.

Een nuance: bij de overtredingen van asielzoekers zitten relatief veel kleine geweldsdelicten, vechtpartijtjes dus. Die vinden vaak binnen de muren van het azc plaats. Zo beschouwd leidt de aanwezigheid van een azc wel tot meer criminaliteit, maar hebben vooral de vluchtelingen daar last van.

Met zo'n azc in de buurt is m'n huis minder waard!
Het is misschien wel de meestgehoorde klacht. Of het ook zo is? Moeilijk te zeggen. Over het algemeen zijn huizen in buurten met veel criminaliteit en overlast goedkoper dan elders. Maar zoals hierboven gesteld, is het de vraag of de overlast stijgt door een azc. Eén keer is specifiek onderzoek gedaan naar de relatie tussen huizenprijzen en de nabijheid van een azc. Dat is ruim 13 jaar geleden. Een verband kon niet worden aangetoond. Naar de effecten van andere zaken die als overlastgevend kunnen worden ervaren, windmolens bijvoorbeeld, is meer onderzoek gedaan. Sommige studies vinden geen relatie, recenter onderzoek van het Tinbergen instituut vindt een waardedaling van 2,3 procent na plaatsing van een windmolen in de buurt.

Het zijn testosteronbommetjes, ik laat mijn vrouw 's avonds echt niet meer langs het azc fietsen
Veel van de asielzoekers zijn inderdaad mannen. Ze zijn lang niet allemaal alleenstaand. Vaak zijn het vaders die uit veiligheids- en financiële overwegingen in hun eentje naar Europa reizen, om daarna vrouw en kinderen per vliegtuig te laten overkomen. Daardoor wonen in veel opvanglocaties vooral mannen. Die hangen soms rond bij een azc en dat zorgt voor onrust.

Er zijn ook incidenten: eerder deze week in Gilze-Rijen bijvoorbeeld. Een vrouw die met een kinderwagen aan het wandelen was, werd aangevallen en tegen de grond geduwd door een verwarde bewoner van het azc. In het verleden waren er meer nieuwsberichten over asielzoekers die worden opgepakt vanwege aanranding. Maar een landelijk beeld is daar niet uit te halen.

Milleke de Neef, consultant bij kenniscentrum voor seksualiteit Rutgers, vindt dat 'roepen dat asielzoekers zorgen voor seksuele intimidatie' nogal ongenuanceerd is. ,,Er is ook zonder asielzoekers seksueel grensoverschrijdend gedrag in Nederland.'' Wel stelt zij dat het belangrijk is dat (jonge) nieuwkomers seksuele voorlichting krijgen waar ook gepraat wordt over de seksuele moraal in hun eigen land en die in Nederland. ,,Die kan heel anders dan zijn dan dat ze gewend zijn. Jonge nieuwkomers vinden dat zelf ook belangrijk. 'Als je van niets weet krijg je problemen', vinden ze.'' Zo houdt het dragen van een kort rokje in Nederland niet direct in dat iemand in de prostitutie zit.

Het zijn profiteurs. En als ze niet profiteren dan pikken ze onze banen wel in
Vluchtelingen die in Nederland een verblijfsvergunning krijgen, mogen hier werken. Als ze niet werken, hebben ze recht op een uitkering. Uit onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau blijkt dat in 2013 maar 26 procent van de Somaliërs betaald werk had. Bij de Afghaanse migranten is dit 42 procent, bij de Iraakse 39 procent. Voor autochtone Nederlanders ligt dit percentage op 70 procent. De lage arbeidsdeelname komt niet voort uit een gebrek aan ambitie, stelde Dorine Manson, directrice van Vluchtelingenwerk Nederland, destijds. ,,Vluchtelingen zijn heel gemotiveerd om hun nieuwe leven tot een succes te maken en willen liefst zo snel mogelijk aan het werk. Maar de stap van inburgering naar werk is heel groot."

Volledig scherm
Vicepremier Lodewijk Asscher tijdens een bezoek aan een opvanglocatie voor vluchtelingen in het Erasmus Sportcentrum in Rotterdam. © anp