VN: Zeeniveau stijgt 2,5 keer sneller door smeltende ijskappen

VIDEOSinds 2005 is de zeespiegel tweeënhalf keer sneller gestegen dan in de twintigste eeuw, vooral als gevolg van smeltende ijskappen. Dat concludeert het VN-klimaatpanel IPCC in een vandaag gepubliceerd rapport.

De zeespiegel zal tot het jaar 2100 tussen 61 centimeter en 1,10 meter stijgen als de CO2-uitstoot onverminderd doorgaat, waarschuwt het wetenschappelijke rapport over de oceanen en ijskappen. Omdat het ijs op Groenland, Antarctica en gletsjers in de hele wereld sneller smelt dan voorheen, komt er nu veel meer water bij in de oceanen dan afgelopen eeuw het geval was.

Dat smelten is goed te zien in het Noordpoolgebied. Aan het eind van de zomer, in september, ligt daar elk jaar het minste ijs. Het ‘zee-ijs-minimum’ van deze zomer, dat maandag door satellieten werd gemeten (4,21 miljoen vierkante kilometer), was het op één na laagste ooit. Sinds eind jaren 70 is dat minimum elke tien jaar met bijna 13 procent gedaald. Ook afgelopen tien jaar lag er ’s zomers consequent fors minder ijs dan het langjarige gemiddelde (7,2 miljoen vierkante kilometer).

Volledig scherm
Nederland onder water als temperatuur wereldwijd vier graden stijgt. © Climate Central en CREATE Lab

Methaanbom

De gemiddelde temperatuur op de Noordpool is al met drie graden gestegen, twee keer zoveel als het wereldwijde gemiddelde. Daardoor raakt de natuurlijk airconditioning van de aarde van slag. Witte sneeuw- en ijsvlaktes die nu zonlicht reflecteren, veranderen in zwarte oppervlaktes die juist warmte absorberen. Daar komt bij dat in de permanent bevroren bodems gigantische voorraden methaan liggen opgeslagen, een broeikasgas dat zo’n 28 keer sterker is dan CO2. Als de permafrost ontdooit, komt die ‘methaanbom’ vrij. Die effecten versnellen de opwarming van de aarde.

Klimaatverandering zorgt er niet alleen voor dat de zeespiegel stijgt, maar ook dat de oceanen warmer worden, minder zuurstof bevatten en verzuren. De oceanen absorberen meer dan 90 procent van de overtollige warmte die door broeikasgassen in de lucht komt. Dat heeft grote gevolgen voor de dieren én mensen die afhankelijk zijn van de oceanen - en dat zijn er honderden miljoenen.

Zo stijgt de kans op overstromingen, zullen orkanen krachtiger worden en verzwakken oceaanstromingen. Voor het eerst waarschuwt het team van internationale wetenschappers dat eilanden onbewoonbaar kunnen worden vanwege klimaatverandering. Volken die op lage eilanden in de Stille Oceaan wonen, zoals Kiribati, dreigen daardoor hun land kwijt te raken. Ook voor de infrastructuur, grote steden en de wereldeconomie zijn de gevolgen volgens het VN-klimaatpanel groot.

Vissers

Voor vissers zal het bijvoorbeeld steeds lastiger worden om hun kost te verdienen: de vangsten zullen met bijna een kwart afnemen tot het einde van deze eeuw. Doordat de oceanen meer CO2 opnemen, wordt het water zuurder. Soorten met kalkskeletten, zoals koraal, schelpdieren en diatomen (kleine organismen die aan het begin van de voedselketen staan) lossen als het ware op in zuur water.

,,De oceanen en bevroren delen van de wereld verkeren in grote problemen en dat betekent dat we met z’n allen een groot probleem hebben’’, vatte een van de hoofdauteurs van het rapport, Princeton-hoogleraar geowetensschappen en internationale zaken Michael Oppenheimer, samen. ,,De veranderingen gaan steeds sneller.’’

Maar er is ook hoop. Als de opwarming van de aarde op minder dan twee graden Celsius blijft - de hoeksteen van het klimaatverdrag van Parijs - zou de stijging van de zeespiegel bijvoorbeeld kunnen stabiliseren.

Doorgaan op de huidige weg van fossiele energie is geen optie, zegt Gert Polet van het Wereld Natuur Fonds in een reactie op het rapport: ,,We zien dat klimaatverandering uit de hand dreigt te lopen. Hoopgevend is dat drastisch verlagen van de uitstoot van broeikasgassen écht een verschil maakt.’’

Milieudefensie noemt het rapport ‘een mokerslag voor Nederland’. ,,De zee stijgt sneller dan gedacht en ons land daalt, een zorgelijke combinatie. Als toekomstige generaties ook nog in de polders willen wonen, moet de CO2-uitstoot rap omlaag.”

Greenpeace ziet in het rapport zijn ‘grootste angst’ bevestigd. ,,De klimaatcrisis is ook een oceanencrisis”, constateert directeur Joris Thijssen. ,,De gezondheid van onze oceanen en de toestand van ons klimaat zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.’

Het nieuwe IPCC-rapport, dat in Monaco is goedgekeurd door alle lidstaten van de VN, richt zich voor het eerst specifiek op de 71 procent van het aardoppervlakte die is bedekt door oceanen en de 10 procent die is bedekt met sneeuw en ijs.

Volledig scherm
Een ijsberg op Groenland (foto gemaakt op 17 augustus). © AFP
  1. Nederlandse stelletjes ontsnappen aan vulkaanramp: ‘Ze hebben echt geluk gehad’
    PREMIUM

    Nederland­se stelletjes ontsnappen aan vulkaan­ramp: ‘Ze hebben echt geluk gehad’

    Bij de dodelijke vulkaanuitbarsting in Nieuw-Zeeland zijn vandaag zes Nederlanders door het oog van de naald gekropen. De toeristen, onder wie twee stelletjes, stonden enkele uren voor de gigantische uitbarsting nog op de rand van de krater. ,,Ze hebben echt heel veel geluk gehad en zijn ontzettend geschrokken van wat er is gebeurd”, laat een woordvoerder van reisorganisatie Sawadee aan deze site weten.