Volledig scherm
Ewold Horn - links - legt uit. Naast hem is Lorenzo Vinciguerra in de weer met vlees. Rechts staat Ivan Sarenas © EPA

Vogelspotter Ewold Horn al 5 jaar ontvoerd, maar: 'Hij leeft'

Vijf jaar geleden werd de Nederlander Ewold Horn gekidnapt in de Filipijnse jungle. Sindsdien is hij spoorloos. Dit is het verhaal van zijn verdwijning. ,,Hij leeft nog.''

Volledig scherm
Ivan Sarenas © AD

Twee uur nadat ze ontvoerd zijn, beseft Ivan Sarenas dat hij maar één ding kan doen om aan de dood te ontsnappen. Hij is pas 35, te jong om te sterven. De Filippijnse reisgids draait zich om naar de man met wie hij onder een stuk zeil op dit bootje zit, bestuurd door gewapende criminelen die geld aan hen willen verdienen: Ewold Horn, een vogelaar uit het verre Nederland. Hij fluistert.
,,Ewold, ik ga ontsnappen.''

De Nederlander knikt. 

,,Ik ben minder waard dan jullie, ik ben een Filippijn,'' zegt Ivan. ,,Ik wil niet in zo'n losgeldvideo belanden. Begrijp je?''

De Nederlander knikt weer. ,,Okay, Ivan. Good luck.''

Het is vijf jaar geleden - en nog altijd gaat er geen dag voorbij waarop Ivan Sarenas niet aan dat moment denkt. En aan Ewold Horn. ,,Natuurlijk heb ik spijt. Ik dacht dat het veilig was, echt waar. Maar het feit dat ik witte buitenlanders meenam, veranderde de situatie. Dat heb ik onderschat. Dat hebben we allemaal onderschat.''

De vogel

Volledig scherm
De sulu-neushoornvogel waar het allemaal om ging © AD

Weinig vogelsoorten zijn zo moeilijk te vinden als de Sulu-neushoornvogel. 40 exemplaren zijn er nog - en je moet er voor naar het uiterste zuiden van de Filippijnen. Daar, in de ongerepte jungle waar geen mens komt, laten ze zich soms nog zien. 

,,Hij móest die vogel gewoon in het echt bekijken,'' zegt Pieter 't Hart, die al jaren met hem bevriend is.  En dus reizen Ewold Horn en zijn Zwitserse vogelvriend Lorenzo Vinciguerra op 24 januari 2012 naar het eiland Tawi-Tawi. Op zoek naar een extreem zeldzame vogel, op een eiland ter grootte van Texel. Maar ze hebben hulp: reisgids Ivan, die het gebied goed kent. ,,Ewold en Lorenzo wisten dat het geen ongevaarlijke plek was,'' zegt Ivan. ,,Tawi-Tawi stond op de rode lijst, alle ambassades waarschuwden er voor. Maar we waren goed voorbereid. We hadden 19 bewakers ingehuurd.''

Ewold is niet zomaar een vogelspotter: hij is één van de beste vogelpreparateurs ter wereld. En dat is hij mede doordat hij zoveel vogels in het echt zag, zegt vriend 't Hart. ,,Hij heeft niet alleen gelezen hoe specifieke vogelsoorten bewegen, hij heeft het gezién. Zijn opgezette vogels lijken wel te leven.'' 

't Hart omschrijft Ewold als een rustige, intelligente man. En bijzonder. ,,Hij woont diep in de polder, doet niet aan internet, rijdt in een stokoude Volvo. Ewold is een vrije vogel.''

De kidnap

Quote

Het maakte me niet uit of ik in mijn rug geschoten zou worden, als ik maar niet in zo'n 'losgeldvi­deo' zou belanden

Reisgids Ivan Sarenas
Volledig scherm
Ewold Horn © onbekend

Vier dagen lopen ze door de jungle: de Nederlander met het lange haar, de kleine Zwitser met het ronde brilletje, en de gids. Plus hun beveiligers. ,,De sfeer was relaxed,'' vertelt gids Ivan. ,,Ze waren blij, want we hebben die vogel vaak gezien. Ik vond Ewold cool. Heel vrijgevig ook.''

In de vroege morgen van woensdag 1 februari vaart het gezelschap met een gehuurd bootje naar de landingsbaan op Tawi-Tawi, waar een klein toestel hen naar de bewoonde wereld zal vliegen. Maar ineens zijn hun beveiligers verdwenen. ,,Mensen die we vertrouwden, deden ineens hun werk niet meer,'' zegt Ivan. Maar ze moeten hun vliegtuig halen. Ze gaan het water op. De drie voelen dat er iets mis is - en beseffen even voor 12 uur dat ze gelijk hadden. Midden op open water zien ze een veel snellere boot naderen, met vijf gewapende mannen aan boord. Ze schieten in de lucht en dwingen het drietal over te stappen naar hun boot.

Ewold en Ivan moeten met de ruggen tegen elkaar zitten, Lorenzo gaat naast hen liggen. De kidnappers gooien een stuk zeil over hen heen en starten de boot - maar krijgen vrijwel direct ruzie met elkaar. Ivan: ,,Ze kwamen niet van het eiland, ze wisten niet eens goed de weg. Ze gingen eerst de kant op waar wij vandaan kwamen, daarna ineens de andere kant op.''

De twee Europeanen blijven rustig. Ze lijken rekening te hebben gehouden met dit scenario. ,,Ewold was niet bang,'' zegt Ivan. ,,Ik denk dat hij er op vertrouwde dat hij snel weer vrij zou zijn.'' Tweeënhalf uur lang varen de kidnappers met hun drie gijzelaars over open water.  Dan ziet gids Ivan van onder het zeil dat ze weer even langs de kust varen - en hij neemt de belangrijkste beslissing in zijn leven. ,,Het maakte me zelfs niet uit of ik in de rug geschoten zou worden, als ik maar niet in zo'n 'losgeldvideo' zou belanden. Ik vroeg Ewold nog even of hij mee zou gaan, maar hij bleef. Lorenzo gaf me wat geld dat hij had verstopt, de rest hadden de kidnappers al afgepakt. Toen ik opstond, fluisterde Lorenzo: 'Wat? Hier? Nu?' De kidnappers schreeuwden, ik dook onder water. Ze hadden machinegeweren met granaatwerpers, maar misschien vonden ze mij hun kogels niet waard. Of waren ze te geschokt dat ik echt ontsnapte.''

De daders

Quote

Abu Sayyaf is uit op geld, en niks anders. Ze noemen zich moslimradi­ca­len, maar ze willen helemaal geen eigen staat. It's all about money.

Filipijnen-deskundige Evert de Boer

De honderden kleine eilanden die het zuiden van de Filippijnen vormen, waren altijd al een achtergesteld gebied. De islamitische bewoners voelen zich al jaren verwaarloosd door de regering van het verder christelijke land. ,,De zorg en het onderwijs zijn er dramatisch,'' zegt Filippijnen-deskundige Evert de Boer van de Filippijnen Groep Nederland. ,,Mensen voelen zich totaal vergeten.''

De onvrede leidt in de jaren 70 tot de opkomst van moslimgroepen, die strijden voor een aparte islamitische staat. De meest radicale: Abu Sayyaf, een groep die zich in de jaren 90 voor het eerst toelegt op het ontvoeren van buitenlanders. Dat blijkt zo lucratief, dat de groep al snel een ander karakter krijgt. De Boer: ,,Het is een criminele organisatie geworden, met kidnappen als businessmodel. Ze halen miljoenen per jaar op. Daarom zijn ze ook zo moeilijk te verslaan: ze hebben grote steun onder de lokale bevolking. Die teert er op.''

Honderden ontvoeringen heeft de groep inmiddels op haar naam. Voor vissers uit de regio vragen ze doorgaans tussen de vijf- en tienduizend dollar losgeld, Indonesiërs doen al iets meer, maar westerlingen zijn de hoofdprijs: een Europeaan of Amerikaan kan tonnen of zelfs miljoenen opleveren. ,,Abu Sayyaf is gewelddadig en moeilijk te traceren, maar er is één voordeel,'' zegt voormalig FBI-onderhandelaar Chuck Regini, die betrokken was bij negen ontvoeringen door de beweging. ,,Ze zijn uit op geld, en niks anders. Ze noemen zich moslimradicalen, maar ze willen helemaal geen eigen staat. It's all about money. Dat maakt het voor een onderhandelaar makkelijker praten.''

De stilte

Een paar uur nadat gids Ivan Sarenas aan zijn kidnappers is ontsnapt, is de ontvoering van zijn twee Europese vrienden wereldnieuws. Vooral in Nederland. Ewolds vriendin Fabiola zegt tegen het AD dat ze zich niet al te veel zorgen maakt. ,,Ik heb het in de loop van de jaren wel afgeleerd om me zorgen te maken om zijn verre reizen,'' vertelt ze.

Maar na een paar dagen droogt de berichtenstroom op. Er is simpelweg geen nieuws te melden over de zaak, het ministerie van Buitenlandse Zaken zwijgt over de zaak. En de Nederlandse pers raakt intussen volledig in de ban van een mogelijke Elfstedentocht. Vier dagen na de ontvoering is Ewold Horn al uit het nieuws verdwenen.

Op de achtergrond gebeurt wél het nodige. Volgens lokale Filippijnse media brengen de kidnappers via-via een losgeldeis van 2,5 miljoen dollar over. Een bedrag dat voor de familie van Ewold Horn onmogelijk op te brengen is - en dat de Nederlandse overheid nooit zal betalen, zegt voormalig minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot. Als diplomaat en minister was hij betrokken bij diverse ontvoeringen van Nederlanders. ,,Geef je één keer toe, dan weten criminelen in de hele wereld dat ze Nederlanders moeten hebben om geld te vangen. Daar kun je als overheid gewoon niet aan beginnen.'' 

Maar, zegt Bot: dat betekent niet dat de overheid niets doet. ,,Wij onderhandelen niet, maar we kunnen de onderhandelingen wel faciliteren. Het is dan aan de omgeving van het slachtoffer om het geld bij elkaar te krijgen.''

In het geval van Abu Sayyaf zijn die onderhandelingen vaak lastig: het is een bonte verzameling groepjes, elk met hun eigen handelswijze. Regini maakte zaken mee waarin de ontvoerders soms wel een jaar van de radar verdwenen. ,,Dan ga je op zoek naar mensen in het gebied, die tegen betaling contact willen leggen. Zo kom je uiteindelijk weer in gesprek. Maar het kan heel lang duren.''

De ontsnapping

Quote

Zij snapten niks van ons en wij niks van hun. Praten tegen hun was zinloos. Je kon net zo goed tegen een hond praten

Mede-gijzelaar Lorenzo Vinciguerra
Volledig scherm
Lorenzo Vinciguerra vlak na zijn ontsnapping eind 2014 © AP
Quote

Ik heb kidnaps meegemaakt die nog langer duurden en toch goed afliepen

FBI-onderhandelaar Chuck Regini

In de jungle slijten Ewold en zijn vriend Lorenzo hun dagen. Ze slapen op de grond, wassen zich in de rivier en eten vooral rijst. Ze krijgen last van hun rug en gebit, krijgen diarree, malaria. Contact met de ontvoerders is er nauwelijks, vertelt Lorenzo Vinciguerra. ,,Zij snapten niks van ons en wij niks van hen.''

Lorenzo kan het vertellen, omdat hij ruim drie jaar na zijn ontvoering aan zijn kidnappers weet te ontsnappen. Het is op het moment dat het Filippijnse leger bezig is met een offensief tegen Abu Sayyaf. Het leidt tot een bestorming van het kampement waar ook de twee Europese vogelaars verblijven. Eén van de bewakers moet hen meenemen op de vlucht voor de militairen, maar Lorenzo weet zijn kapmes af te pakken en hem te overmeesteren. Na drie jaar lonkt de vrijheid.

Dan kijkt de Zwitser naar zijn Nederlandse vriend, die hij al 25 jaar kent en met wie hij al drie jaar in de jungle zit. ,,Dat was een vreselijk moment,'' vertelt Lorenzo een jaar na zijn ontsnapping. ,,Ewold had last van zijn rug en benen. Hij was bang dat hij ballast voor mij zou worden. Hij vond dat ik moest gaan: hij hoopte dat het leger hem met mijn informatie snel zou kunnen bevrijden.''

Door de ontsnapping van Lorenzo is ook Ewold weer even in het nieuws. De Zwitser kan de wereld eindelijk vertellen wat hen is gebeurd. ,,Twee dagen na de ontvoering wisten we al dat praten met de extremisten zinloos was. Je kunt net zo goed tegen een hond praten. We verveelden ons vooral. Het was zitten, wachten en naar de vlinders kijken. Dag in, dag uit. Ewold en ik waren bijna als een stelletje: een beetje keuvelen over niks, soms wat irritaties. We zagen nooit andere gijzelaars. Ik weet dat het nu, zonder mij, voor hem nog zwaarder moet zijn. Het is heel teleurstellend dat mijn ontsnapping hem niet ook heeft kunnen helpen.''

De hoop

Quote

Volgens onze inlichtin­gen­dienst was hij in december nog in leven. En niet ziek.

Majoor Filemon Tan

Volgende week is het precies vijf jaar geleden dat Ewold Horn verdween. Het moment valt samen met misschien wel het zwaarste offensief tegen Abu Sayyaf in de geschiedenis van de Filippijnen: de nieuwe Filippijnse president Duterte, die eerder al een oorlog tegen de drugsmaffia begon, heeft besloten om ook de kidnaporganisatie de nekslag te geven. En daarbij, zei hij vorige week, mag massaal geweld worden gebruikt - ook als dat de westerse gijzelaars in gevaar brengt. 

Maar in het gebied zelf is goede hoop dat Ewold Horn en zijn lotgenoten zullen worden bevrijd, zegt majoor Filemon Tan van de regionale legereenheid WestMinCom. ,,Onze zorg is nog steeds alle gijzelaars levend en gezond vrij te krijgen,'' zegt Tan.

En hij heeft nog groter nieuws: Ewold Horn is recent nog gezien. ,,Volgens onze inlichtingendiensten was hij in december zeker nog in leven. En hij leek in goede conditie. Dit komt van onze bronnen in het gebied zelf. Of hij ook vandaag de dag nog leeft, kan ik niet met honderd procent zekerheid zeggen. Maar dit zijn de laatste rapportages.'' 

Het ministerie van Buitenlandse Zaken wil niet ingaan op de zaak, en op advies van het ministerie zwijgt ook de familie van Horn. Al vijf jaar wachten ze op hun dierbare - maar er is genoeg reden voor hoop, zegt voormalig FBI-onderhandelaar Regini. Acht van de negen Abu Sayyaf-kidnaps waarin hij onderhandelde, liepen goed af. ,,Ik heb kidnaps meegemaakt die nog veel langer duurden en toch goed eindigden. Abu Sayyaf heeft geld en tijd in hem geïnvesteerd, en daar willen ze iets voor terug.''  

Kerstkaarten
Thuis, in het Groningse Termunten, wacht de vriendin van Ewold Horn nog altijd op haar geliefde. Kerstkaarten ondertekent ze met haar én zijn naam. Vriend Pieter 't Hart weet het al even zeker: Ewold leeft nog, ook al is er al zo lang geen teken van leven geweest. ,,We blijven in de tegenwoordige tijd over Ewold praten. Omdat ik zeker weet dat hij er nog is, en dat hij terug komt. Op een dag zit hij weer thuis naar de vogels te kijken.''