Volledig scherm
Een migrant aan boord van de Sea-Watch © AP

Wéér een patstelling op zee: 32 migranten varen al 12 dagen rond voor Malta

Al 13 dagen vaart er een reddingsschip met 32 opgepikte migranten voor de kust van Malta heen en weer. Geen land wil hen de haven in laten. Zes vragen over wéér een patstelling op de Middellandse Zee.

Volledig scherm
De onder Nederlandse vlag varende Sea-Watch 3 redde de 32 migranten zaterdag van de verdrinkingsdood. © Sea-Watch

1) Wat is er aan de hand?
Op de middag van 22 december krijgt de bemanning van de Sea-Watch 3, een reddingschip van een Duitse hulporganisatie dat vaart onder Nederlandse vlag, een melding dat er een rubberboot vol migranten in nood is. Het schip pikt op 50 kilometer van de Libische kust 32 mensen op uit het bootje en neemt ze aan boord. Nu, 13 dagen later, zitten die mensen daar nog steeds. Malta en Italië, de dichtstbijzijnde Europese landen, geven het schip geen toestemming een haven binnen te varen. De Sea Watch 3 vaart daarom zig zag heen en weer voor de kust van Malta. 

De migranten zijn vooral volwassen mannen, maar er bevinden zich ook 4 vrouwen, 3 jonge kinderen (1, 6 en 7 jaar) en 4 alleen reizende tieners aan boord. De situatie wordt nijpend, stelt de bemanning. ,,We zijn een reddingsschip, met een basisuitrusting voor korte opvang en medische verzorging. Vers water en voedsel raken nu op. We maken ons ook zorgen over de mentale en psychische toestand van onze opvarenden, die al gestrest en ondervoed waren toen ze aan boord werden gehaald”, schrijft de crew op Facebook. Rond de jaarwisseling belandde het schip in een storm, waardoor veel opvarenden zeeziek werden. ,,We moeten onmiddellijk een veilige haven in en onze gasten ontschepen.’’ Dezelfde oproep komt van de Sea Eye, ook een reddingsschip, dat momenteel met 17 opgepikte migranten in hetzelfde schuitje zit.

2) Hebben we dit al niet eerder gezien?
Yep. Afgelopen zomer dobberde de Aquarius (van Artsen zonder Grenzen) met 600 migranten aan boord een week lang voor de Italiaanse kust. Ook zij mochten niet aan land. Na een week politiek gesteggel voeren ze door naar Spanje, daar gingen de opvarenden van boord. De migranten werden verdeeld over verschillende Europese landen. Dat conflict zorgde ervoor dat er enige tijd helemaal geen hulporganisaties meer voor de Libische kust voeren.

3) Waarom wil niemand dit schip toelaten?
Italië sloot haar havens omdat het land niet langer hét aankomstland van Europa wil zijn. In 2017 kwamen er 119.00 migranten aan land. De meesten van hen stapten aan de Libische kust aan boord van een (gammel) bootje, werden ergens op zee opgepikt en naar Italië gevaren. De Italiaanse minister Salvini noemde de ngo’s die daarbij betrokken waren ‘een veerdienst van de smokkelaars’. Vandaag twitterde hij nog: ‘de Italiaanse havens zijn dicht, we hebben al genoeg nepvluchtelingen opgenomen’. Dit jaar kwamen er dan ook veel minder mensen aan in Italië: zo’n 23.000. Malta liet in de dagen voor oud en nieuw nog 249 migranten aan land, die waren opgepikt door schepen van de  eigen, Maltese kustwacht. Net zoals Italië wel migranten opneemt die worden opgepikt door de eigen kustwacht. De Sea Watch mag niet aanmeren. De landen zijn er beducht voor dat alle NGO-schepen straks naar hen toe komen.

4) En Nederland?
Sea-Watch heeft een oproep aan de Nederlandse overheid gedaan om de migranten op te nemen. Het schip is dan wel eigendom van een Duitse organisatie, maar het vaart onder Nederlandse vlag. Volgens Sea Watch maakt dat Nederland mede-verantwoordelijk. Het ministerie van Justitie en Veiligheid ziet dat anders, maar is wel op zoek naar een oplossing. Nederland wil enkele van de 32 opvarenden opnemen als andere Europese landen dat ook doen. Die gesprekken lopen nog. Laatste stand van zaken: ook Duitsland, Portugal  en Frankrijk zouden mee willen doen. Maar dat lijkt nog niet genoeg. De laatste ontwikkeling: de stad Napels zou het schip wel willen toelaten. Het linkse stadsbestuur is het niet eens met het beleid van Salvini.

5) Zijn de mensen op die boot vluchtelingen of migranten?
Volgens Sea Watch komen de opvarenden onder meer uit Congo, Sudan, Libië en Egypte. Persbureau AFP noemt ook Nigeria en Ivoorkust. Dat zijn geen landen van waaruit vluchtelingen vanwege oorlog (Syrië) of mensenrechtenschendingen (Eritrea) vrijwel zeker asiel krijgen in Europa. Wel krijgen mensen uit bijvoorbeeld Sudan of Libië soms op individuele basis asiel. De meeste migranten uit Afrikaanse landen als Ivoorkust krijgen geen asiel, maar ze worden ook zelden direct teruggestuurd. Ze belanden vaak in de illegaliteit in Zuid-Europa en vinden zwart werk in de landbouw in Italië of Spanje.

Volledig scherm
Migranten slapen aan boord van de Sea-Watch © @facebook Sea-Watch

6) Krijgen we nog meer van dit soort patstellingen op zee?
Ongetwijfeld. Ondanks alle EU-programma’s om te voorkomen dat Afrikanen de overtocht wagen, wachten er in Libië nog steeds duizenden mensen op hun kans. En Sea-Watch is niet van plan te stoppen. ,,We hadden er angst voor dat dit zou gebeuren, maar kustland moeten volgens internationale regels een veilige haven bieden en we willen toch in een samenleving terecht komen waarin de overheid haar eigen regels niet naleeft?”, zegt een woordvoerder. 

Het aantal boten dat wordt aangetroffen op dit deel van de Middellandse Zee, is wel fors gedaald en daarmee ook het aantal mensen voor wie redding te laat komt en die verdrinken. De trend van de afgelopen maanden is dat steeds meer mensen Europa proberen te bereiken vanuit Marokko. Ze proberen van daaruit de korte overtocht naar Spanje te wagen. Dat lukte in 2018 ruim 55.000 mensen.

Volledig scherm
Kerstavond, 24 december, op de Sea-Watch. © AP
Volledig scherm
Kerstavond, 24 december, op de Sea-Watch. © Sea-Watch