Volledig scherm
Fidan Ekiz: 'Wat de uitslag ook zal zijn, chaos blijft er toch.' © ANP Kippa

'Wie er ook wint, het wordt chaos'

Ze volgde veel Turkse verkiezingen. Maar zo spannend en intens als nu was het nog nooit, zegt tv-maker en columnist Fidan Ekiz. ‘Ze vragen hier: waarom stemmen al die Turken in Nederland op Erdogan?’

Quote

De oppositie voelt: dit is onze kans

Fidan Ekiz

,,Vanochtend sprak ik twee jonge vrouwen. De één zei: als Erdogan wint, is alles verloren. Dan heeft deze generatie geen hoop en geen vrijheid meer. De ander zei: als Erdogan verliest, is alle hoop weg. Hij is onze leider, dankzij hem heb ik de vrijheid om overal een hoofddoek te dragen. Dat enorme verschil tussen die twee vrouwen staat symbool voor wat hier aan de hand is: een totaal verdeeld land, waarin iedereen bang is voor wat er gaat gebeuren.

Alles voelt anders dan bij vorige verkiezingen in Turkije. Ik ben hier om een documentaire te maken over de verkiezingen, en wat er daarna gaat veranderen. Ik wist dat er veel op het spel staat, maar ik had niet gedacht dat het hier zo intens leefde. Elk gesprek gaat erover. Of ik nu in een taxi zit, over straat loop of bij de bakker ben: overal hoor ik de namen van Erdogan en zijn belangrijkste rivalen. Ik heb het nog nooit zo fel en emotioneel meegemaakt.

Echt verdiepen

Volledig scherm
President Recep Tayyip Erdogan tijdens een speech voor zijn aanhangers in Istanboel, vorig jaar. © AFP

Het gevoel is hier totaal anders dan in de Turkse samenleving in Nederland. Daar hoor je vooral de Erdogan-aanhangers, tegenstanders blijven grotendeels stil. Maar hier is dat totaal anders. Erdogan-critici vragen mij ook allemaal hoe het kan dat zoveel Nederlandse Turken op hem stemmen: weten ze dan niet hoe erg de situatie hier is? Hoe slecht de economie er aan toe is, hoeveel vrijheden zijn afgepakt? Ze zeggen: laat die mensen zich eens echt verdiepen in hoe het hier gaat, voor ze hun stem weer aan Erdogan geven.

De oppositie voelt dat dit hun kans is. Ze zijn feller dan ooit, en er is nu eindelijk een coalitie van al zijn belangrijke tegenstanders, die het gezamenlijk tegen hem opnemen. Al vraagt iedereen zich af hoe dat moet gaan, want het zijn partijen die niets met elkaar gemeen hebben, behalve hun afkeer van Erdogan. Ik vind het bijna ontroerend om te zien dat zulke uiteenlopende partijen samen optrekken, maar Koerden en nationalisten samen in één regering? Hoe gaat dat ooit stand houden?

Chaotisch

Quote

Mensen zijn bang dat al die woede straks naar boven komt

Fidan Ekiz

Bij Erdogans aanhangers proef ik vooral een enorme angst voor wat er na een eventuele nederlaag zou gebeuren. Erdogans campagne was heel defensief en gericht op angst: jullie hebben geen idee wat er gebeurt als ik verdwijn. En als je een bedrijfje hebt, en je moet kiezen tussen de zekerheid van Erdogan en de onzekerheid van wat er anders gaat komen… Dan ben je daar gevoelig voor. Dat begrijp ik heel goed.

De uitkomst zal hoe dan ook chaotisch worden. Als Erdogan verliest, ontstaat een heel ingewikkelde situatie: hij heeft zijn mensen op alle cruciale plekken gemanoeuvreerd, van politie tot rechtspraak, hij heeft het hele systeem in handen. Wat gebeurt er als dat systeem ineens geleid wordt door een vijand van Erdogan? Mensen zijn bang dat dat chaos oplevert.

Gigantisch

Maar als hij wint, zal de teleurstelling bij de oppositie gigantisch zijn, juist omdat ze hun kans nu zo ruiken. Er borrelt hier zoveel onvrede, mensen sparen hun woede op. En als hij wint, dan is de maat vol, en mensen vrezen dat al die woede dan naar boven komt.

Eigenlijk is dat de verdrietige conclusie: wat de uitslag ook zal zijn, chaos blijft er toch. Want elke machthebber in dit land maakt dezelfde fout: die wil afrekenen met de groep die daarvoor aan de macht was. Omdat het land zo gepolariseerd is, zal het nooit politiek stabiel kunnen worden. Dat is wat ik hier veel hoor – en ik ben bang dat het nog waar is ook.’’