Volledig scherm
Yvonne Snitjer zit al twee weken in een Libische cel. © Getty/Inzet: Privéfoto

Yvonne wilde in haar eentje Libië redden

De Nederlandse Yvonne Snitjer (48) zit al twee weken in de cel in Libië. Ze was door iedereen gewaarschuwd, maar bleef het gevaarlijkste land ter wereld trouw. ,,Het is een wonder dat het niet eerder fout ging.''

Ze hebben het haar allemaal wel een keer gezegd. Vrienden, familieleden, het ministerie van Buitenlandse Zaken: allemaal maakten ze zich zorgen. ,,Yvonne had al lang moeten vertrekken uit Libië", vertelt Elisabeth van der Steenhoven, die haar al jaren kent. ,,En dat wist ze zelf ook. Maar ze wilde haar vrienden niet verraden.''

Twee weken zit Yvonne Snitjer nu in een cel in Libië. Ze werd aangehouden toen ze foto's maakte van ongeregeldheden in Tripoli. Het ministerie van Buitenlandse Zaken probeert haar voor zover mogelijk bij te staan: Libië is een van de meest chaotische landen ter wereld. Maar als het er zo gevaarlijk is, wat deed de alleenstaande Nederlandse er dan? En waarom nam ze zulke grote risico's?

Bevlogen

Volledig scherm
Yvonne Snitjer © Privéfoto

Snitjer begint haar loopbaan in 2000 bij het Rode Kruis, waar ook haar echtgenoot werkt. ,,Een enorm bevlogen vrouw, altijd bezig om mensen te helpen'', zegt oud-collega Merlijn Stoffels. En haar hulpvaardigheid blijft niet beperkt tot kantooruren. Haar woning in Alphen aan den Rijn, waar ze eerst samen met haar man woont, wordt na hun scheiding steeds meer een opvanghuis voor mensen in nood. ,,Er woonden altijd mensen bij haar in huis", vertelt haar vriendin Jeanette Borger. ,,Ik zocht een keer onderdak voor een Poolse kennis: nou, die was meteen welkom. Een vergoeding hoefde ze niet.''

In 2011 komt Libië in haar leven. Snitjer leidt voor het Rode Kruis de opvang van 25 Libiërs die tijdens de revolutie gewond zijn geraakt en in Nederland mogen herstellen. ,,Daar gebeurde iets", zegt oud-collega Stoffels. ,,Ze raakte in de ban van de verhalen van die mensen. In korte tijd ontwikkelde ze een enorme voorliefde voor Libië. Het liet haar niet meer los. Ook intern begon ze veel aandacht te vragen voor Libië. Ze ging erin op.''

Nieuwe toekomst

Snitjer brengt al snel haar eerste bezoek aan het land, dat een nieuwe toekomst zoekt na de val van leider Khadaffi. Ze maakt er vrienden, stelt haar huis in Alphen open voor Libische vluchtelingen. ,,Ze konden allemaal bij haar terecht'', vertelt Van der Steenhoven, directeur van een hulporganisatie in de regio. ,,Ze hielp die mensen met haar laatste centen.'' Snitjer vindt dat Libië te weinig aandacht krijgt: ze bestookt Kamerleden met tweets over de situatie in het land. Alleen al VVD- Kamerlid Han ten Broeke stuurt ze er dertig. Ze wil een ontmoeting, maar die komt er niet.

Daar blijft het niet bij. De Alphense ontwikkelt het idee om in de Libische hoofdstad Tripoli een educatief centrum op te zetten, waar ze Libiërs met verschillende achtergronden wil helpen met traumaverwerking. Ze schrijft een eerste plan, een document van dertig kantjes, dat ze deelt met vrienden en kennissen. ,,Ik begreep het niet zo goed", zegt vriendin Jeanette Borger. ,,Maar zij was er helemaal vol van. Ze wilde maar één ding: naar Libië.'' Een andere Alphense kennis, Adrie den Hertog: ,,Ze was er zo fanatiek over dat ik een beetje afstand nam. Waarom zou je alles opgeven om naar zo'n levensgevaarlijke plek te gaan?''

Vaker gewaarschuwd

Dat vraagt het ministerie van Buitenlandse Zaken zich ook af. Een woordvoerder van het ministerie wil er niet op ingaan, maar betrokkenen bevestigen dat Buitenlandse Zaken de Alphense diverse keren heeft gewaarschuwd: ga niet alleen in Libië wonen. Drie jaar na de val van Khadaffi wordt het land geteisterd door een stammenstrijd, milities verdienen kapitalen met het kidnappen van westerlingen. Van der Steenhoven, zelf ook actief in Noord-Afrika: ,,We hebben het haar allemaal afgeraden, ik ook. Ik deel haar belangstelling voor de regio, maar ik zou het nooit hebben gedaan. Veel te gevaarlijk. Zeker voor een westerse vrouw."

In 2015 is haar vertrek definitief. Ze verkoopt haar huis in Alphen en verhuist naar Tripoli, waar ze een bescheiden flat betrekt in de wijk Znata. ,,Amper meubels, geen airco en geen tv", vertelt E., een Libische vriend van Snitjer die niet met naam genoemd wil worden. Vanuit het appartementje begint ze haar gedroomde educatieve centrum, 'Al Eureka', waarmee ze bijeenkomsten organiseert in cafés of bij mensen thuis. Zeko Reko Obaid, een Libische fotograaf, bezoekt een van de eerste workshops in 2016, in een zaaltje boven een restaurant. ,,Het was niet druk, hooguit twintig mensen'', vertelt hij. ,,Yvonne vertelde over hoe mensen van verschillende achtergronden bij elkaar kunnen komen. Hoe we het verleden achter ons kunnen laten. Ik vond het heel mooi.''

Quote

We hebben het haar allemaal afgeraden. Veel te gevaarlijk. Zeker voor een westerse vrouw

Elisabeth van der Steenhoven, directeur hulporganisatie

Schaal

Volgens Elisabeth van der Steenhoven zijn de workshops van Snitjer 'kleinschalig, maar belangrijk'. ,,Juist op heel kleine schaal kunnen mensen van verschillende achtergronden weer bij elkaar komen. Door te praten over hun verdriet, hun ervaringen. Een burgeroorlog los je niet alleen op met grote ingrepen, maar ook met heel kleinschalig werk op de grond. Dat deed Yvonne. Misschien niet heel professioneel, maar wel waardevol.''

Volledig scherm
Yvonne Snitjer © Privéfoto


Hoewel het gevaar per dag toeneemt, kidnaps en aanslagen aan de orde van de dag zijn, is Snitjer gelukkig. 'Ik denk dat ik op dit moment de meest gelukkige vrouw op aarde ben', schrijft ze in maart op Facebook. Maar ze heeft ook moeilijke momenten, vertelt vriend E. ,,Ze was teleurgesteld dat ze weinig hulp kreeg uit Nederland. Overal waar ze aanklopte, bleef de deur dicht.'' Snitjer beseft bovendien wel degelijk hoe groot het gevaar is, zegt Van der Steenhoven. ,,Maar ze wilde niet weg. Uit solidariteit met alle Libiërs die niet weg konden.''

Op vrijdag 26 mei gaat het mis. 's Ochtends schrijft Snitjer op Facebook over gevechten in de buurt van haar flat. Ze suggereert dat ze die dag een vreedzaam protest wil organiseren, waarbij mensen stil een boek gaan lezen om te protesteren tegen het geweld. Of ze dat ook doet, is onduidelijk. Om 21.30 uur 's avonds wordt ze voor het laatst gezien in café Roma, in het oude centrum van Tripoli.

Alarm

Quote

Wat ze heeft gedaan, was onverstan­dig. Maar ze riskeerde haar leven om mensen te helpen

Elisabeth van der Steenhoven, directeur hulporganisatie

Twee dagen later slaan haar Libische vrienden alarm, omdat Snitjer haar telefoon niet meer opneemt. Tientallen Libiërs vragen via sociale media om aandacht voor haar vermissing.

In Nederland wachten haar vader, familie en vrienden op nieuws. Dat komt vijf dagen na haar verdwijning: de Libische autoriteiten laten Nederland weten dat Snitjer is gearresteerd. Omdat ze opnames maakte van een gevecht in de stad. Haar vriend E. zegt inmiddels kort telefonisch contact met haar te hebben gehad. ,,Ze hebben haar eerst ondervraagd over die opnames, daarna over allerlei andere dingen: haar visum, haar autopapieren. Dagenlang.''

Voor het ministerie van Buitenlandse Zaken is de kwestie ingewikkeld. De contacten met de nieuwe Libische regering zijn beperkt en de Nederlandse ambassade is nog altijd gesloten.

Bezoek in cel

Na een week vol onderhandelen slaagt een lokale Libische medewerker van de ambassade er afgelopen donderdag in om Snitjer te bezoeken in de gevangenis in Tripoli. Het ministerie wil niet veel kwijt over het bezoek. ,,Maar we doen alles om haar zo goed mogelijk bij te staan in deze ingewikkelde situatie", zegt een woordvoerder.

Van der Steenhoven is opgelucht. ,,We dachten dat ze ontvoerd was, dus dit is beter. Het is een wonder dat het niet eerder fout is gegaan met Yvonne. Wat ze heeft gedaan, was onverstandig. Maar ze riskeerde haar leven om mensen te helpen."

In een eerdere versie van dit verhaal, dat ook in de papieren krant verscheen, zijn abusievelijk citaten van Elisabeth van der Streenhoven onjuist weergegeven.