Zimbabwaanse oud-president Robert Mugabe (95) overleden

VIDEOOud-president Robert Mugabe (95) van Zimbabwe is overleden. Dat heeft zijn familie gemeld, zo schrijft de BBC. Mugabe was al geruime tijd ziek. Het huidige staatshoofd Emmerson Mnangagwa bevestigde zijn overlijden via Twitter.

De oud-president zou de laatste maanden zijn behandeld in een ziekenhuis in Singapore voor een niet nader toegelichte ziekte. Voordat hij in 2017 aan de kant werd gezet was hij het oudste (destijds 93) regerende staatshoofd in de wereld. Het levensverhaal van Robert Mugabe verliep langs een vaker vertoonde lijn: van bevlogen revolutionair (hij verklaarde ooit een marxistische, leninistische maoist te zijn) en gevierd onafhankelijkheidsstrijder werd hij tenslotte een gevreesd dictator. Mensenrechtenorganisaties hadden de laatste decennia enorme kritiek op de manier waarop hij korte metten maakte met andersdenkenden. Mugabe meende op het laatst dat hij en zijn familie een goddelijk recht hadden op het bestuur van Zimbabwe. ,,Alleen God, die me heeft aangesteld, kan me wegsturen. Niet de partij, niet de Britten. Alleen God", verklaarde hij in 2008. Mugabe wilde de macht overdragen aan zijn tweede vrouw, Grace. Daar ging het fout, het leger kwam in opstand en Mugabe werd tot zijn eigen verbijstering afgezet.

Volledig scherm
Robert Mugabe (uiterst links) op de Klimaattop in den Haag in 1989. Naast hem onder meer koningin Beatrix, de Jordaanse koning Hoessein, de Franse president Francois Mitterrand, de Egyptische president Mubarak, premier Lubbers en bondskanselier Kohl. © AFP

Rhodesië

Robert Gabriel Mugabe werd op 21 februari 1924 geboren in Harare in wat toen nog Zuid-Rhodesië heette. Dat was een Britse kolonie. Hij ging bij katholieke missionarissen naar school. Zijn vader liet het gezin in de steek toen Robert 10 was en hij werd opgevoed door een grillige en emotioneel beschadigde moeder, schrijft biograaf Heidi Holland. De briljante student studeerde af in onder meer rechten, bestuurskunde en economie. In 1965 raakte hij betrokken bij het onafhankelijkheidsproces in Zuid-Rhodesië waar zeven jaar oorlog aan vooraf ging. Hij was de tweede president van Zimbabwe na de onafhankelijkheid en was 37 jaar aan de macht. De oud-president stapte twee jaar geleden op toen het parlement een afzettingsprocedure tegen hem begon. Toenmalig vice-president Mnangagwa volgde hem op.

Volledig scherm
President Robert Mugabe hand in hand met president Nelson Mandela tijdens een staatsbezoek. © REUTERS

Aanvankelijk had Mugabe vooral in linkse kringen een heldenstatus, vanwege zijn verleden als verzetsstrijder tegen het koloniale Britse bewind en daarna zijn aanvankelijke politiek van verzoening. Ook wierp hij zich op als kampioen van Afrika. Het beeld van Mugabe kantelde toen hij van zijn land een dictatuur maakte en eind vorige eeuw een gewelddadige campagne begon tegen de witte boeren van Zimbabwe, die met veel geweld van hun land werden verdreven. Homofielen in Zimbabwe verketterde hij als ‘erger dan honden'. 

Held

Volledig scherm
Robert en Grace Mugabe in 2017. © AFP

In grote delen van Afrika was, bleef en blijft Robert Mugabe echter wel een held al was het alleen maar omdat hij er - anders dan de verzoenende Mandela -  op bleef hameren dat de voormalige koloniale machten uit het westen onvoldoende berouw zouden hebben getoond voor de talloze misstanden en uitbuiting in de koloniale periode. Veel westerse landen profiteren nog steeds van de Afrikaanse rijkdommen, zei Mugabe steeds. Hij mocht daarbij graag provoceren en verklaarde zich daarom solidair met een van Donald Trumps omstreden verkiezingskreten (‘Amerika voor de Amerikanen’), juist omdat hij zelf ooit campagne voerde met dezelfde slogan 'Zimbabwe voor de Zimbabwanen’. Volgens Mugabe-kenner Martin Meredith die een boek over hem schreef was Robert Mugabe nooit geobsedeerd door geld of rijkdom, wel door macht.

Economisch gezien richtte hij Zimbabwe te gronde door wanbeheer en corruptie. Begin deze eeuw werd het Afrikaanse land getroffen door hyperinflatie, waardoor de Zimbabwaanse dollar al zijn waarde verloor. Mugabe liet Zimbabwe na zijn heerschappij achter als een van de armste landen ter wereld.

Residenties

Volledig scherm
Oud-president Robert Mugabe is op 95-jarige leeftijd overleden. © Reuters

Zelf leefde hij er overigens goed van. De bankrekening van de Mugabes wordt weliswaar geschat op een bescheiden tien miljoen dollar, maar daar komen een veelvoud aan extravagante bezittingen bij. In eigen land bezitten ze vijf residenties waaronder het met goud en marmer overladen luxe paleis in de wijk Borrowdale. Een complex met 25 badkamers, gebouwd door een Servisch bouwbedrijf dat veel opdrachten krijgt in Zimbabwe en deels betaald door China. Mugabe liet al een villa bouwen bij Kutama, zijn geboortedorp tachtig kilometer ten noordwesten van Harare. Veel kritiek was er op de verspilling door zijn tweede vrouw, Grace, zijn ex-secretaresse, 41 jaar jonger dan de toenmalige president. Zij genoot in Zimbabwe weinig vleiende bijnamen als ‘Dis Grace’ en ‘The Country’s First Shopper’. Mevrouw Mugabe verwondde ooit een fotograaf die haar extreme uitgaven vastlegde in Hongkong door hem te slaan met vingers vol diamanten ringen. 

Blok: zeer gemengde gevoelens over Mugabe
Minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken denkt met zeer gemengde gevoelens terug aan de overleden Zimbabwaanse oud-president Robert Mugabe. Mugabe heeft volgens hem een grote rol gespeeld in de onafhankelijkheid van Zimbabwe, maar was daarna verantwoordelijk voor een ,,zeer bedenkelijk mensenrechtenregime”.