Volledig scherm
Anna Boender Zij verloor eerst haar man bij een ongeluk, toen een dochter aan een ziekte en vervolgens nog een dochter bij een ongeluk. © Frank Jansen

Anna Boender verloor haar man bij een ongeluk en vervolgens twee dochters

Anna Boender (62) verloor haar man bij een ongeluk en vervolgens twee dochters. Haar eerste dochter stierf de wiegendood. De tweede, een gelukkige studente psychologie, viel van een balkon tijdens een vakantie. Na de wanhoop, boosheid en verdriet is Boender de intense pijn echt gaan vóelen en begeleidt nu anderen bij verlies en rouw.

'Ik was eind jaren tachtig een paar maanden zwanger van mijn derde kind toen er twee mannen aan de deur stonden. Ze kwamen vertellen dat mijn man een ernstig auto-ongeluk had gehad. In Frankrijk. Ik ben naar Frankrijk afgereisd en naar het ziekenhuis gegaan waar hij in coma lag. Hij is later overleden aan de gevolgen van dat ongeluk. Het dochtertje van wie ik toen in verwachting was, overleed anderhalf jaar later. Ze was het zusje van mijn twee jongens die toen 5 en 9 jaar waren. Zeven maanden was ze, toen ik haar dood in haar bedje vond. Overleden aan de wiegendood. Ik ben zó gelukkig met haar geweest. Ze was een zegen na de moeilijke maanden na het fatale verkeersongeluk van mijn toenmalige man. Haar dood was zo'n schok.''

Quote

Maar toen ik na twintig jaar worstelen met pillen en psychia­ters het grootste gedeelte van het eerdere verlies had verwerkt, ging zij dood.

Anna Boender

,,Na haar overlijden was er alleen maar wanhoop, radeloosheid, boosheid, waanzinnigheid, diep verdriet en intense pijn. Ik was toen absoluut niet zo rustig als ik nu ben. Ik was alleen maar bezig met overleven. Ik ben van de ene naar de andere hulpverlener gegaan. Toen bleek dat zij mij niet konden helpen, ben ik heel veel gaan doen aan zelfontwikkeling. Trainingen, therapieën en opleidingen. Hoe ik dat heb gedaan, weet ik niet meer. Een gezin, rouwen, leren. Het was de enige optie die ik had om met het verlies en verdriet om te gaan. Ik ging werken in de gezondheidszorg met veelal zieke en kwetsbare mensen en heb daarin toen de enorme kracht ervaren van compassie. Uit een nieuwe relatie heb ik nog een dochter gekregen. Maar toen ik na twintig jaar worstelen met pillen en psychiaters het grootste gedeelte van het eerdere verlies had verwerkt, ging zij dood.''

Traumatisch

,,Ze was 22 toen ze is verongelukt op vakantie in Portugal. Ze is van een balkon gevallen, van een huis van vrienden. Mijn dochter was een gelukkig mens, studeerde psychologie in Leiden. Een week heeft ze in coma gelegen en ze is nooit meer bij kennis gekomen. Voor die vrienden is haar dood ook heel traumatisch geweest. Zo'n verlies voelt alsof er een krater in je lichaam wordt geslagen. Ook omdat het verliezen van je kind zo plotseling is. Er is geen ziekbed aan vooraf gegaan. Ik heb geen afscheid van haar kunnen nemen. Zo'n enorme schok gaat letterlijk in je lichaam zitten. Ik heb me nooit afgevraagd waarom mij dit allemaal moet overkomen. Ik realiseerde me dat dit verlies en verdriet zó groot is, dat ik niet in die gedachte moet blijven hangen. De pijn zit in je lichaam en die moet je toelaten. Dat is misschien moeilijk uit te leggen, maar kort samengevat is het alleen maar vóelen. De pijn die in je lijf zit voelen. Want daar zit het. Alles wat je wegstopt, gaat onder je huid zitten. Daarvan word je ziek. Daarvan krijg je kwaaltjes en pijntjes. Op het moment dat je je gaat identificeren met die kwalen, de pijntjes en het 'drama', hang je. Daar word je niet gelukkig van.''

Quote

Zowel mediteren als schrijven, dwingt je om volledig in dat moment te zijn en niet weg te vluchten in je gedachten.

Anna Boender

,,Ik realiseerde me dat ook ik twintig jaar allerlei kwaaltjes heb gehad. Het was het trauma dat ik niet echt had gevoeld. De oplossing is de rauwe pijn terugbrengen naar je lijf, want daar zit uiteindelijk de pijn van het verlies. Door te voelen, blijf je erbij en kan je de emoties die daarbij vrijkomen hun werk laten doen. Daar zijn technieken voor en die gebruik ik in mijn praktijk bij het begeleiden van mensen die rouwen. Daarin ligt de bevrijding. In het volledig accepteren van hoe het voelt. Acceptatie is het sleutelwoord.'' 

Meditatie

,,Alle gedachten en de pijn over het verlies kunnen in je hoofd nergens naar toe. Je wilt er aan ontsnappen, maar die gedachten zijn te dwingend en blijven malen. De enige plek waar je naar toe kan is je lichaam. Dat wil gevoeld worden. Meditatie is een belangrijk instrument. Tijdens het mediteren moet je 'blijven' en accepteren wat zich op het moment voordoet. Het leert je alert, wakker, te blijven in hectische situaties. Net zoals schrijven. Schrijven is zo louterend. Zowel mediteren als schrijven, dwingt je om volledig in dat moment te zijn en niet weg te vluchten in je gedachten.''

,,Wij leren hier in het westen als kind al dat alleen fijne dingen de volle aandacht krijgen. Kijk maar naar Facebook. Iedereen heeft het fijn, leuk, gezellig, verdient goed, is op een mooie vakantie. Nare dingen moeten weg uit ons leven. We worden geleerd: dit is fijn en dat is niet fijn. Maar hoe harder je iets gaat wegduwen, hoe harder het terug komt. En uiteindelijk krijgt iedereen te maken met ellende. Reageren op ellende en ziekte is moeilijk. Je hoort vaak als iemand vertelt over zijn ziekte als reactie: 'vreselijk!'. Die reactie drukt de zieke neer in somberte. Met 'vreselijk' toon je geen compassie. Het is juist zo fijn als je kan zeggen dat je meevoelt met iemand. Het is fijn als je vraagt en begrijpt waarmee je iemand kan helpen. Dat 'vreselijk' slaat onmiddellijk de deur dicht en dan hoef je er dus ook niet meer over te praten. Daarom wil ik ook het taboe op het verlies van een kind weghalen. Mijn eigen proces is daarbij mijn grootste leermeester. Wat bijzonder dat jij nu heelmeester opschrijft in plaats van leermeester. Het is beide.''

,,Compassie en inlevingsvermogen is zo belangrijk in de hulpverlening. Mensen die een kind hebben verloren, krijgen vaak heel rare reacties. Natuurlijk is dat het onvermogen van de anderen, dat weet ik. Maar het is wel heel pijnlijk. Mensen gaan moeilijk om met zulke pijn van anderen. Het moet weg. Niet over praten. Of mensen gaan juist zeggen wat je moet doen. Of ze trekken het zelf niet. Dat heb ik ook ervaren bij hulpverleners.''

Quote

Maar op het moment dat ik me bewust ben van die angst en ik ook daadwerke­lijk bereid ben die te voelen, laat de angst mij los.

Anna Boender

,,Ik doe ook heel fijne dingen. Ik heb een kleinzoon. Hij is 2,5 jaar en is twee dagen in de week bij mij. Je hebt zijn kinderstoel vast wel zien staan. Er is ook nog een kleindochter op komst van mijn andere zoon. Nee, die kleinkinderen voelen niet als vervanging van mijn verloren kinderen. Ze zijn een geschenk, dat absoluut wel. Door dat kleine mensje besef ik wel weer heel erg de kwetsbaarheid van het bestaan. Natuurlijk ben ik bang dat hem iets zal overkomen. Ik weet dat die angst er is en die zal er altijd zijn. Maar op het moment dat ik me bewust ben van die angst en ik ook daadwerkelijk bereid ben die te voelen, laat de angst mij los.''

,,Ik kan ook heel erg genieten, hoor. Van de kinderen. Van mijn tuin. Het zijn altijd twee kanten van dezelfde medaille. Het klopt wat je zegt: hoe groter de pijn, hoe meer je kan genieten. Natuurlijk heb ik het soms nog heel moeilijk. Maar dan ga ik mezelf verwennen. Lekkere koffie maken, iets leuks doen en mezelf niet straffen met het stemmetje dat zegt dat ik mij anders zou moeten voelen dan ik mij op dat moment voel.''

,,Ik ben momenteel bezig een boek te schrijven over mijn eigen verwerkingsproces. Eerst over het overlijden van mijn oudste dochter, de vele jaren daarna van chaos en wanhoop. En hoe ik nu in staat ben mijzelf en daardoor het verdriet te dragen na de dood van mijn laatste dochter in 2012. Het verdriet om het verlies van mijn dochters blijft hetzelfde. Wat het verschil maakt, is hoe ik er nu mee omga. Door niet weg te lopen van mijn verdriet, maar door het te voelen is er geen lijden. Iedereen heeft zijn eigen rouwproces. Maar het is zo fijn als je kan zeggen wat je nodig hebt van een ander daarbij. Ik weet heel goed wat ik nodig heb en wat ik niet nodig heb. Daar heb ik een harde leerschool in gehad.''

Kwetsbaar

,,Ik draag het boeddhisme een warm hart toe. Ik ontdekte het boeddhisme in 2004 toen ik bij iemand het Tibetaanse boek van leven en sterven tegenkwam. Dat maakte heel veel indruk. Boeddhisten hebben een prachtig woord voor de kracht van een gebroken hart. Nyingje, dat 'de wijsheid van het hart' betekent. Ik heb mijn praktijk voor verliesverwerking daarom zo genoemd. Vanuit je hart leven vraagt moed. Moed om kwetsbaar te zijn, en radicaal eerlijk naar jezelf te kijken. Het leert je het leven te accepteren hoe het leven is.''

Wil jij ook als eerste op de hoogte zijn van breaking news in jóuw regio? Zet dan je pushnotificatie aan!

In samenwerking met indebuurt Den Haag

Den Haag

Poll

Zou jij in de Pim Fortuynstraat willen wonen?

Zou jij in de Pim Fortuynstraat willen wonen?

  • Ja (64%)
  • Nee (25%)
  • Geen mening (11%)
7318 stemmen