Volledig scherm
Esther Hessing staat met camera in de aanslag bij Koffiehuis Statenplein. © Jacques Zorgman

Fotografe legt 'gekke' koffietentjes vast

'Môguh, bakkie?' Reymond Louis begroet zijn klanten in koffiehuis Statenplein. Het AD spreekt hier de Haagse fotografe Esther Hessing. Zij heeft voor een prijswinnende fotoserie koffiehuizen in Den Haag vastgelegd.

Quote

Ik vond het heel normaal dat ze hier zijn, op al die vreemde plekken

Esther Hessing
Volledig scherm
Het Hoekje aan de Zichtenburglaan. © Esther Hessing
Volledig scherm
Een glaasje melk mag ook gewoon bij De Aanloop aan het Jonckbloetplein. © Esther Hessing

Het is 10.00 uur 's ochtends en het koffiehuis, in de middenberm van het Statenplein, is gezellig gevuld. Op elke tafel staat een flinke pot suiker. De voornamelijk vaste gasten drinken een 'bakkie', lezen in het licht van Tiffany-achtige lampen de krant en roken op het terras een sigaretje.

,,Ik fotografeer graag de gewone dingen. Plekken waar mensen voorbij lopen, maar nooit bij stilstaan. Ik deed dat zelf ook met koffiehuizen. Ik vond het heel normaal dat ze hier zijn, op al die vreemde plekken. Totdat een vriend van mij ineens zei: Wat gek, al die koffietentjes!''

Winnaars
De 45-jarige Esther Hessing is met haar fotoreeks één van de vier winnaars van de competitie voor documentairefotografie van Vrij Nederland en DuPho. Vooral de vreemde locaties van de vele koffietentjes inspireerden de fotografe. ,,Ze staan vaak in de middenberm, waar auto's en trams dichtbij voorbij razen. Sommige koffiehuizen hebben niet eens een stoep. Je staat gelijk op straat. Die locaties maken de koffiehuizen zo apart. Ik heb ze daarom ook in hun natuurlijke omgeving vastgelegd.''

De fotografe heeft ook een aantal bezoekers op de gevoelige plaat vastgelegd. Dat was nog een flinke uitdaging, want net zoals wij nu op het Statenplein merken is een vreemdeling een echte attractie. De vaste klanten vragen zich af wie je bent en wat je komt doen. ,,Overal was iedereen heel gastvrij. Ik werd gelijk uitgenodigd voor een kopje koffie, maar ik was ook het middelpunt van de belangstelling. Daardoor kon ik niet onzichtbaar zijn en was fotograferen soms lastig. Ook waren sommige klanten argwanend. Bij één koffiezaakje ging bijvoorbeeld ineens het bier onder de tafel, dat vonden ze niet netjes staan op de foto'', zegt de vrolijke fotografe.

Halve cirkel

Quote

In de meeste koffieten­ten loopt de eigenaar rond met een koffiekan

Esther Hessing
Volledig scherm
De Kleine Staat aan de Statenlaan. © Esther Hessing

Vaak word je, als je een koffietent binnenstapt, direct bij het gesprek betrokken. De meeste zaken zijn zo ingericht dat iedereen in een halve cirkel zit en er dus makkelijk wordt gepraat. Het Statenplein is één van de grootste koffiehuizen. Die biedt dan ook enkele wat meer afgezonderde zitplaatsen. Ook hebben ze behalve filterkoffie een kopje voor 1,50 euro en koffie uit een 'modern apparaat' voor 2 euro. ,,In de meeste koffietenten loopt de eigenaar rond met een koffiekan, die al heel de ochtend op een warmhoudplaatje staat'', zegt Hessing lachend.

,,Ook een leuk detail. Hier wordt de koffievoorraad bewaard in de banken waarop we zitten.'' De fotografe kreeg bij haar bezoek aan deze koffietent de vraag of de eigenaar even onder haar rokje mocht kijken. Hij moest 'gewoon' even bij de koffie zijn.

Maar de koffiehuizen verdwijnen langzaamaan uit het straatbeeld. Buiten Den Haag zijn ze bijna niet meer te vinden. Het fenomeen heeft wel een mooie geschiedenis. Vroeger kregen de arbeiders in de kroeg hun salaris uitbetaald. Het meeste geld ging vervolgens op aan drank. De Bond tegen Alcoholmisbruik richtte daarom de alcoholvrije koffietent op. De arbeiders kregen daar hun loon en konden voor een paar cent een kopje koffie krijgen.

Haagse kak
In Den Haag zijn de koffiehuizen bewaard gebleven, vooral dankzij de zogenoemde Haagse kak. De rijkeren waren er niet van gediend dat de arbeiders hun meegebrachte lunch opaten in het huis waarin ze werkten. Restaurants en andere horeca in de omgeving wilden natuurlijk niet dat de werklui hun eigen boterhammetje op gingen peuzelen. Gelukkig was daar het koffiehuis. Daar konden zij wél hun eigen lunch opeten en voor weinig een kopje koffie drinken.

Quote

Er zijn steeds minder koffiehui­zen en ooit zullen ze natuurlijk verdwijnen

Esther Hessing
Volledig scherm
Koffiehuis Cora aan de Aagje Dekenlaan. © Esther Hessing

Nu nog zijn koffiehuizen echte ontmoetingsplaatsen voor arbeiders. De meesten zijn al om 06.00 uur open. De jonge arbeiders drinken voor het werk snel een kopje koffie. En als bijvoorbeeld een schilder of timmerman op zoek is naar werk, is hij bij een koffiehuis aan het juiste adres. Tegen het eind van de ochtend zitten de veelal oudere Hagenezen er om amuserende discussies te houden. Regelmatig lossen zij met gemak de wereldproblematiek op.

Eerder dit jaar werd er in de politiek over gesproken of koffiehuizen als cultureel erfgoed beschermd moeten worden. Ook Hessing is zich bewust van de historische waarde van haar foto's. ,,Er zijn steeds minder koffiehuizen en ooit zullen ze natuurlijk verdwijnen. Ik kan dan nog met mijn foto's laten zien hoe het was. En vooral op welke vreemde plekken de koffietenten te vinden waren.''

Volledig scherm
Koffiehuis Leny aan de Treilerdwarsweg in Scheveningen. © Esther Hessing
Algemeen Dagblad gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement

In samenwerking met indebuurt Den Haag

Den Haag