Volledig scherm
Leerkrachten in het basisonderwijs ervaren veel werkstress. Toch blijken ze daar zelf wel wat aan te kunnen doen. © ADN Beeldredactie

Leraren ontdekken wat zij zelf kunnen doen tegen overbelasting

Leerlingen van de obs Prinses Catharina-Amalia schrijven sinds kort zelf hun rapport. Het is één van de maatregelen om de werkdruk bij leraren te verlichten.

Volledig scherm
Zina Heikamp. © Prive

Werkstress onder leraren. Het is hét onderwerp dat al weken het nieuws beheerst. Volgende week gaan leraren opnieuw staken om van het kabinet meer geld en 'handen in de klas' te eisen. Maar wat kunnen schoolleiders en leraren zélf doen om die werkdruk te verlagen? Vijf scholen in Nederland, waaronder openbare basisschool Prinses Catharina-Amalia in Leidschenveen, deden afgelopen jaar mee aan een proef van TNO en Arbeidsplatform PO om dat te ontdekken. Leraren kwamen erachter dat ze veel meer invloed hebben op hun werkdruk dan ze dachten. De proef kwam als geroepen, want het personeel op de Haagse school ervoer bovengemiddeld veel werkstress. In een tevredenheidsonderzoek gaf vorig jaar 27 procent van de medewerkers aan werkstress te ervaren, tegen gemiddeld 19 procent bij andere basisscholen in Nederland. De school staat in een nieuwbouwwijk met een diverse bevolkingspopulatie. Dat betekent veel verschillende niveaus in de klas en uiteenlopende verwachtingen van ouders. Ook werd de administratieve last als storend ervaren en werkten leerkrachten standaard een aantal uren per week over. 

Voor kleuterjuf Inge Morgan heeft de proef wel wat veranderd. ,,We werden uitgedaagd na te denken over oorzaken van onze werkdruk en mogelijke oplossingen. Ik besefte bijvoorbeeld dat ik vaak bij vergaderingen zat, terwijl ik dacht 'wat doe ik hier eigenlijk? Dit is voor mij niet relevant'. Ik haalde er kwalitatief weinig uit.'' Haar collega's bleken dezelfde ervaringen te hebben. Het deed schooldirecteur Zina Heikamp besluiten de vergaderingen drastisch in te perken. ,,Voorheen vergaderde een leerkracht gemiddeld twintig uur per jaar, nu is dat met de helft teruggebracht.'' 

Medewerkers schrijven zich nu zelf in voor besprekingen die voor hen relevant zijn en zetten zelf onderwerpen op de agenda. Er worden maximaal twee punten besproken, zodat iedereen met een kwartiertje weer buiten staat. ,,Het blijkt dat veel dingen die we voorheen met het hele team bespraken prima op de mail gezet kunnen worden'', zegt Heikamp.

Administratie

Op sommige zaken, zoals het invullen van stapels formulieren en leerlijnen, heeft de leerkracht weinig invloed omdat het nu eenmaal wettelijk vereist is. ,,Waar je wél invloed op hebt, is hoe je ermee omgaat'', zegt juf Morgan. ,,Ik deel nu bewuster mijn tijd in. Ik kan wel elke dag tot zeven uur 's avonds doorploeteren, maar ik besef nu dat er morgen ook weer een dag is. Ik stel veel meer prioriteiten: Wat moet er vandaag écht gebeuren? De rest doe ik later. Dat geeft rust.'' 

Volgens directeur Heikamp draait de nieuwe werkwijze op haar school allemaal om 'eigenaarschap'. ,,Als medewerkers het gevoel hebben dat ze zelf controle hebben over dingen, ervaren ze er minder stress van. Zaken die van bovenaf worden opgelegd, zijn juist stressverhogend.'' 

Ze besefte dat de 'gouden formule' ook van toepassing is op leerlingen. ,,We proberen nu ook in te zetten op eigenaarschap van kinderen. Ze krijgen de regie over hun eigen leerproces.'' Dat gaat zelfs zo ver dat ze sinds dit schooljaar hun eigen rapporten schrijven samen met de leerkracht. ,,Wat heb je aan een rapport waarin de leerkracht schrijft 'dit doe je goed' en 'daaraan moet je nog wat werken'?'' zegt Heikamp. ,,Kinderen weten écht wel van zichzelf wat de punten zijn waaraan ze moeten werken. Het gaat erom dat ze zelf bedenken hoe ze zichzelf kunnen verbeteren, wat hun doelen zijn en welke factoren belemmerend werken. Dat schrijven ze op, voor elk vak.'' 
De eerste keer was nog een beetje onwennig voor de leerlingen, erkent ze. ,,Er werden oppervlakkige dingen opgeschreven als 'ik wil leren rolschaatsen' bij doelen in groep 4. Ik ben er echter van overtuigd dat het veel dieper gaat, zodra ze eraan gewend zijn.'' Cijfers geven leerlingen zichzelf overigens niet. Dat blijft de leraar doen.

Oudergesprekken

Quote

Kinderen weten écht wel van zichzelf wat de punten zijn waaraan ze moeten werken

Zina Heikamp

De oudergesprekken krijgen ook een ander karakter. Ze zijn (deels) vervangen door gesprekken tussen het kind en de leerkracht. Ouders zitten erbij als toehoorders. ,,Het haalt de druk bij kinderen weg die ze voelen als er over hen gepraat wordt. Nu hebben ze er zelf invloed op.'' 

De oudergesprekken hebben vaker plaats dan voorheen, vijf keer per jaar. ,,Leerkrachten moesten voorheen in een week tijd dertig gesprekken van een kwartier voeren. Door de gesprekken beter over het jaar te spreiden, zijn er minder piekmomenten en dus minder stressmomenten. Bovendien verwachten we dat ouders minder vaak voor of na de les aan de leraar vragen of ze even over hun kind kunnen praten. Voor niet dringende zaken kunnen ze nu rustig het volgende oudergesprek afwachten.'' 

Op termijn moeten al deze maatregelen de werkdruk verder omlaag brengen. Heikamp weet dat de nieuwe werkwijze nu eerder stressverhogend werkt. ,,Zo gaat dat altijd als je nieuwe dingen introduceert. Pas over een paar jaar pluk je er de vruchten van.''

In samenwerking met indebuurt Den Haag

poll

Er moet een verbod op vuurwerk komen in Den Haag

  • Eens (58%)
  • Oneens (39%)
  • Geen mening (3%)
6197 stemmen