Volledig scherm
Daan Roosegaarde en Gerdi Verbeet bij Levenslicht, tijdelijk monument voor slachtoffers van de Holocaust, dat alleen in volle omvang te zien is in Rotterdam op 16 januari, daarna wordt het opgedeeld in kleine monumenten in zo'n 160 gemeenten in het hele land, waaronder Deventer. © Marco De Swart

In de avond naar Roggestraat om bij lichtgevend kunstwerk Levenslicht Holocaust te herdenken

Ruim honderdduizend lichtgevende stenen gaan de komende weken naar 160 Nederlandse gemeenten. De oplichtende stenen zijn onderdeel va het tijdelijke Holocausmonument Levenslicht. Het Deventer Etty Hillesum Centrum zet speciaal 's avonds de deuren open om iedereen de gelegenheid te geven het lichtgevende kunstwerk te bewonderen en stil te staan bij het feit dat de oorlog 75 jaar geleden ten einde kwam. In de Roggestraat lichten straks de stenen op. 

Op 27 januari 2020 is het bovendien vijfenzeventig jaar geleden dat concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz werd bevrijd. Over heel de wereld wordt daar bij stilgestaan. Om ook stil te staan bij de Holocaustslachtoffers uit Deventer, is van 22 januari tot en met 1 februari ’s avonds tussen 19.00-22.00 uur het tijdelijke Holocaustmonument Levenslicht te zien voor het Etty Hillesum Centrum aan de Roggestraat. 

Het monument maakt deel uit van een landelijk project van het Nationaal Comité 4 en 5 mei waaraan meer dan 150 Nederlandse gemeenten deelnemen. Zo staat Nederland gezamenlijk stil bij de verschrikkingen van de Holocaust. Zowel in de Joodse herdenkingstraditie als in de Roma- en Sinti-cultuur zijn stenen belangrijk.

Volledig scherm
Daan Roosegaarde, Levenslicht, Rotterdam, 17 december 2019. Foto Marco De Swart © Marco De Swart

Kunstenaar Daan Roosegaarde en zijn team hebben deze traditie als inspiratie gebruikt. Met in totaal 104.000 lichtgevende stenen - gelijk aan het aantal slachtoffers uit Nederland - staat het kunstwerk symbool voor de impact van de Holocaust. De stenen zijn verdeeld over de verschillende gemeenten waar Joden, Roma en Sinti woonden, hun leven leefden; soms al generaties lang. 

Het is net alsof de stenen ademen

Op het oog is er niets bijzonders te zien aan grijze stenen, die afkomstig zijn uit een steengroeve in Scandinavië. Maar Studio Roosegaarde impregneerde de poreuze, grijze keien met fluorescerende inkt, zodat ze blauw-paars oplichten in ultraviolet licht. Een ultraviolette lamp licht de keien om de paar seconden op, daarna doven ze weer uit. ,,Het is net alsof de stenen ademen’', zegt Gerdi Verbeet die het eerste prototype al bekeek. 

Met het oplichten en uitdoven symboliseren ze het leven dat nu gemist wordt. Op woensdag 22 januari is om 19.00 uur het levenslicht voor het eerst te zien op de Roggestraat. Deze locatie is gekozen omdat de Joodse school, het huidige Etty Hillesum Centrum en de daarachter gelegen synagoge het centrum waren van het Joodse leven in Deventer, voor en tijdens de WOII. Het monument komt het beste tot zijn recht in het donker en is daarom dagelijks van 19.00 tot 22.00 uur te bezoeken. Het tijdelijke monument is te zien tot en met 1 februari . Vrijwilligers leggen elke dag de stenen weer buiten op straat, om ze rond 22 uur weer binnen te halen. 

Alle namen worden opgelezen

Ida Frank uit Diepenveen was 73 jaar, Frits Zwartz van de Kerkstraat 10 jaar en Elisabeth Winter die aan de Sijzenbaan woonde, nog maar één jaar, toen ze in de Tweede Wereld Oorlog in een nazi-kamp vermoord werden. Het waren Deventenaren, net als de 389 anderen die hetzelfde lot ondergingen. Om deze stadgenoten niet te vergeten, worden hun namen, met de straat waar ze woonden, hardop gelezen op maandag 27 januari, de dag dat Auschwitz bevrijd werd.  Wereldwijd wordt elk jaar op die dag de moord op 6 miljoen Joden herdacht: Holocaust Memorial Day. In het Etty Hillesum Centrum aan de Roggestraat zullen die avond de 392 namen worden gelezen van de Deventer Joden die in de Tweede Wereldoorlog zijn

Volledig scherm
Een overzicht van alle gemeenten in Nederland waar eind januari een deel van het Holocaustmonument Levenslicht is te zien. © Studio Roosegaarde

In samenwerking met indebuurt Deventer