Volledig scherm
Een installateur plaatst een kleine zendmast in een abri op het Rembrandtplein. © KPN

Kleine zendmasten zitten overal verstopt

Overal bereikOm het mobiele bereik op hotspots als pleinen en treinstations te verbeteren, hangen providers bushokjes, lantarenpalen en gevels in steden onopvallend vol met honderden mini-zendmasten.

Quote

Zodra mensen ergens moeten wachten pakken ze hun mobiel en gaan ze surfen. Wij noemen dat het 'mobiel als wacht-ver­zach­ter'ef­fect

Jacob Groote, KPN

Loop een rondje op het Amsterdamse Rembrandtplein of een druk treinstation en er is volop mobiel bereik. Surfen, bellen of zelfs video's kijken en muziek streamen. Geen enkel probleem.

Dat lijkt vanzelfsprekend, maar schijn bedriegt. Sinds KPN, T-Mobile en Vodafone hun nieuwe 4G-netwerken live hebben, stijgt het dataverbruik nóg harder dan voorheen. Afgelopen jaar groeide het 4G-dataverbruik met een duizelingwekkende één miljard gigabyte, een toename van een kwart.

De snelle toename bezorgt providers hoofdbrekens. ,,Zodra mensen ergens moeten wachten, pakken ze hun smartphone om de tijd te doden", zo ziet directeur mobiele netwerken Jacob Groote van KPN. Ze hebben er bij KPN zelfs een woord voor. ,,We spreken van de mobiel als wachtverzachter", zegt Groote glimlachend.

Vooral op drukke locaties als pleinen, treinstations, tramhaltes en bushokjes doet dat effect zich voor. Zelf gebruikt hij zijn telefoon geregeld zo. ,,Tijdens de Olympische Spelen keek ik 's middags tijdens het wachten naar de handbalvrouwen."

Volledig scherm
Een tram-abri op het Rembrandtplein in Amsterdam. De small cell van KPN zit verstopt achter de kap met het GVB-logo © KPN
Quote

Door gebruik te maken van reflectie van gebouwen kunnen we een signaal de hoek om stralen

Jamal Tajaate
Volledig scherm
Een zogenaamde smartcell van telecomaanbieder Vodafone op het strand van Biggekerke. © ANP

Hoge masten
Meer masten neerzetten lijkt het devies, maar gaat vaak niet. Behalve dat een vergunningstraject nodig is, spelen er welstands-argumenten. ,,Amsterdam en andere steden willen geen veertig meter hoge mast voor hun centraal station."

Zogeheten 'small cells' bieden soelaas. Zoals de naam zegt is zo'n installatie véél kleiner en reikt het signaal slechts tientallen tot honderden meters. Om grootschalige plaatsing mogelijk te maken heeft de provider afgelopen jaar contact gezocht met JC Decaux, uitbater van bushokjes, tramhaltes en reclameborden. Ook netwerkleveranciers Erics-son en Huawei werden ingeschakeld.

Inmiddels zitten de eerste tientallen small cells in abri's, onder meer op het Rembrandtplein. Dat moeten er honderden worden. ,,Een ideale oplossing. De antennes zijn vanwege de camouflagekap onzichtbaar, het straatbeeld raakt dus niet vervuild. Een small cell is echter geen tovermiddel. Ze werken het best in combinatie met een normale mast, bovendien moeten ze worden aangesloten op de backbone van het netwerk", vertelt netwerk-manager Jamal Tajaate van Vodafone.

De Britse aanbieder begon al in 2013 met small cells in ons land, als eerste van de gehele Vodafone Group. Nu ligt er in veel steden inmiddels glasvezel, maar voor graafwerk is een vergunning vereist. ,,Doorstralen is de andere optie, maar dat kan alleen als er geen object tussen de mini-zendmast en het ontvangststation staat."

Reflectie
In Rotterdam heeft Vodafone echter recent een test gedaan met een nieuwe technologie. ,,Door gebruik te maken van reflectie van gebouwen kunnen we een signaal de hoek om stralen. Dat werkt prima." Door zijn voorsprong bezit de provider inmiddels al duizend small cells. Zo zijn deze zomer nog dertig kilometer strand in Zeeland via small cells van mobiel bereik voorzien. Verder zitten ze in bushokjes en in Rotterdam in lantarenpalen.

Ook T-Mobile maakt werk van kleine zendmasten. De provider gaat er volgend jaar honderden neerzetten. ,,Behalve op hotspots ook om kleine gaten in ons netwerk te dichten'', zegt netwerk-specialist Richard Marijs. ,,Denk aan bedrijventerreinen waar de dekking suboptimaal is." Momenteel heeft T-Mobile er slechts enkele, bijvoorbeeld op station Den Haag Holland Spoor. ,,Daar werkt het prima."

Marijs nuanceert de hype rond small cells. ,,Er is veel om te doen, maar in de basis zijn ze hetzelfde als reguliere 4G-masten. Een small cell kan honderden tot duizenden mensen bedienen, alleen is het bereik minder en het formaat maar drie petflessen groot."

Quote

Telefoons reageren bij een beter signaal zelf minder en zenden op hun beurt minder radiostraling uit

Kennisplatform Elektromagnetische Velden

Straling
Angst voor meer elektromagnetische straling is onnodig, stelt het Kennisplatform Elektromagnetische Velden. Volgens Groote van KPN leiden ze zelfs tot minder straling. ,,Wellicht lastig te begrijpen, maar het komt doordat telefoons bij een beter signaal zelf minder reageren en op hun beurt minder radiostraling uitzenden."

En ze zullen nóg kleiner en beter worden, want de evolutie van de small cell schrijdt voort. Dat is handig als telecombedrijven over enkele jaren beginnen met 5G, de nieuwe generatie mobiel internet. ,,Onze exemplaren zullen daar volgend jaar al geschikt zijn voor 5G", zegt Marijs van T-Mobile.

Op de kortere termijn willen aanbieders dankzij de extra capaciteit klanten over het 4G netwerk laten bellen. Nu wordt voor bellen nog het oude gsm en 3G-net gebruikt. Met 'voice over 4G' gaat de geluidskwaliteit stukken vooruit en vermindert de ruis. Abri-uitbater JC Decaux heeft trouwens goed nieuws voor Tele2, T-Mobile en Vodafone. Ook zij kunnen kleine zendmasten plaatsen in abri's. Er is ruimte voor meerdere spelers.

Toezichthouder controleert of providers limieten overschrijden

De explosieve stijging van het datagebruik en de toename van het aantal zendmasten ontgaat ook Agentschap Telecom (AT) niet. Deze zomer verricht de toezichthouder op 62 locaties in Nederland veldsterktemetingen om te zien of providers Europese blootstellingslimieten voor elektromagnetische straling overschrijden. De metingen vinden plaats in stadscentra, woonwijken, industrieterreinen en metrostations.

AT beklemtoont dat de opmars van small cells niet de aanleiding voor de metingen vormen. Wél passen ze in de door AT geconstateerde trend dat 'de maatschappelijke vraag naar snelheid en capaciteit op het gebied van draadloze telecommunicatie blijft toenemen'. Providers bouwen steeds meer masten bij, verder delen ze steeds vaker antennes met elkaar of plaatsen ze extra vermogen in bestaande masten. ,,Met de metingen willen we veranderingen in het plaatsen van antennes en de gevolgen op elektromagnetische veldsterktes in kaart brengen.''