Nabestaanden leggen bloemen voor de slachtoffers van aardbeving en tsunami.
Volledig scherm
Nabestaanden leggen bloemen voor de slachtoffers van aardbeving en tsunami. © EPA

Fukushima vijf jaar later: gevaar nog steeds onduidelijk

Vijf jaar na de kernramp is Fukushima nog steeds een verlaten gebied. Het duurt nog tientallen jaren voor de fabrieken zijn ontmanteld en de omgeving  bewoonbaar is. Hoewel veel puin is opgeruimd, is onbekend wat precies in de reactoren zal worden aangetroffen.

Radio-actief materiaal in de verlaten stadje nabij de kernreactor.
Volledig scherm
Radio-actief materiaal in de verlaten stadje nabij de kernreactor. © ANP
Werknemers van de kernreactor poseren voor een portrettenserie ter herdenking van de ramp.
Volledig scherm
Werknemers van de kernreactor poseren voor een portrettenserie ter herdenking van de ramp. © Getty Images
Werklui in beschermende pakken nemen een kijkje bij de restanten van de centrale.
Volledig scherm
Werklui in beschermende pakken nemen een kijkje bij de restanten van de centrale. © ANP

De Japanse provincie Fukushima werd 11 maart 2011 getroffen door een van de grootste kernrampen in de geschiedenis. Na een aardbeving en tsunami raakte de kerncentrale Fukushima Dai-Chi zo beschadigd dat er een meltdown ontstond. Radio-actief materiaal werd in het gebied verspreid en zeker 160.000 omwonenden moesten huis en haard verlaten. 

In de afgelopen jaren is veel puin opgeruimd maar onderzoekers zijn niet aan de lastigste taak toegekomen: het vinden en verwijderen van de splijtstof in de overblijfselen van de reactoren. ,,De eerste paar jaar was het als werken in een veldhospitaal in een oorlogsgebied'', vertelde Naohiro Masuda - belast met het opruimen - onlangs tegen Washington Post. ,,Over vier jaar organiseert Tokyo de Olympische Spelen en veel Japanners hopen dan op positiever nieuws over Fukushima.''

Volgens Masuda is nog steeds onduidelijk wat precies in het getroffen gebied ligt. Feit blijft dat het nog tientallen jaren duurt voor de omgeving - een ring van zeker tachtig kilometer rond de fabriek - volledig bewoonbaar is. Fukushima heeft een oppervlakte van 13.000 vierkante kilometer, de helft is besmet met radio-actief materiaal. Een derde van het getroffen gebied is geëvacueerd.

Lees verder onder de foto.

Kaart van het getroffen gebied.
Volledig scherm
Kaart van het getroffen gebied. © Greenpeace

Radioactief materiaal

De stad Namie is volledig verlaten. Het gebied is alleen toegankelijk voor werklieden in beschermende plekken.
Volledig scherm
De stad Namie is volledig verlaten. Het gebied is alleen toegankelijk voor werklieden in beschermende plekken. © Greenpeace
Een kind slaapt in het evacuatiecentrum van Yonezawa, 100 kilometer van het getroffen gebied. Foto is genomen vlak na de ramp.
Volledig scherm
Een kind slaapt in het evacuatiecentrum van Yonezawa, 100 kilometer van het getroffen gebied. Foto is genomen vlak na de ramp. © Markel Redondo/Greenpeace

De kwade pier is cesium-137, één van de radioactieve stoffen die samen met radioactief jodium in grote hoeveelheden uit de kernreactoren is vrijgekomen. ,,Het duurt maar liefst dertig jaar voordat de hoeveelheid cesium door radioactief verval is gehalveerd; voor jodium is dit maar acht dagen'', legt stralingsdeskundige Folkert Draaisma van nucleair onderzoekscentrum NRG in Petten uit.

Karwei
,,Het cesium plakt als het ware aan de bodem en wordt maar beperkt via regen weggespoeld. Ook wordt het opgenomen door planten en gewassen. Je moet al gauw tientallen jaren wachten voordat de hoeveelheid cesium voldoende is afgenomen'', zegt Draaisma. ,,Of je moet de bodem met twintig tot dertig centimeter afgraven. Dat wordt nugedaan om terugkeer van bewoners uit geëvacueerde gebieden mogelijk te maken, maar het is een enorm karwei en Japan stelt  hier hoge eisen aan. Het gaat om een gebied van minimaal twee Nederlandse provincies. Dat levert veel radioactief afval op waar men niet zo goed raad mee weet.''

Monsters
Op dit moment zit een team van stralingsdeskundigen van Greenpeace in de Japanse haven Onahama. Er wordt onderzoek gedaan op zee aan de westkust rond de kerncentrale. De radioactiviteit op de zeebodem wordt gemeten en er worden monsters genomen om te bekijken hoe de radioactiviteit zich vijf jaar na de ramp met de centrale heeft ontwikkeld. Officiële resultaten worden pas later bekend, maar na eerste analyses is duidelijk dat ook de zeebodem is besmet met cesium-137. ,,We hebben tot zestig kilometer van de kerncentrale besmettingen gevonden'', zegt Jacob Namminga die namens Greenpeace in Japan onderzoek doet.

Het is volgens Namminga 'zo goed als onmogelijk' om alles op te ruimen. ,,Via de regen en rivieren wordt de radio-activiteit steeds verder verspreid. Ook is er brand ontstaan in de zakken met afgegraven grond. We concentreren ons momenteel vooral op de straling in de zee, dat is al zo goed als onmogelijk om op te ruimen.''

Hoewel de hoeveelheid straling in Europa bijzonder gering was had de kernramp in Fukushima ook hier gevolgen, weet Harry Slaper, stralingsdeskundige van het RIVM. Alle Europese kerncentrales werden onderworpen aan extra stress-tests bij extreme omstandigheden. ,,Iedereen is na de ramp weer op scherp gezet.''

Drie voormalige directeuren van de kerncentrale zijn vorige maand aangeklaagd voor het nemen van verkeerde beslissingen tijdens de ramp. Ook zouden ze volgens justitie nalatig zijn geweest in de nasleep van de ramp.

Tokio Electric Power (Tepco), de beheerder van de centrale, gaf onlangs toe de ernst van de situatie na de ramp te hebben onderschat. Er is zelfs lange tijd ontkend dat de reactoren aan het smelten waren en radioactief materiaal weglekte.