Volledig scherm
Liesbeth Spies, burgemeester van de gemeente Alphen aan den Rijn. © Martin Sharrott Fotografie

Affaire-Spies met stip terug op politieke agenda: Burgemeester verwijst in brief 2016 zelf naar 'stortingsplicht’

De verklaring van burgemeester Spies van Alphen, dat ze niets wist van de verplichting in de gedragscode om haar ­neveninkomsten in de gemeentekas te storten, roept steeds meer vragen op.

Quote

Dat is uitermate onzorgvul­dig. Absurd.

John Bijl, Integriteit-expert

Uit een reconstructie van het AD blijkt dat Liesbeth Spies in 2016 een brief verstuurde waarin ze zélf expliciet verwijst naar het artikel in de gedragscode dat de ‘stortingsplicht’ regelt. En Spies besluit in april 2019 dat de code verouderd is en up-to-date moet worden gemaakt.

,,Het was al niet heel aannemelijk dat Spies in het raadsdebat vorig jaar aanvoerde dat ze het artikel niet kende, maar na de brief die ze in 2016 verstuurde, valt dat niet meer vol te houden’’, stelt integriteit-expert John Bijl van het Periklesinstituut, dat onder meer gemeenteraden begeleidt in het verbeteren van het debat en het politieke proces. Spies zegt daarover in een reactie: ,,Het feit dat ik als burgemeester in een brief verwijs naar de gedragscode en artikel 3.5 zegt niets over mijn persoonlijke wetenschap over de inhoud van die specifieke passage.’’

Integriteit-expert Bijl noemt het weerwoord ‘absurd’. ,,Spies zegt dat als ze in een brief naar een artikel verwijst, dat niet betekent dat ze dat artikel dan ook kent. Dat is uitermate onzorgvuldig. Absurd.’’

Nieuw debat

De SP en RijnGouweLokaal gaan voorstellen een nieuw debat te voeren over de affaire-Spies. De VVD steunt hen. ,,De kwestie blijft maar rondzingen en dat is schadelijk voor het imago van Alphen. Daar moet een eind aan komen’’, zegt Ank de Groot van RijnGouweLokaal. ,,Ik heb meteen gezegd dat Spies en veel raadsleden wel degelijk wisten van de code. De Jeu (fractievoorzitter Nieuw Elan) en Van Gool (raadslid CDA) hebben me uitgemaakt voor leugenaar. Het blijkt echter allemaal te kloppen.’’

Burgemeester Spies kwam eind november 2019 in opspraak vanwege haar bijbanen. Ze had nooit openbaar gemaakt hoeveel ze ermee verdiende en overtrad daarmee de Gemeentewet. De wet zegt dat die bedragen openbaar moeten zijn uit oogpunt van transparantie en om belangenverstrengeling te voorkomen. Dit ligt politiek gevoelig omdat Spies integriteit in haar portefeuille heeft en als voorzitter van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters steeds het belang van integriteit beklemtoont.

Verplichting

Spies bleek jaarlijks voor 30.000 euro te hebben bijgeklust, of wel 150.000 euro in vijf jaar. En, zo werd eind november duidelijk, ze hield zich ook niet aan de ‘Gedragscode voor bestuurders Alphen 2014’. Elke gemeente is bij wet verplicht zo’n gedragscode op te stellen. De Alphense code bepaalt dat de burgemeester verplicht is al haar neveninkomsten op de rekening van de gemeente te storten. Dit heet de ‘stortingsplicht’ (artikel 3.5) en die plicht heeft Alphen in de code opgenomen omdat er in het verleden ernstige problemen waren met bijklussende wethouders.

Spies moest zich verantwoorden in een spoeddebat van de gemeenteraad op zaterdagochtend 30 november. Ze verklaarde toen dat ze niet op de hoogte was van die ‘stortingsplicht’, maar dat ze zich wel aan de Gemeentewet had gehouden. En die is belangrijker dan de code, zei Spies.

Vraagtekens

De verklaring dat ze de code niet kende, riep bij raadsleden meteen vraagtekens op. De burgemeester had bij haar aantreden de gedragscode ontvangen en Spies reikt de code uit na afloop van elk integriteits­gesprek dat ze heeft met elk nieuw raadslid. En het gesprek zelf gaat ook voor een groot deel over de afspraken in de code.

Naar nu uit een reconstructie blijkt, heeft Spies in een brief in 2016 expliciet verwezen naar de ‘stortingsplicht’, artikel 3.5 uit de gedragscode. Dat gebeurde bij een onderzoek naar mogelijke integriteitsschending door fractievoorzitter André de Jeu (Nieuw Elan) bij de aanbesteding van de exploitatie van de zwembaden Aquarijn en De Hoorn. In een brief op 6 juli schrijft de oud-minister: ‘Geen nevenfuncties mogen aanvaard worden die een structureel risico kunnen vormen voor een integere invulling van de politieke functie (Artikel 12 Gemeentewet en 3.1, 3.2 en 3.5 gedragscode)’.

Raad gaat akkoord

In het raadsdebat van afgelopen november ging een ruime meerderheid van de raad evenwel akkoord met de verklaring van de burgemeester: dat ze de ‘stortingsplicht’ niet kende. Ook fractievoorzitter De Jeu van Nieuw Elan (de grootste partij in Alphen) verklaarde keer op keer dat hij het artikel in de gedragscode niet kende. Terwijl burgemeester Spies hem expliciet op artikel 3.5 in de code wees in de brief van 6 juli 2016.

Quote

De akeligste periode uit de vijf jaar als burgemees­ter

Liesbeth Spies

Ook in 2019 heeft Spies zich, met collegeleden, gebogen over de gedragscode. In het collegeoverleg van 16 april keurt Spies het Jaarplan Integriteit 2019 goed. Hierin staat dat de gedragscode verouderd is en in de tweede helft van 2019 bij de tijd moet worden gebracht. In een eindejaarsinterview zei ze dat de kwestie haar enorm heeft geraakt. ,,Het was de akeligste periode uit de vijf jaar dat ik nu burgemeester ben.’’ 

De volledige reconstructie van onze verslaggever lees je hier