Volledig scherm
(L-R) SP-leider Roemer, Pvda-voorman Asscher en GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver © Dijkstra bv

Linkse samenwerking stelt Rutte op de proef

Links laat eindelijk zien dat het heus kan samenwerken. Daarmee stelt het premier Rutte vandaag in het debat over de regeringsverklaring onmiddellijk op de proef.

Quote

Deze samenwerking is niet uit nood geboren, maar uit noodzaak voor het land

Lodewijk Asscher

Het mag bijna een wonder heten. Na vele mislukte pogingen om gezamenlijk een linkse vuist te maken, zijn GroenLinks, SP en PvdA er eindelijk in geslaagd het samen eens te worden over zes ‘keuzes’ die een alternatief moeten bieden voor ‘oneerlijke’ afspraken uit het regeerakkoord. En het is niet eens een ‘moetje’, bezweert PvdA-leider Lodewijk Asscher, nu links met slechts 37 Kamerzetels in de touwen hangt. ,,Deze samenwerking is niet uit nood geboren, maar uit noodzaak voor het land.”

SP-leider Emile Roemer spreekt van ‘eerlijke keuzes’. Zo wordt de verhoging van het lage BTW-tarief teruggedraaid, krijgen bedrijven belastingverhoging in plaats van -verlaging en wordt het eigen risico in de zorg afgeschaft. ‘Mensen boven multinationals’ is het linkse motto, dat vandaag tijdens het debat over de regeringsverklaring met premier Mark Rutte ongetwijfeld veelvuldig besproken zal worden. ,,Het is niet uit te leggen dat er miljarden gaan naar multinationals, terwijl de boodschappen voor gewone mensen duurder worden”, meent GroenLinks-voorman Jesse Klaver.

Financiële dekking

Quote

Eigenlijk is dit een soort nationaal kabinet: er is een noodzaak om ook bij andere partijen aan te kloppen

Theo Camps, hoogleraar organisatie- en bestuurskunde Universiteit van Tilburg

Nu weten Klaver, Roemer en Asscher heus wel dat het nieuwe kabinet hun plannen niet zal omarmen. De inkt van het gedetailleerde regeerakkoord is nog maar net droog. Maar ze willen wel een signaal afgeven: hoe het anders kan. En mét financiële dekking – daaraan ontbrak het linkse plannen in het verleden nog wel eens. Alleen hebben de partijen niet de moeite genomen hun plannen door te laten rekenen om zo te kijken wat de consequenties zijn, bijvoorbeeld voor de werkgelegenheid.

Rutte heeft een meerderheid voor zijn plannen. Toch kan hij het zich niet veroorloven om de oppositie in de gordijnen te jagen door het staaltje linkse huisvlijt naar de prullenbak te verwijzen. Het debat over de regeringsverklaring is een mooie gelegenheid om Rutte eens te testen. ,,Ze zeggen dat ze ook de hand willen reiken aan de oppositie, maar het blijft tot nu toe bij mooie woorden. Kijk naar de bezuinigingen op de wijkverpleging. Er waren 71 stemmen om die terug te draaien, maar het kabinet beweegt niet. Houden ze dat vol, dan krijgen ze te maken met een chagrijnige Kamer”, dreigt Asscher, eindelijk verlost van het regeringsjuk.

En reken maar dat oppositiepartijen erin zullen slagen om plannen die nu nog in beton gegoten lijken aan te passen, voorspelt Theo Camps, die als hoogleraar organisatie- en bestuurskunde is verbonden aan de Universiteit van Tilburg. ,,Hoewel de oppositie er alles aan zal doen deze coalitie uit elkaar te spelen, liggen er juist ook veel kansen. Eigenlijk is dit een soort nationaal kabinet: er is een noodzaak om ook bij andere partijen aan te kloppen.”

Huwelijk

De vraag is in hoeverre het kabinet echt kan meebuigen. Hoogleraar politicologie Kees Aarts is daarom pessimistischer. ,,Die ene stem die nu de doorslag geeft, trekt een wissel op hoe je met elkaar omgaat.” Hij vergelijkt de coalitie met een huwelijk: je belooft afspraken te maken en na te komen én bij elkaar te blijven – in het geval van een coalitie een relatief overzichtelijke periode van vier jaar. Aarts: ,,Dit keer was de formatie ingewikkeld en is er lang met elkaar gesproken. Dan is er een gevaar dat de partners kort na het ceremonieel – wat we nu net achter de rug hebben – zeggen: als jij dit of dat niet wilt, ga ik wel naar een ander toe.” De Groningse hoogleraar denkt juist dat dit kan zorgen voor een breuk.

Asscher wil het kabinet best uit elkaar spelen, erkent hij. ,,Als het voor een goed doel is – als dat beter is voor de koers van het land – dan doe ik dat.”

Hoe duurzaam de linkse samenwerking ditmaal is, moet alleen nog blijken. De voortekenen zijn niet bepaald gunstig. GroenLinks maakte in 2010 bruut een einde aan voorzichtige pogingen samen op te trekken door mee te doen aan het Kunduz-akkoord. De PvdA dumpte de linkse broeders in 2012 door met de VVD het tweede kabinet-Rutte te vormen. Elkaar blind vertrouwen kunnen Klaver, Roemer en Asscher dus niet.

Volg het debat over de regeringsverklaring live op deze site vanaf 10.30 uur.