Volledig scherm
PREMIUM
© Daan van Weijenberg

Speuren naar buien vanuit Herwijnen

VideoGaat het regenen of sneeuwen?  Het KNMI in De Bilt speurt in het Gelderse dorpje Herwijnen met de nieuwste radarapparatuur de horizon af vanaf een oude toren. ,,We kunnen in buien nu zelfs zien hoe groot de druppels zijn.''

Volledig scherm
De nieuwe neerslagradar van het KNMI¿in De Bilt, bovenop de oude toren van de Luchtverkeersleiding Nederland. Radarexpert Hidde Leijnse en Kees Lemcke, senior projectleider (rechts), staan trots voor de nieuwste aanwinst. © Cor de Kock

Hoe & wat

In de bol op de toren in Herwijnen staat een schotelantenne. Deze zendt continue elektromagnetische pulsen uit die gedeeltelijk worden teruggekaatst door druppels in de atmosfeer. Uit de echo wordt informatie afgeleid over het type neerslag.
Met deze detectie kan onder meer worden ingeschat welke type neerslag er in de lucht zit en hoe intensief buien zullen zijn, evenals in welke richting deze zullen trekken.
Het nieuwe systeem kent twee pulsen: een horizontale en een verticale. Deze laatste is nieuw en biedt bijvoorbeeld zicht op de vorm en de grootte van waterdruppels en sneeuwvlokken in de lucht.
Gegevens die in Herwijnen worden verzameld, zijn primair voor het KNMI in De Bilt zelf. Deze worden gebruikt voor specifieke info aan onder meer lucht- en scheepvaart.

Volledig scherm
De weerkamer in De Bilt waar sinds deze week ook data vanuit Herwijnen binnenkomt. © Patricia van der Kooij - KNMI

De nieuwe plek aan de Broekgraaf is goud waard voor het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI). De net geplaatste neerslagradar in Herwijnen vervangt die in De Bilt. Rondom  die toren verrijst steeds meer hoogbouw. Weliswaar soms op kilometers afstand, maar ook die gebouwen blokkeren het zicht. ,,In Herwijnen hebben we het vrij zicht dat we nodig hebben'', zegt radarexpert Hidde Leijnse.

Oude toren
Samen met zijn collega Kees Lemcke, senior projectleider van het KNMI,  ging hij op zoek naar een nieuwe locatie. Hij kwam uit in de buurt van Herwijnen waar tot zijn verrassing een oude toren van de Luchtverkeersleiding Nederland stond. Deze werd een jaar of vijf geleden afgedankt. Tot dan toe werd vanaf dit punt de burgerluchtvaart in de gaten gehouden.

De Bilt
,,Het wordt in De Bilt steeds voller voor onze neus, want er komt in de toekomst nog meer hoogbouw te staan'', vertelt Leijnse. ,,Het voormalige Fortis-gebouw, dat nu van de provincie Utrecht is, blokkeert gewoon een deel van de radar. Dat geldt ook voor een van de universiteitsgebouwen.  We kunnen daardoor een stuk van de wolkenhemel niet zo goed meer zien.''

Blinde vlek
Met een kaart van Nederland en het omliggende grensgebied voor zijn neus bracht Leijnse de omliggende neerslagradars in beeld. Buiten die in De Bilt heeft het KNMI een vergelijkbare installatie in Den Helder staan.  Deze twee hebben vrijwel heel Nederland in beeld. ,,Maar wat gebeurt er als De Bilt weg valt?  Ondanks de vier radarposten langs de grens in Duitsland en België ontstaat er in het rivierengebied een flinke blinde vlek. We zijn in dat gebied gaan kijken of er geschikte plekken waren. En zo kwamen we in Herwijnen uit.''

Eerste beelden
Deze week rolden bij de deskundigen in De Bilt de eerste beelden van de nieuwe neerslagradar binnen. ,,Dat heeft jaren voorbereidingen gekost'',  legt Lemcke uit. ,,We hebben de opdracht voor de bouw Europees moeten aanbesteden. Wereldwijd zijn er vijf leveranciers die kunnen leveren wat wij willen. En we wilden meer dan de standaard neerslagradar. We zijn met onze eisen bewust tegen de grenzen van wat technisch mogelijk is gaan zitten.''

Leijnse: ,,Om een voorbeeld te noemen:  we kunnen nu zien hoe de druppelverdeling in een bui is. Zijn het grote druppels of juist hele kleine druppeltjes. Aan de hand daarvan is bijvoorbeeld te berekenen hoeveel water er uiteindelijk naar beneden komt.''

Proefdraaien
De apparatuur zelf is bovendien een stuk robuuster waardoor deze minder onderhoud vraagt. De kosten van de bol en de schotel die daaronder zit verstopt, zijn 1,3 miljoen euro.
Lemcke: ,,De Bilt heeft twintig jaar dienst gedaan. Herwijnen moet zeker een vergelijkbare periode mee. We zitten nu in de testfase. De radar moet de komende acht weken stabiel draaien zonder problemen: 24 uur per dag, 7 dagen in de week. Als dat goed gaat, kan deze het werk van De Bilt overnemen. Al gaat die nog niet uit, want we gaan eerst ook de radar in Den Helder vernieuwen.''

Windmolens
Op enkele kilometers afstand - bij Deil - worden binnenkort windmolens gebouwd. Leijnse: ,,Hemelsbreed op ongeveer zes kilometer  afstand. Omdat ze lang en smal zijn, kunnen we er nog langs kijken. Maar we zijn er niet blij mee.''

Toch maken ze zich bij het KNMI niet al te veel zorgen dat Herwijnen in de toekomst ook wordt belemmerd door hoogbouw. ,,Dankzij onze buren hebben we die garantie'', zegt Lemcke. ,,Defensie heeft de andere toren van de Luchtverkeersleiding Nederland overgenomen, een kleine kilometer verderop.  En die wil absoluut geen hoogbouw in haar directe omgeving.''