Gerrit Zalm.
Volledig scherm
Gerrit Zalm. © ANP

Gerrit Zalm wordt nieuwe informateur

Gerrit Zalm (65) wordt later deze week door de Tweede Kamer benoemd tot informateur. Dat bevestigen de partijen die onderhandelen over een nieuw kabinet. Zalm neemt dan het stokje over van Herman Tjeenk Willink.

Toen hij nog minister van Financiën was, stond Gerrit Zalm in Europa bekend als ‘il duro’, de harde. Zalm kon in gesprekken in Brussel over naleving van de Europese begrotingsafspraken streng zijn tegen landen die te weinig wilden bezuinigen, ook tegen Duitsland en Frankrijk. Hij was de man die zijn naam gaf aan de Zalm-norm, waardoor een kabinet gedwongen is zuinig te zijn en meevallers niet te makkelijk te verjubelen. De man die miljarden en miljarden aan bezuinigingen afdwong in de kabinetten Kok-1 en -2 en Balkenende-2 en -3.

Maar achter de schermen was de latere directeur van ABN AMRO helemaal niet zo’n principiële scherpslijper. Juist omdat de goedlachse VVD’er zich ook bewezen heeft als bruggenbouwer, heeft zijn partij hem voorgedragen als opvolger van Herman Tjeenk Willink om als informateur te proberen een kabinet van VVD, CDA. D66 en ChristenUnie te smeden. ,,Zalm heeft twee eigenschappen waarom hij kan slagen als informateur: hij is creatief en hij is niet ideologisch’’, zegt voormalig FNV-voorzitter Lodewijk de Waal.

Demonstratie

In 2004 stonden de vakbonden en het toenmalige kabinet Balkenende-2 op voet van oorlog met elkaar. Er moest voor miljarden euro’s worden bezuinigd op de sociale zekerheid en bijvoorbeeld de vut moest afgeschaft. Het kabinet wilde zijn plannen koste wat kost doorvoeren, ondanks protesten van de bonden. Zalm grapte dat hij ‘naar de demonstranten op het Malieveld zou zwaaien vanuit zijn werkkamer’. Maar nadat er 300 duizend demonstranten op het Amsterdamse Museumplein stonden, kreeg De Waal een sms’je van Zalm om toch te onderhandelen over een compromis.

,,Met Balkenende wilden we niet meer praten, maar met Zalm wel’’, blikt De Waal terug op die tijd. ,,Zalm doet wel hard, maar is het niet. Hij was ondanks zijn VVD-ministerschap ook gewoon lid van de FNV. Ik heb hem nog een bos rode rozen gegeven op het ministerie toen hij 25 jaar lid was. In een aantal geheime besprekingen in het Haagse restaurant Julien kwam hij met een creatieve oplossing waardoor de vut kon worden afgeschaft, terwijl werknemers toch nog met evenveel geld eerder konden stoppen met werken.’’

Aan Zalm zit ook wel een nadeel, erkent De Waal. ,,Op financieel gebied is hij een tovenaar: leg een probleem op tafel en hij verzint een oplossing. Maar in de onderhandelingen aan de formatietafel zitten de problemen nu niet op financieel gebied. Wel op bijvoorbeeld medisch-ethische kwesties. Het vergt een heel ander soort lenigheid om daar uit te komen.’’

Euro

Zalm was met zijn twaalf jaar de langst zittende minister van Financiën in de geschiedenis. Zijn vader was kolenboer. Hij studeerde economie en was in de jaren 70 aanvankelijk lid van de PvdA. Hij werd directeur van het Centraal Planbureau. Als minister in de Paarse kabinetten was hij onder andere verantwoordelijk voor een herziening van het belastingstelsel en de invoering van de euro. Daarna was hij korte tijd partijleider van de VVD, maar keerde na anderhalf jaar weer terug als vakminister. Na zijn ministerschap was hij acht jaar voorzitter van de Raad van Bestuur van ABN AMRO, waar hij onlangs opstapte.