Volledig scherm
Minister-president Mark Rutte © EPA

'Dit was Ruttes diplomatieke versie van ‘pleur op’'

Het point of no return. Was dat het intrekken van de landingsrechten van Cavusoglu’s vliegtuig. Of waren Nederland en Turkije dat punt toen al voorbij?

Quote

Turkije wilde simpelweg een plaatje met tiendui­zend juichende Turken en wapperende vlaggen in Nederland.

Robert van de Roer, diplomatiek deskundige

Oud-minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot waarschuwde vrijdagavond nog zo: ,,Nederland moet dit spel voorzichtig spelen. We moeten niet in de openstaande Turkse val trappen, zodat de Turken kunnen zeggen: jullie doen nu met de vrijheid van meningsuiting iets wat je ons steeds verwijt.'' 

Had Nederland (als het dat al wilde) kunnen voorkomen dat die val dichtklapte? Had de diplomatieke rel van ongekende weerga die zich de afgelopen 48 uur afspeelde in Rotterdam ergens op een punt afgewend kunnen worden?

Meegaand

Jan Melissen, diplomatie-deskundige van instituut Clingendael: ,,Als Nederland heel meegaand was geweest, was dit niet gebeurd. Maar dan had je met de komst van Cavusoglu wel een hele grote Turkse referendumbijeenkomst in Rotterdam gehad.'' En dát wilde Nederland niet, het kabinet kon hooguit akkoord gaan met een kleine, privé-bijeenkomst. Diplomatiek deskundige Robert van de Roer: ,,Turkije wilde simpelweg een plaatje met tienduizend juichende Turken en wapperende vlaggen in Nederland. Dat is er nu niet gekomen. Rutte wilde Cavusoglu de boel hier niet laten opstoken. Het is de diplomatieke 'pleur op' van Rutte geweest.''

Toen Nederland gisterochtend besloot het vliegtuig van Cavusoglu niet te laten landen, volgde een rollercoaster aan gebeurtenissen. Ben Bot noemde het gisterochtend direct 'een verkeerd spoor' waarmee de verhoudingen nog meer op scherp kwamen te staan. ,,Het was een point of no return'', vindt Van de Roer, waarna 'diplomatieke kortsluiting' volgde. ,,De Turken bleven pushen, trokken als het ware een lange neus. Nederland heeft daar steeds correct op gereageerd. Zo was dit de onvermijdelijke afloop van een provocerend ministersbezoek. De rellen in Rotterdam leveren het bewijs dat Nederland de bijeenkomst terecht niet wilde.''

Quote

In Turkije ligt dat misschien wat minder gevoelig, maar hier heeft men toen gedacht 'dit moeten we niet over onze kant laten gaan'

Jan Melissen, diplomatie-deskundige Clingendael

Fascistisch en nazistisch

Het moment dat de zaken écht escaleerden kwam net nadat Nederland het vliegtuig terug stuurde, vindt Melissen. In een reactie noemde president Erdogan Nederland 'fascistisch en nazistisch'. ,,In Turkije ligt dat misschien wat minder gevoelig, maar hier heeft men toen gedacht 'dit moeten we niet over onze kant laten gaan'. Als ik terugkijk was dat het echte diplomatieke, point of no-return. Samen met het feit dat Turkije, terwijl het overleg achter de schermen nog liep, publiekelijk al over sancties begon.''

Daarna ging het hard tegen hard. Trokken de Turken de trukendoos open en stuurden via schijnbewegingen een andere minister naar Rotterdam. Van de Roer: ,,Als Nederland al een schoonheidsfoutje heeft gemaakt, dan was het dat Rotterdam eigenlijk de straat achter het consulaat, waar ’s nachts de onderhandelingen met minister Kaya werden gevoerd, helemaal had moeten afsluiten. Zodat de pers niets had kunnen zien van wat daar gebeurde.''

Truc

Quote

Ik begrijp dat Rutte een keer met de Turkse premier wil gaan eten. Dat lijkt me een goed idee

Robert van de Roer, diplomatiek deskundige

Maar had Rotterdam dat wél gedaan, dan hadden de Turken nog een truc gehad. Zo was het de naaste medewerker van de minister zelf, die een verhit debat tussen Kaya en een Nederlandse agent filmde en doorspeelde aan een Turkse tv-zender. Die zette hem online, bevestigde een journalist van de Turkse zender TRT World gisteren. Waarop de Turken het gebruikten als bewijs voor het vernederende optreden van Nederland.

Hoe het nu verder moet tussen Nederland en Turkije? Melissen: ,,Er zal nu een rustigere periode van 'nep-vrede' aanbreken. Totdat beiden belangen er weer voordeel bij hebben met elkaar te gaan praten. Dat zal na het Turkse referendum van 16 april zijn.” Van de Roer: ,,Ik begrijp dat Rutte een keer met de Turkse premier wil gaan eten. Dat lijkt me een goed idee.''