Volledig scherm
© EPA

Hadden strengere maatregelen de virusuitbraak bij ons kunnen beperken? En meer vragen over het virus

Het virusNu het coronavirus om zich heen grijpt in Nederland, groeien de zorgen. Hier beantwoorden we je vragen over het virus.

Zijn mensen echt pas besmettelijk als ze ziekteverschijnselen vertonen?
Vooralsnog acht wereldgezondheidsorganisatie WHO het risico ‘heel laag’ dat je het coronavirus oploopt door contact met iemand die helemaal geen klachten heeft. De belangrijkste manier om corona te verspreiden is door virusdeeltjes die vrijkomen bij het hoesten. En wie niet ziek is, hoest als het goed is niet.

Wel is het zo, stelt de WHO, dat veel mensen met het coronavirus slechts milde klachten hebben, vooral in de beginperiode. Daarom is het mogelijk om besmet te worden door iemand die slechts een kleine verkoudheid heeft en zich verder helemaal niet ziek voelt. 

Een recente studie van het LUMC in Leiden en de Universiteit Hasselt gaat er echter van uit dat mensen het coronavirus al twee tot drie dagen voor ze ziekteverschijnselen krijgen kunnen overdragen. Het RIVM heeft nog zijn bedenkingen bij de resultaten van de nieuwe studie, die vooralsnog alleen gepubliceerd is op de medische ‘sneak-previewsite’ MedRxiv. De analyse moet nog gefactcheckt worden door collega-epidemiologen. 

,,We hebben onze twijfels of de coronapatiënten die zijn gevolgd in de studie precies wisten wanneer ze ziekteverschijnselen hadden. De meeste mensen zien een snotneus niet als ziekteverschijnsel, terwijl we inmiddels weten dat je in die fase het virus kunt doorgeven,” aldus een woordvoerder. 

Kun je het virus nadat je genezen bent wéér oplopen?

Die verhalen kwamen er wel, vanuit Azië. Zo zou een Japanse vrouw het coronavirus weer op zouden hebben gelopen nadat ze in het ziekenhuis genezen waren verklaard en naar huis gestuurd. Experts betwijfelen of er in deze gevallen daadwerkelijk sprake is van een nieuwe besmetting. Het duurt namelijk een tijdje voor het coronavirus helemaal uit je lichaam verdwenen is. In de periode dat het virus op weg is naar de uitgang, kan een test de ene keer uitwijzen dat je het niet hebt, en vervolgens weer dat je het wel hebt. Dat zou een ‘tweede besmetting’ kunnen verklaren.

In principe bouwen mensen die het virus hebben doorstaan, in hun lichaam immuniteit op om er een tijdje tegen bestand te zijn. Mensen met een slecht afweersysteem, bijvoorbeeld door een afwijking in het immuunsysteem, zijn sneller weer vatbaar om een virus voor de tweede keer op te lopen. 

Andere landen hebben vanaf het begin strengere maatregelen genomen. Had dat de uitbraak in Nederland kunnen beperken?
‘Nederland is geen China, wij houden mensen niet verplicht binnen’, zeiden virologen en microbiologen in koor toen het coronavirus in Nederland uitbrak. Wie aangetoond corona had en ziekteverschijnselen vertoonde, moest natuurlijk binnenblijven. Maar gezinsleden van de patiënt mochten gewoon naar buiten als ze zich goed voelden.

Nederland koos vanaf het begin voor een relatief koele, losse aanpak. Daardoor kon het normale leven gewoon doorgaan. Scholen bleven open, sportwedstrijden gingen door met publiek. Inmiddels kan worden vastgesteld dat de Nederlandse methode de verspreiding van het virus niet heeft kunnen tegenhouden. Een vergelijkbare trend is de zien in de meeste landen die ervoor kozen om niet meteen alles op slot te gooien toen de eerste besmetting zich aandiende.

Er zijn ook een paar landen die wel voor een rücksichtlose aanpak kozen. Zo had Taiwan,  een land met meer inwoners dan Nederland en bovendien veel meer contacten met China dan wij, donderdag 12 maart slechts 48 coronagevallen. Dat zijn er tien keer zo weinig als in Nederland. De Taiwanese overheid controleerde al op 31 december alle passagiers van vliegtuigen uit Wuhan, ín het vliegtuig. Op dat moment waren er in China nog maar weinig bekende besmettingsgevallen. Mede daardoor wist Taiwan de uitbraak te controleren, al moet gezegd worden dat dat voor een eiland natuurlijk eenvoudiger is dan voor een land met open grenzen zoals Nederland.

Ook Singapore en Hongkong wisten het virus door meteen alles uit de kast te halen te beperken. In Hongkong gingen de scholen bijvoorbeeld al snel dicht. En ook in China lijkt het virus, na draconische maatregelen als het afsluiten van complete steden, inmiddels onder controle.

Is er reden om aan te nemen dat we hier te maken krijgen met een uitbraak zoals in Italië?
Dat blijft moeilijk te zeggen. Grafieken waarin de verspreiding van het virus in verschillende landen met elkaar worden vergeleken, zouden de indruk kunnen wekken dat het virusverloop van Nederland - en ook veel andere landen - niet wezenlijk verschilt van dat in Italië een paar weken geleden.

Maar het vergelijken van landen op basis van de huidige statistieken is volgens experts bijna niet mogelijk, omdat landen hun besmettingen allemaal anders registreren en niet bekend hoe dat precies gebeurt. De statistieken zeggen dus alleen iets over de Nederlandse situatie. Tot dinsdag 24 maart was dat een stijgende lijn. Nu er steeds strengere maatregelen zijn afgekondigd om contact te voorkomen is de hoop dat die lijn snel gaat afvlakken en uiteindelijk daalt.

Waarom is het virus in het ene land dodelijker dan in het andere?
Dat heeft verschillende oorzaken. Ten eerste kan het een statistische kwestie zijn. Wie veel tests uitvoert, zoals bijvoorbeeld het geval is in Zuid-Korea, heeft natuurlijk een veel grotere kans om zoveel mogelijk coronapatiënten in beeld te krijgen. Landen die weinig testen, zoals de Verenigde Staten, missen waarschijnlijk een hoop patiënten. Patiënten die in het ziekenhuis overlijden aan het virus, worden zeer waarschijnlijk wel  allemaal geregistreerd.  Het is in elk geval een van de redenen dat het sterftepercentage in de VS een stuk hoger is dan in Korea. Het maakt het gevaarlijk om exacte percentages te noemen. 

Toch is het los daarvan wel zo dat goede zorg ervoor kan zorgen dat minder mensen overlijden aan het virus. ,,Natuurlijk", zegt Jos van de Sande, oud-directeur van de GGD in Noord-Brabant. ,,Denk aan het toedienen van vocht en zuurstof bij patiënten die ernstig ziek zijn. Goede zorg kan bij veel patiënten erger voorkomen.”

Hoe lang duurt het nog voor er een vaccin is?
Normaal duurt de ontwikkeling van een vaccin tegen een nieuw virus gerust tien tot vijftien jaar. In het geval van het coronavirus gunt de wereld zich niet zo veel tijd. Op veel plekken - China, de Verenigde Staten, Israël, maar ook in Rotterdam  en Wageningen - zijn wetenschappers bezig met het ontwikkelen van een vaccin. De WHO coördineert die onderzoeken, schrijft de wereldgezondheidsorganisatie op zijn website. 

De vraag is wanneer het eerste werkende en wetenschappelijk veilig bevonden vaccin voor breed gebruik beschikbaar is. In Rotterdam denken de wetenschappers een tot anderhalf jaar nodig te hebben. Naar verwachting zijn ‘concurrenten’ eerder klaar.  Israëlische onderzoekers claimen nog een paar weken nodig te hebben om een vaccin te ontwikkelen, maar daarna volgen er maanden van tests en bureaucratische procedures. Vervolgens moet het nog op grote schaal worden geproduceerd. Duitse media schreven zondag over de  pogingen van de Amerikaanse overheid om Duitse onderzoekers die werken aan een vaccin weg te kopen en zo de rechten op het vaccin teverkrijgen.

Zeker is dat we op dit moment corona zonder vaccin te lijf moeten. 

Verdwijnt het coronavirus als het weer warmer wordt?
Nee, maar het helpt wel om verspreiding wat te remmen. Dat lijkt de gemiddelde conclusie van wetenschappers.  Nieuw onderzoek van de University of Maryland laat zien dat het coronavirus zich in gebieden met milde temperaturen sneller verspreid dan op warme plekken. Een direct verband tussen temperatuur en mate van verspreiding is echter niet aangetoond.

Remco van de Pas, onderzoeker bij het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen en verbonden aan Instituut Clingendael, zei in deze krant dat hij een duidelijk positief effect verwacht van warme temperaturen. ,,De komst van de lente in China is ook een factor die de epidemie nu dempt. Ik denk dat dit ook in Europa kan gebeuren. In tegenstelling tot wat veel epidemiologen denken, verwacht ik dat de piek best snel kan komen. Het kan zomaar dat we eind april het grootste gedeelte wel gehad hebben.”

Een goede hygiëne - geen handen schudden, handen wassen, in de elleboog hoesten - is ook bij warm weer essentieel om verspreiding te voorkomen, stellen veel wetenschappers.  Het virus kan in de zomermaanden wel luwen, maar we zijn er ook daarna nog lang niet van af.

Bekijk hieronder al onze video’s over het coronavirus:

  1. Moet Nederland in coronatijd de beurs wel trekken voor het zuiden?
    PREMIUM
    Geldoorlog in Europa

    Moet Nederland in coronatijd de beurs wel trekken voor het zuiden?

    De coronacrisis zet het debat over steun aan de (arme) zuidelijke eurolanden opnieuw op scherp. Alle aandacht in Europa gaat momenteel uit naar de ‘oorlog tegen het virus’. Maar tegelijk woedt er een andere, veel oudere, oorlog in Europa: wie draait op voor de kosten? Nog specifieker: zullen rijke landen als Duitsland en Nederland wederom de portemonnee moeten trekken om Italië, Spanje en Frankrijk er bovenop te helpen?