Volledig scherm
Yvonne van Riet (met bril) met haar collega's van het Catharina Ziekenhuis: ,,Ik kan oprecht een traantje laten wanneer ik het verhaal van een borstpatiënte hoor.'' © Shody Careman

'Als ik Grey's Anatomy kijk, roep ik: dit kan echt niet!'

Toen ze voor het eerst een snee in een levend wezen mocht zetten hield Yvonne van Riet het mesje trillend vast. Nu leidt ze als chirurg-oncoloog jaarlijks tientallen chirurgen op in het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven.

Wat was jouw eerste ervaring op de OK?

,,Ik was coassistent, ergens begin jaren 90, en stond op de meest ondankbare plek die je kunt bedenken: tussen de benen van een patiënt. De man had een darmtumor en die moest tijdens een buikoperatie weggehaald worden. De buik werd bzzzzz (gebaart van het borstbeen tot het schaambeen, red.) opengelegd. De patiënt lag met zijn benen wijd in de beensteunen, want de chirurg moest aan alle kanten bij die darm kunnen: zowel via de buik als via de anus. Dus daar stond ik dan bij het schaambeen. Ik mocht alleen een haak vasthouden, meer niet. Ik vond het GE-WEL-DIG.''

Klinkt niet heel aantrekkelijk...

Volledig scherm
© Shody Careman

,,Ik vond het technische gedeelte waanzinnig leuk. Ik deed alles om op de OK te mogen assisteren. Draaide zelfs extra diensten op zaterdag. Stel dat ik zo'n klemmetje mocht vasthouden! Ik weet zelfs nog welke muziek er opstond bij een van mijn eerste botoperaties. Er werd die ochtend een motorrijder binnengebracht met een verbrijzelde elleboog. Terwijl de operatie al aan de gang was, werd de arts-assistent weggeroepen naar een ander groot trauma. Ik weet nog dat ik dacht: laat hem maar gaan, want dan sta ik hier één-op-één met de arts te opereren. Als een puzzel moesten we de elleboog in elkaar zetten met klemmetjes, schroeven en platen. Terwijl wij bezig waren overleed de andere patiënt, van dat grote trauma. Dat maakte een enorme indruk op ons allemaal. Ik weet nog precies welke muziek werd gedraaid in de OK: Sting met Fragile. Dat paste in een soort sfeer van 'hier wil ik deel van uitmaken'. Het was de eerste keer dat ik 'het arts zijn' voelde. Ik ben nu betrokken bij het proces van beter maken. Als je gaat studeren, heb je allemaal beelden daarvan.''

Wat is de eerste handeling die chirurgen in opleiding zelfstandig mogen doen?

,,Het begint vaak met de abcessen (een met pus gevulde zwelling, red.). Die moet je opensnijden en spoelen. Voor arts-assistenten wordt dit beschouwd als een overzichtelijke operatie, net als liesbreuken of blindedarmontstekingen.''

Dus 'corvee' gaat naar de jongste bedienden?

(grinnikt) ,,Ik doe het ook nog vrij regelmatig, hoor. De patiënten met perianale abcessen - ontsteking bij de anus - komen meestal op vrijdagmiddag binnen. De patiënten lopen dan al een tijdje met hun klacht rond en beslissen op vrijdag: ik ga toch maar naar de huisarts want ik hou het geen weekend meer vol. Als ik op vrijdag in de OK sta en te snel opereer, is de standaardgrap van het operatieteam: oh jee, Yvon, niet te snel. Straks krijgen we nog een patiënt met een perianaal abces. Dat is het toetje van de vrijdagmiddag.''

Wordt het aan de patiënt verteld wanneer de arts-assistent voor het eerst opereert?

,,Nee. We vertellen wel dat we een opleidings-ziekenhuis zijn. Maar het belang van de patiënt staat altijd voorop. Die moet goed geopereerd worden. De arts-assistent zal ook nóóit een hele operatie in één keer mogen doen. Als ik ook maar een beetje een gevoel heb van 'dit kan de arts- assistent nog niet aan', dan stap ik naar de plaats van de operateur en neem het over.''

Gebeurt dat vaak?

,,Nee, ik kan over het algemeen goed inschatten waar een arts-assistent aan toe is. Bovendien zijn de borstkankeroperaties, mijn specialisme, over het algemeen overzichtelijk. Een borst bestaat voornamelijk uit vetweefsel en melkkliertjes. Daar kun je veel minder beschadigen dan bijvoorbeeld in het vrouwelijke bekken waar urineleiders, kleine zenuwtjes en eileiders lopen. Ook ga je bij een borstoperatie minder diep het lichaam in. Ik zie elke millimeter. Alles wat de arts-assistent doet, doet zij of hij omdat ik zeg dat het kan. Tijdens mijn eerste eigen operatie, een liesbreuk, mocht ik alleen een snee zetten. Het liefst had ik gelijk die grote bloedvatoperatie, het grote trauma of die botbreuk behandeld. Toen ik merkte hoe mijn handen trilden, dacht ik: jeetje, die eerste snee vind ik al heel spannend. Hoe kom ik ooit bij die grote operaties uit? Maar dat is een heel proces. Door de operaties veel te zien, er veel bij te staan en op dierlijk materiaal als varkens te trainen, word je steeds beter.''

Geniet jij een bepaalde reputatie onder studenten?

,,Ze zien chirurgen vaak als lomperiken, maar dat beeld wordt meestal snel bijgesteld. Ik ben te lief, denk ik. Ook naar mijn patiënten. Ik kan oprecht een traantje laten wanneer ik het verhaal van een borstpatiënte hoor. Laatst stond ik op de OK bij een vrouw die zich moest overgeven aan de anesthesie - veel patiënten vinden de narcose het ergste - , hield haar hand vast en praatte nog even over de kleinkinderen. Dat ze dit nou allemaal moet meemaken, dacht ik. Dan ga ik toch erg mijn best doen voor deze vrouw die nog tien, vijftien jaar van de kleinkinderen wil genieten.''

Wat zijn de grootste stappen binnen jouw vakgebied, borstkanker, geweest?

Volledig scherm
© AD

,,Tot de jaren 50 wist een kankerpatiënte niet of ze met of zonder borst wakker zou worden. Tijdens de operatie werd de knobbel weggesneden en onder de microscoop gelegd. Was die kwaadaardig, dan werden de hele borst, de borstspier en alle lymfeklieren weggehaald. Dat is bijna honderd jaar de standaard geweest. Die amputaties - maar dan zonder verwijdering van de borstspier - heb ik zelf ook nog uitgevoerd. Terwijl we nu weten dat een borstsparende behandeling de meeste vrouwen dezelfde levensverwachting geeft. Tegenwoordig halen we gelukkig ook niet meer alle lymfeklieren uit de oksel, maar worden die bestraald. Het kwam geregeld voor dat na pathologisch onderzoek bleek: alles is schoon. Vervolgens zat de patiënt met oedeem (een dikke arm, red.) opgescheept. Nee hè, dacht ik dan, wat hebben we nu toch gedaan.''

Heb jij bepaalde rituelen in de OK?

,,Ik heb een eigen protocol. Zo vraag ik altijd om een extra steriel laken om de patiënt mee af te dekken en opereer ik alleen met een speciaal elektrisch operatiemesje. Het standaard mesje is ruim een centimeter langer. Daar wordt de elektriciteit helemaal doorheen geleid. Dat brandt en kan dus over het hele stuk schade aanrichten. Omdat ik dicht op de huid opereer, wil ik een korter mesje. Ik heb ook eigen haakjes die ze in de OK de 'Van Rietjes' noemen. De standaard haken waar je de huid mee opzij trekt tijdens een operatie, zijn net vorken en beschadigen de huidranden. Enorm lompe dingen. Ik heb geen speciaal operatiemutsje of muziek - gewoon Qmusic - zoals je op televisieseries weleens ziet.''

Kloppen tv-series als ER of Grey's Anatomy überhaupt wel?

,,Nee! Tijdens het wassen hebben wij onze mondkapjes al voor, maar in de tv-series staan ze altijd zonder te praten. Anders zie je natuurlijk hun mimiek niet, maar het is zo'n stom gezicht. Tot ergernis van mijn kinderen roep ik voortdurend: dat kan helemaal niet!''

En al die liefdesperikelen? Die zijn vast realistisch...

Droogjes: ,,In elk bedrijf gebeuren dat soort dingen, maar ik heb eerlijk gezegd geen liefdes zien opbloeien. Ik kan me weleens over dat beeld verbazen. Je werkt keihard samen onder stressvolle omstandigheden en iedereen is puur gefocust op de operatie. Maar als ik dat roep als ik met mijn gezin voor de tv zit, krijg ik de wind van voren: 'Màààm, je verpest de romantiek.'''

Ziekenhuis Top 100 in kaart 

poll

Welk team kies jij?

  • Friet (41%)
  • Patat (59%)
53503 stemmen