Volledig scherm
© Pim Ras Fotografie

Magda kon geen pen vasthouden, nu kan ze (bijna) alles

Al twintig jaar heeft Magda Heirman last van reumatoïde artritis. Vooral in de rechterhand. Vier vingers zijn scheefgegroeid, de pink staat krom en de pijn wordt steeds erger. Het hindert haar in het dagelijks leven. Maar er is iets aan te doen.

Reuma

Twee miljoen mensen in Nederland hebben een reumatische aandoening; dat is bijna 1 op de 9. Elke dag komen er ongeveer 700 mensen met de diagnose reuma bij. Artrose is de meest voorkomende vorm (64 procent).

De pink doet nog niet wat ze zou willen, maar Magda Heirman (60) is blij dat ze haar rechterhand kan gebruiken. ,,Ik kan weer dingen in het huishouden doen’’, zegt ze. ,,Dweilen, stofzuigen, de was. Alleen afwassen en afdrogen dat gaat nog niet.’’ Twee maanden na de operatie aan haar reumahand is Heirman terug in het Rode Kruis Ziekenhuis in Beverwijk. Ze heeft een afspraak bij handtherapeute Katinka Bastiaansen. Het gaat goed. Ze heeft geen pijn, kan haar vingers buigen.

Alleen de pink staat nog net zo krom als voor de operatie.

Slijtage

Wat is een heksenhand?

Reumapatiënten hebben veel pijn en fysieke beperkingen. Het belemmert vaak hunfunctioneren en mobiliteit. Bovendien geeft ruim de helft (54 procent) aan eenzaam te zijn. De sociale gevolgen zijn groot, zegt plastisch chirurg Jan van Loon. Hij opereerde ooit een vrouw van 60 aan handreuma. ,,Het leek een ‘heksenhand’ met knokkelige vingers die alle kanten op stonden. Haar kleindochter vond het eng en durfde haar nooit een hand te geven.’’

Vijf vingergewrichten werden vervangen door implantaten en de reumaknobbels werden verwijderd. Van Loon: ,,Na de operatie kwam ze met haar kleinkind op de poli. Ze zei: ‘Ik ben blij dat de pijn weg is. Maar ik ben het meest blij dat mijn kleindochter me weer een hand durft te geven.’’’

Volledig scherm
© AD

Terug naar vrijdagochtend 18 augustus. Iets na acht uur ’s ochtends wordt Magda Heirman als eerste patiënt die dag naar de operatiekamer gereden. Ze ziet op tegen de operatie, maar het is hard nodig.

Al twintig jaar heeft ze last van reumatoïde artritis. Haar gewrichten zijn aangetast door slijtage van het kraakbeen en de pezen zijn ontstoken. De artrose zit in haar tenen, knieën, heupen en polsen, maar vooral in haar rechterhand.

Vier vingers zijn scheef gegroeid, haar pink staat krom. Het belemmert haar in het dagelijks leven. Schrijven of knutselen gaat niet. Ze kan geen pen vasthouden of knippen. ,,De pijn werd steeds erger. Het ging niet meer. Ik injecteer mezelf nu met het medicijn Humira. Daardoor ben ik al opgeknapt. Ik compenseerde veel met mijn linkerhand. Maar daar heb ik ook reuma in de pols.’’

Plastisch chirurg Jan van Loon verwelkomt zijn patiënte in de operatiekamer. Hij toont de röntgenfoto waarop het probleem duidelijk zichtbaar is en legt zijn eigen hand naast die van Heirman om het verschil te illustreren.

,,De hand is een complex onderdeel van het menselijk lichaam’’, zegt Van Loon. ,,Het wordt gebruikt voor zeer zware activiteiten, maar tegelijk moet de hand ook zeer kleine subtiele bewegingen kunnen maken. De impact van reuma is enorm. Dat varieert van heel veel pijn tot het niet meer gebruiken van de hand.’’

Samenwerking 

Volledig scherm

Van Loon werkt sinds 2008 in het Rode Kruis Ziekenhuis. Na de afronding van zijn opleiding in het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam specialiseerde hij zich in Australië in handchirurgie. Hij opereert slachtoffers in het brandwondencentrum, zet afgerukte vingers er weer aan en behandelt chronische aandoeningen aan de hand en pols, zoals artrose.

Bij de behandeling van reuma wordt, vaak door onwetendheid, te weinig gebruikgemaakt van plastische chirurgie, vindt Van Loon. ,,Mensen denken dat wij alleen cosmetische ingrepen doen.

Dat is niet zo. In Engeland, Duitsland en België zijn veel handchirurgen, maar in Nederland is het een ondergeschoven kindje. Daardoor wordt er soms niet geopereerd of worden operaties uitgevoerd door chirurgen die niet gespecialiseerd zijn. Als je te lang wacht met opereren, kan de toestand van het gewricht zo zijn verslechterd dat het alleen nog kan worden vastgezet.’’

Volgens de arts is een patiënt het meest gebaat bij behandeling van een team waarin een reumatoloog, een plastisch chirurg en een revalidatiearts samenwerken. ,,Helaas zijn er nogte weinig van dit soort teams in Nederland. Het hangt voornamelijk af van de reumatoloog of een patiënt wel of niet wordt verwezen naar een plastisch chirurg.’’

Volledig scherm

Strekpezen

Volledig scherm
© Pim Ras Fotografie

Heirman had dat geluk wel. Ze stond al onder behandeling van een reumatoloog in Alkmaar, maar in Beverwijk was ze sneller aan de beurt voor een operatie.

Als zij volledig onder narcose is gebracht, gaat Van Loon met een microscoopbril voortvarend aan de slag. Hij maakt een snee bij de knokkels over de breedte van haar rechterhand, legt de witte strekpezen bloot en gaat één voor één de vier vingers naast de duim langs.

De arts illustreert het probleem met een klein rukje aan een van de pezen. De vinger strekt en buigt mee, alsof hij een trekpop bedient. ,,De fout zit in de aansturing van de vingers. De strekpees, die werkt als een katrol, trekt de vingers scheef.’’

Van Loon maakt de ontstoken pezen schoon en verlegt de pezen, zodat ze weer goed over de knokkels liggen en de vingers recht staan. Alleen bij de pink en wijsvinger zijn de vingergewrichten zo versleten dat hij daar ter vervanging siliconenprotheses plaatst.

De chirurg zaagt en raspt de holtes van deze vingers uit. Hij plaatst eerst een proefimplantaat – keurig gesorteerd op kleur en maat – om te kijken welke prothese het meest geschikt is. Hij controleert hoe de vinger buigt en strekt, net zolang tot hij de juiste maat heeft waarmee het kunstgewricht stabiel genoeg is. Het is precisiewerk.

,,Hoe de prothese geplaatst wordt, bepaalt de stand van de vinger.’’

Schrik

Volledig scherm
© Pim Ras Fotografie
Volledig scherm

De hele operatie duurt zo’n twee uur. De hand wordt gehecht en stevig in gips gepakt zodat het weefsel rustig kan genezen. ,,De herstelfase duurt best lang’’, waarschuwt Van Loon. ,,In het begin is alles heel stijf en zie je niet direct resultaat. De operatie is gericht op functionaliteit. We kunnen iets doen aan de pijn, ze kan de vingers beter bewegen, we voorkomen erger en de hand ziet er beter uit.’’

Als Heirman weer bijkomt, is haar hand helemaal ingepakt in het gips. ,,Ik schrok wel toen ik wakker werd’’, vertelt ze twee maanden later als ze bij de handtherapeut zit. ,,Ik dacht: hoe komt dat goed? Ik ben best veel geopereerd, maar hier zag ik tegenop.’’

Haar hand heeft drie weken in het gips gezeten. Daarna ging er een spalk omheen. De eerste weken droeg ze die dag en nacht, de laatste tijd alleen ’s nachts. De vingers staan recht, behalve de pink. Die blijft krom omdat de pees van het gewricht naar de zijkant is geschoven.

Bij de ingreep is alleen het basisgewricht van de pink rechtgezet. Maar het gewricht verderop in de pink is niet geopereerd, waardoor die krom blijft.

Op termijn wordt gekeken of dat door therapie verbetert of dat een nieuwe operatie nodig is. Nu zit de pink Heirman nog flink in de weg. Ze probeert een vuist te maken. Handtherapeute Katinka meet de hoek waarmee ze de vingers kan buigen. Ze komt ver, maar de pink volgt onvoldoende, waardoor ze nog geen volledige vuist kan maken.

Strekken en buigen

Volledig scherm

Daarna moet Heirman kleine knikkers tussen haar vingers rollen en ze een voor een van de tafel pakken. En ze moet haar vingers zoveel mogelijk strekken en buigen. De spieren tussen de duim en wijsvinger moeten worden versterkt om beide vingers meer naar elkaar toe te brengen, zegt Katinka. ,,De samenwerking tussen duim en wijsvinger moet verbeteren. In de buiging is het sterk verbeterd. De pink zit nog steeds een beetje in de weg. Wat u gewonnen heeft in de buiging, is ingeleverd bij het strekken.’’

Omdat de kromme pink in de nachtspalk pijn doet, plakt de handtherapeute er een stuk draagschuim tussen zodat die wat meer ondersteund wordt. Bij de volgende afspraak met de chirurg bespreekt Heirman of haar pink met een nieuwe ingreep kan worden rechtgetrokken.

Maar tot nu toe is Heirman blij met het resultaat. Ze heeft geen pijn meer. ,,Alleen het schrijven gaat nog niet. Mijn grote hobby is kaarten en teddyberen maken. Dat fijne handwerk lukt nog niet. Daarvoor moet ik coördinatie en kracht hebben. Maar ik ben blij dat ik mijn vingers weer kan bewegen, dat ik meer met mijn hand kan doen en hoe het er nu uitziet.’’

Volledig scherm
Spaarne Gasthuis; Chirurg op OK Roeland den Boer. © DigiDaan

Ziekenhuis Top 100 in kaart