Volledig scherm
Vladimir Poetin (Rusland), Lee Hsien Loong (Singapore), Jean-Claude Juncker, Donald Trump (VS), Shinzo Abe (Japan) en Xi Jinping (China) tijdens een vergadering van de G20. © AFP

Belastingstelsel in hele wereld op de schop

De wereld staat aan de vooravond van een radicale verandering in de manier waarop belasting wordt geheven. Er moet onder meer een wereldwijd minimumtarief komen voor bedrijven.

De belastinghervorming is een van de twee voorstellen die afgelopen weekend besproken zijn op de G20-top in Japan. De gevolgen van de voorstellen zullen groot zijn, als ze worden aangenomen, voor zowel rijke als ontwikkelingslanden.

Het eerste voorstel gaat over de invoering van een minimumtarief. Multinationals vestigen zich vaak in landen waar ze de minste belasting hoeven te betalen. Dat heeft wereldwijd tot een heuse concurrentieslag geleid. Door de belastingen voor bedrijven steeds verder te verlagen, hopen landen aantrekkelijk te worden als vestigingsplaats voor bedrijven, met belastingparadijzen als gevolg.

Mislopen

Alleen al de EU loopt naar schatting jaarlijks 150 miljard euro aan belastinginkomsten mis, doordat bedrijven zich in een belastingparadijs vestigen. Ontwikkelingsorganisatie Oxfam Novib becijferde dat ontwikkelingslanden zo'n 90 miljard dollar per jaar mislopen. Een minimumtarief dat bedrijven moeten betalen zet een rem op de 'race naar de bodem' van belastingtarieven. Het moet ook andere belastingvoordelen aanpakken die sommige landen, waaronder Nederland, nu bieden aan bedrijven.

Het tweede voorstel, nog veel verstrekkender, komt erop neer dat bedrijven belasting gaan betalen in de landen waar ze hun producten of diensten verkopen. Nu betalen bedrijven belasting in de landen waar ze gevestigd zijn en hun goederen en diensten produceren. Mercedes bijvoorbeeld betaalt in Duitsland belasting over de daar geproduceerde auto's. Als de plannen doorgaan, moet Mercedes in bijvoorbeeld Oostenrijk belasting betalen over de daar verkochte auto's en in Duitsland over de daar afgezette exemplaren. Op die manier moet het eenvoudiger worden techbedrijven als Facebook en Google te belasten. Die bedrijven betalen nu nauwelijks belasting buiten de VS, terwijl gebruikers buiten de VS ook omzet en winst genereren voor die bedrijven. Met een belasting op de activiteiten in het land waar bedrijven actief zijn, komt de belasting ten goede aan het land waar het geld verdiend wordt en niet langer aan het land waar het hoofdkantoor toevallig gevestigd is.

Dat kan verregaande consequenties hebben, beseft Marlies de Ruiter, belastingexpert bij accountants- en adviesorganisatie EY. ,,De grote vraag die op tafel ligt, is: wat gaat me dit kosten en wat levert me dit op?'' Nederland bijvoorbeeld heeft een groot handelsoverschot. Nu belast Nederland de productie van al die goederen die we exporteren. Straks zal de belasting in het importland geheven worden en loopt Nederland die inkomsten mis. Voor exporterende landen lijkt het idee dus ongunstig.

Harde noten

Voor ontwikkelingslanden lijkt het voorstel gunstig. Zij importeren vaak meer dan ze exporteren en kunnen straks over de import belasting heffen. Hoe het sommetje uitpakt, is nu nog niet te zeggen volgens De Ruiter. ,,Er staan ook wel weer andere inkomsten tegenover voor bijvoorbeeld Nederland. De import wordt belast en er kan straks ook belasting geheven worden op de activiteiten van bedrijven als Facebook.''

De vraag is of alle landen akkoord gaan met de voorstellen. De Amerikaanse president Trump heeft zich eerder tegen het idee gekeerd dat andere landen Amerikaanse techbedrijven gaan belasten. De Ruiter verwacht dat de regeringsleiders van de G20, de twintig grootste economieën ter wereld, zullen besluiten de voorstellen uit te werken.

Dan moeten er nog wel harde noten worden gekraakt, bijvoorbeeld over de hoogte van het minimumbelastingtarief. ,,Eind van dit jaar kan dan over de definitieve invoering besloten worden.''

Ondanks de weerstand verwacht De Ruiter dat landen uiteindelijk akkoord zullen gaan. ,,Als de landen niet akkoord gaan, zal ieder land zelf belasting gaan heffen. Dan dreigt veel meer dubbele belastingheffing voor bedrijven.‘’