Volledig scherm
© Flos Vingerhoets

Die lage rente? Dat blijft zo!

Hoe tijdelijk is de 'tijdelijke' lage rente? Steeds meer economen denken dat we ze maar moeten accepteren, die intereststanden van nul of een paar tienden van een procent.

Quote

De daling van de reële rente is al veel langer gaande, al drie decennia

Coen Teuling, oud-directeur CPB

Deze week zei Coen Teulings, voormalig directeur van het Centraal Planbureau, het nog bij de eerste Witteveenlezing op de Rotterdamse Erasmus Universiteit: de komende vijftien jaar moeten we rekening houden met lage rentes, en dat heeft niets te maken met het beleid van de Europese Centrale Bank. ,,De daling van de reële rente is al veel langer gaande, al drie decennia."

Teulings wees de anticonceptiepil aan als grote boosdoener. Die zorgde ervoor dat de bevolkingsgroei in de jaren 60 van de vorige eeuw plots sterk daalde, en dat leidde er weer toe dat de groep die nu tegen zijn pensioen aan zit relatief groot is ten opzichte van de rest van de bevolking. Pas als deze grote groep niet meer spaart voor zijn pensioen, maar écht geld gaat uitgeven, kunnen we weer rekenen op meer consumptie, en daarmee op hogere economische groei en dus hogere rentes.

Ook minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem wees recent in deze krant op langjarige ontwikkelingen - naast de bevolkingsgroei ook technologie - als oorzaak voor de lage rente, in plaats van het monetaire beleid. Hij hintte erop dat we er dus misschien maar aan moeten wennen, dat er een nieuwe economische realiteit is aangebroken. Een realiteit van lage rentes dus. Wat betekent dat in voor ons in het dagelijks leven?

De tekst gaat door onder de foto

Volledig scherm
Minister Dijsselbloem (Financiën) ondertekende vorige week met minister Ploumen (Handel) het convenant internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen in de bancaire sector. © ANP

Sparen
Om maar meteen met het slechte nieuws te beginnen: voor de spaarrekening is het natuurlijk dramatisch, de lage rente. In een tijd waarin geld in overvloed beschikbaar is (commerciële banken moeten zelfs betalen om het geld bij de Europese Centrale Bank te stallen) zitten diezelfde banken echt niet te wachten op weer duizend extra van Mien uit Dalfsen. Een half procentje, of iets in die trant: zoveel kun je tegenwoordig nog krijgen.

Mocht de rente zo laag blijven, dan is je 10.000 euro van nu over vijftien jaar slechts 777 euro meer waard, niet echt een wenkend perspectief. Een iets risicovoller investering, beleggen in aandelen, wordt dan toch een stuk aantrekkelijker. Kleine genoegdoening is dat ook de inflatie erg laag is. Vergeleken met een jaar geleden is het leven slechts 0,1 procent duurder geworden. Dus spaarders boeken nog steeds winst - al is het maar een paar tienden.

Quote

We moeten een woning­markt krijgen die minder op schuld is gebaseerd

Klaas Knot, president DNB

Lenen
Hoe pijnlijk het voor spaarders ook mag zijn, aan de andere kant van de balans is het natuurlijk prettig. De hypotheekrente breekt record na record: wie de rente tien jaar vast zet, betaalt nog maar 2,3 procent, en zelfs maar 1,7 procent bij een hypotheek met Nationale Hypotheek Garantie.

Dat Nederlanders dat prettig vinden, blijkt wel uit de hoeveelheid schulden. Hoewel na de huizencrisis alom de roep klonk om minder schulden te maken, en ondanks kabinetsbeleid dat dat voor elkaar had moeten boksen, is de schuld van Nederlandse huishoudens sinds het derde kwartaal van 2014 weer aan een opmars bezig.

Het leidde al tot bezorgdheid bij Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, die pleitte voor een beperking van de hypotheekrenteaftrek. ,,We moeten een woningmarkt krijgen die minder op schuld is gebaseerd.''

Het kabinet besloot vorige week echter dat de huishoudens volgend jaar juist iets meer mogen lenen. De grote angst van critici is dat huishoudens die zich nu in de schulden steken omdat de rente zo laag is, niet bestand zijn tegen een sterke renteverhoging in de toekomst. Voor hen is het te hopen dat Coen Teulings gelijk heeft, met zijn voorspelling dat het nog vijftien jaar zo blijft. Grote angst is dat huishoudens zich in de schulden steken nu de rente laag is.

De tekst gaat door onder de foto

Volledig scherm
De windmolens die de komende jaren op de Noordzee zullen worden neergezet, zijn een stuk goedkoper geworden dan eerder ingeschat. © anp

Investeren
Als belangrijke zegening van lage rentestanden wordt vaak gewezen op de kansen die het biedt voor investeerders. Wanneer geld lenen goedkoop is, hoeft een project minder rendement op te leveren om toch rendabel te zijn. Dit is altijd een belangrijk argument voor centrale bankiers om tot renteverlagingen over te gaan.

In de praktijk blijkt vaak wel dat bedrijven niet automatisch veel meer gaan lenen als de rente even daalt. Ook andere argumenten spelen een rol in hun beslissing. Positieve economische groeicijfers en -verwachtingen hebben vaak minstens zo veel effect op hun beslissingen. Er zijn wel terreinen aan te wijzen waarop Nederland profiteert van de lage rentestanden.

De windmolens die de komende jaren op de Noordzee zullen worden neergezet, zijn een stuk goedkoper geworden dan eerder ingeschat. Dat wordt mede veroorzaakt doordat de investeerders met minder rendement op het project genoegen nemen. Dat bespaart de overheid miljarden.Een risico van de lage rentestand is echter dat geld wordt geïnvesteerd in projecten die normaal gesproken niet voor financiering in aanmerking zouden komen. De vraag is of die allemaal evenveel zullen bijdragen aan een sterkere Nederlandse economie.

Quote

Als de kas niet voldoende wordt bijgevuld, moeten de uitgaven worden beperkt. Dat kan door de pensioenen te korten

Pensioenen
Dat de pensioenfondsen lijden onder de lage rente is bekend. Verhoging van de pensioenen is al jaren buiten beeld, als het tegenzit worden de pensioenen verlaagd. Het vooruitzicht dat de rente nog tien jaar lang laag blijft is een schrikbeeld. Een lage rente maakt pensioenen duurder. Een pensioenfonds moet dan meer euro's in kas houden voor elke euro die het aan pensioen uitkeert of in de toekomst moet uitkeren.

De kas vullen is één oplossing. Dat gebeurt met rendementen op beleggingen en door de pensioenpremie. Pensioenfondsen hebben een uitgekiend beleggingsbeleid en zijn niet van plan dat te veranderen. Zeker niet omdat de rendementen best goed zijn.

Blijft de premie over. Die gaat inderdaad omhoog bij sommige fondsen, onder andere ABP. Bij andere fondsen is de premie voor meerdere jaren vastgezet of zit al aan het maximum. Als de kas niet voldoende wordt bijgevuld, moeten de uitgaven worden beperkt. Dat kan door de pensioenen te korten.

Een alternatief is dat je minder pensioen opbouwt per ingelegde euro. Dat scheelt uitkeringen op termijn, waardoor de buffer iets lager kan worden. Tegenover minder pensioen hoeft immers minder buffer te worden aangehouden.