Dit gaan we merken van de CO2-jacht

Na maanden polderen worden dinsdag de hoofdlijnen van het Nederlandse klimaatakkoord gepresenteerd. Doel is minder CO2-uitstoot. Op basis van gesprekken met betrokkenen onthult deze krant alvast wat u te wachten staat.

Volledig scherm
Eric Wiebes, minister van Economische Zaken © ANP

1. Hoezo? We hebben toch al een klimaatakkoord, van Parijs?
Klopt, maar daarin is alleen afgesproken dát de uitstoot van broeikasgassen fors omlaag moet. Niet hóe. Dat staat in het Nederlandse klimaatakkoord, waarvan dinsdag de eerste schetsen worden gepresenteerd.

Minister Wiebes van Economische Zaken en Klimaat wil in 2030 een kleine 49 megaton minder CO2 uitstoten ten opzichte van 1990. Dat is een kwart van alle broeikasgassen die Nederland nu elk jaar de lucht in blaast. Het kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie vindt dat nodig om de opwarming van de aarde tegen te gaan, maar ook om minder afhankelijk te worden van olie uit het Midden-Oosten en gas uit Rusland.

Om het doel van 49 megaton te halen, heeft Wiebes vijf 'klimaattafels' in het leven geroepen. Iedere tafel moet een deel van de buit binnenhalen. Het maakt Wiebes niet uit hóé die 49 megaton wordt gehaald, als het maar wel gebeurt. ,,Als de mix aan maatregelen anders kan, sta ik daarvoor open'', zei hij eerder. Tientallen partijen - van Greenpeace tot Shell - zijn al maanden aan het onderhandelen.

2. Greenpeace en Shell aan één tafel. Hoe is dat gegaan?
Moeizaam, zoals je kunt verwachten. Alle partijen aan de onderhandelingstafel hebben gezegd dat ze het belangrijk vinden om CO2-uitstoot terug te dringen, maar over de manier waarop is flink gesteggeld. Het grootste pijnpunt is - zoals altijd - geld. Het kost zo'n twee tot drie miljard euro per jaar om de gewenste 49 megaton bij elkaar te harken. De grote vraag is waar die rekening terechtkomt.

Elke partij had een wensenlijstje bij zich. Aan de tafel mobiliteit telden al die verlanglijstjes bij elkaar bijna tweehonderd pagina's. En aan de tafel gebouwde omgeving zeiden de woningcorporaties best geld te willen uittrekken voor het verbouwen en aardgasvrij maken van tienduizenden huurhuizen, máár dan willen de corporaties wel een fikse korting op de verhuurderheffing, een belasting die ze al jaren een doorn in het oog is. Kortom: voor wat hoort wat, en elke partij probeert voor zichzelf het maximale eruit te slepen.

3. En? Zijn ze eruit gekomen?
Nee, het Klimaatakkoord is nog lang niet af. Dinsdag worden al wel de hoofdlijnen gepresenteerd. Elke tafel komt dan met een tussenstand van voorstellen en maatregelen. Dat pakket moet in de zomer worden doorgerekend, waarna in het najaar knopen kunnen worden doorgehakt.

Op basis van wat al is uitgelekt, weten we dat de opbrengst vies tegenvalt. Vooral bij de tafels industrie en mobiliteit zijn de voorstellen niet heel concreet. De grootste vervuilers - zoals Shell - willen dat de overheid flinke financiële steun geeft voor investeringen om van het gas af te gaan. Maar dat ligt gevoelig; dit kabinet (met VVD) heeft nu al het imago dat het vooral bezig is de grote multinationals te spekken. Milieuorganisaties als Greenpeace vinden, net als de linkse partijen, dat de vervuiler moet betalen en dat het daarom niet nodig is bedrijven fors te subsidiëren.

Het is nu de grote vraag of dit pakket van voorstellen voldoende is om het doel van 49 megaton te halen. Dat moet de komende maanden blijken. Het zou kunnen dat Wiebes moet ingrijpen.

HUIZEN
Gastax omhoog en gebouwgebonden lening


In alle huizen en gebouwen moet uiteindelijk de aardgaskraan dicht. Dat gaat iedereen raken. De belasting op gas gaat vanaf 2020 stapsgewijs omhoog, elektriciteit wordt juist goedkoper. Dat moet huiseigenaren stimuleren hun huizen beter te isoleren en een elektrische warmtepomp aan te schaffen. Die aankopen zijn - net als bijvoorbeeld zonnepanelen - flinke investeringen. Uiteindelijk betalen ze zichzelf terug door lagere energielasten, maar lang niet iedereen heeft het geld zomaar op zak. Daarom komen er gebouwgebonden leningen, die overgaan op de nieuwe eigenaar als een huis wordt verkocht. Woningcorporaties gaan vooroplopen met het gasloos maken van complete woonwijken. In de eerste honderd wijken die van het gas af gaan, staan vooral sociale huurwoningen. Goed nieuws voor huurders, want de afspraak is dat hun huur niet méér mag stijgen dan hun energierekening daalt.

Besparing CO2: 3,4 megaton

Volledig scherm
© switch energy

ELEKTRICITEIT
Waar komen de windmolens?

Omdat de kolencentrales sluiten en de gaskraan steeds verder dicht gaat, moet meer elektriciteit worden opgewekt. Op zee komen nog meer windmolens dan het kabinet al had gepland. Dat is echter niet genoeg: ook op land moet fors meer hernieuwbare energie worden opgewekt. De grote vraag is natuurlijk in wiens achtertuin de daarvoor benodigde windmolens en zonneparken komen. Daar wil het kabinet zijn vingers niet aan branden. Nederland wordt daarom opgedeeld in dertig 'energieregio's' die dat zelf uit mogen vechten.

Besparing CO2: 20,2 megaton

Volledig scherm

LANDBOUW
Veehouder ontspringt de dans

Tuinders leveren de grootste bijdrage, onder meer door kassen te verwarmen met aardwarmte (geothermie) in plaats van met aardgas. Veehouders passen het dieet van hun dieren aan, waardoor straks via koeienmest en -scheten minder methaan de lucht in gaat. Het aanplanten van meer bossen en gewassen die koolstof binden, zoals klaver, moet ook een handje helpen. De waterstand in veenweidegebieden wordt verhoogd. Die wordt nu kunstmatig laag gehouden zodat koeien droge klauwen houden, maar daardoor ontsnapt op jaarbasis evenveel CO2 uit de bodem als een grote kolencentrale uitstoot. Milieuorganisaties klagen dat boeren en tuinders minder hoeven bij te dragen aan de tonnenjacht dan de broeikasuitstoot van de agrarische sector zou rechtvaardigen. Zij zouden graag zien dat de veestapel kleiner wordt.

Besparing CO2: 3,5 megaton

Volledig scherm
© Foto: Thierry Schut

INDUSTRIE
Draait de burger voor de kosten op?

In zijn jacht op CO2 kan Wiebes grote klappers maken als industriële bedrijven als Shell en de hoogovens minder broeikasgassen de lucht in jagen. Dat kan grofweg op drie manieren: door die CO2 af te vangen en op te slaan in lege gasvelden onder de Noordzee, door installaties te elektrificeren en door ze te stoken op duurzaam waterstofgas. Dat vereist naar schatting een miljard euro aan investeringen die de bedrijven niet zullen terugverdienen. Zij eisen dat de overheid bijspringt. Zij vinden de milieuorganisaties lijnrecht tegenover zich. Die eisen dat niet de belastingbetalende burger voor die kosten opdraait, maar dat de vervuiler betaalt.

Besparing CO2: 14,3 megaton

Volledig scherm
© ANP

VERVOER

Elektrisch rijden, maar hoe?

Alles wat rijdt moet van fossiele op hernieuwbare brandstof overschakelen, vooral groene stroom. Beter openbaar vervoer, fietssnelwegen en bijvoorbeeld het stimuleren van thuiswerken moeten er bovendien toe leiden dat minder mensen de auto pakken. Maar hoe dat precies gaat gebeuren, en wie voor de kosten opdraait? Daarover zijn de onderhandelaars nog lang niet uit. Voor vrachtwagens komt er een kilometerheffing, voor personenauto's is dat niet aan de orde. Linksom of rechtsom zal de aanschaf van elektrische auto's aantrekkelijker worden gemaakt via belastingvoordelen. Het ligt echter gevoelig om de belasting op benzine- en dieselauto's te verhogen zolang elektrische auto's voor veel mensen nog te duur zijn om aan te schaffen. De transportsector wil vergroenen door meer vrachtwagens te laten rijden op biodiesel en groen gas. Maar dat vinden de milieuorganisaties een onzalig plan; zij hebben grote bezwaren tegen biobrandstoffen.

Besparing CO2: 7,3

Volledig scherm
© Robin Utrecht