Volledig scherm
© AFP

En de Nobelprijs voor de Economie gaat dit jaar naar... Richard Thaler

De Nobelprijs voor de Economie gaat naar de man die korte metten maakte met de traditionele economische theorieën. Want de mens is geen calculerende computer, toonde Richard Thaler aan.

Sinds er ‘vliegjes’ in de urinoirs op Schiphol zitten, wordt 80 procent minder naast de pot gepist. Een briljant voorbeeld van een ‘nudge’, volgens Thaler: iets in de omgeving dat de aandacht trekt en ons gedrag verandert. ,,Geef mannen een doel en ze gaan richten.’’

Thaler krijgt dit jaar de Nobelprijs omdat hij een brug heeft gebouwd tussen de economie en psychologie. De traditionele economische theorieën gaan er vanuit dat mensen rationele, berekenende en zelfzuchtige wezens zijn. ,,Thaler liet zien dat we mensen zijn, en dus systematisch fouten maken. Daar moet je rekening mee houden in economische voorspellingen’’, verklaart de Amsterdamse hoogleraar Martijn van den Assem, die samen met Thaler een aantal artikelen schreef.

Daarmee heeft de Amerikaanse wetenschapper het vakgebied economie veel relevanter gemaakt, zegt zijn Rotterdamse collega Robert Dur. ,,Zijn bestseller Nudge heeft grote invloed gehad op het beleid. In de VS en Engeland, maar ook in Nederland hebben ministeries nu teams van gedragswetenschappers die zijn ideeën in de praktijk brengen.’’

Zo blijkt dat mensen hun belasting eerder betalen als in de aanmaningsbrief staat dat hun meeste buurtgenoten al betaald hebben. Zulke ‘duwtjes’ worden ook gebruikt om mensen aan te zetten tot financieel slimmere of gezondere keuzes: meer sparen voor hun oude dag, niet dronken achter het stuur kruipen. Dat bespaart de overheid, en dus uiteindelijk de belastingbetaler, kosten.

‘Nudging’ mag nu dan bijna gemeengoed zijn, Thaler heeft daar hard voor moeten vechten, zegt Van den Assem. ,,De titel van zijn boek Misbehaving slaat op de fouten die mensen maken in de ogen van economen, maar ook op het wangedrag waarvan hij zelf werd beticht door andere economen. Aan de Universiteit van Chicago, letterlijk de oude school van de economie, zagen collega's hem als een paria. Hij heeft veel weerstand moeten overwinnen.’’

De Nobelprijs komt met een envelop van een kleine miljoen euro. Dat bedrag gaat de winnaar ‘zo irrationeel mogelijk uitgeven’, grapte de gedragseconoom in een reactie.